Tótenshe jaǵdai departamenti qyzmetkerleri kún saiyn túrli oqiǵamen betpe-bet keledi. Bul saladaǵy mamandar júrekti bolýymen qatar, tez sheshim qabyldai biletin ushqyr oidyń iesi bolýy da kerek. Osyndai ustanymdaǵy qutqarýshylardyń biri – Taraz qalasy №2 mamandandyrylǵan órt sóndirý bóliminiń bólimshe komandiri, azamattyq qorǵaý starshinasy Álisher Júkenov. Órtsóndirýshi suhbat barysynda qyzmetiniń qyzyǵy men qiyndyǵy týraly áńgimeledi.
– Álisher, tótenshe jaǵdai qyzmetine qashannan bastap keldińiz? Jalpy bul saladaǵy eńbek ótilińiz qansha jyl? Negizi qandai mamandyqty igerdińiz?
– Ózim týraly qysqasha aityp óteiin. Men 1991 jyly Jambyl oblysy Sarysý aýdany Jańatas qalasynda dúniege keldim. 2007 jyly №51 qazaq orta mektebin támamdap, Muhammed Haidar Dýlati atyndaǵy Taraz memlekettik ýniversiteti janyndaǵy kópsalaly kolledjge avtojol qurylysy mamandyǵyna oqýǵa tústim. Sol mamandyqty 2011 jyly aiaqtap, 2011-2012 jyldary Aqtaý qalasy 2201 «A» áskeri bóliminde áskeri boryshymdy ótedim.
2014 jyly tótenshe jaǵdailar salasyna jumysqa ornalastym. Osy salada 2014 jyldan bastap jumys istep kele jatyrmyn. Qazir №2 mamandandyrylǵan órt sóndirý bóliminiń bólimshe komandiri laýazymynda qyzmet atqaramyn.
– Bul salaǵa óz qyzyǵýshylyǵyńyzben keldińiz be? Álde bala kezden armandadyńyz ba? Jalpy tótenshe jaǵdai qyzmetkeri bolýyńyzǵa ne túrtki boldy?
– 2012 jyly áskerden kelgennen keiin jumysqa ornalasý kerek boldy. Sol kezde eki nusqa boldy. Birinshisi jol patrýldik politsiiasy boldy, ekinshi nusqa tótenshe jaǵdailar qyzmeti boldy.
Oilana kele tótenshe jaǵdailar qyzmetin tańdadym. Sebebi tótenshe jaǵdailar qyzmeti naǵyz batyldyqty, adaldyqty, kúsh-jigerdi talap etetin mamandyq bolǵannan keiin osy salany tańdadym.
Sonymen qatar, adam ómirin, adam múlkin qutqarýǵa kishkentai bolsa da úlesimdi qossam degen oimen osy salaǵa keldim. Bul mamandyqty armandaǵan joqpyn. Oida joqta keldim. Jańa aitqanymdai, alǵashynda kishkene halyqqa kómegim tisin degen nietpen keldim. Qazir osy mamandyqqa sińip, osy mamandyqty súiip kettim desem de bolady.
– Maman retinde tótenshe jaǵdai degendi qalai túsindiresiz? Shaqyrtý túskende sizderge eń birinshi qandai oi keledi?
– Tótenshe jaǵdai – adam ómirine, adam densaýlyǵyna áser etip, tipti adam ólimine ákep soǵatyn, qorshaǵan ortaǵa ziian keltiretin belgili bir jerde bolatyn oqiǵa. Al tótenshe jaǵdai boiynsha shaqyrtý túskende, mysaly, órt oqiǵasy bolsa, eń birinshi ol jerde adam bar-joǵy, adam ómirine qaýip tóndiretin gaz balon, basqa da jarylǵysh zattar bar-joǵyn oilanasyń. Barlaý jumysynan bastap órtti sóndirýge deiin osy oi bolady.
– Qandai iri tótenshe jaǵdailar esińizde qaldy? Bir-ekeýin baiandap bere alasyz ba?
– 2014 jyldan bastap jumys istep kele jatyrmyn, biyl on jyl boldy. Osy on jyl ishinde túrli tótenshe jaǵdaiǵa qatystym. Jambyl oblysynda qystygúni Kúiik asýynda qar qatty jaýyp, jolda adamdar men avtokólikter qalyp qoiady. Sol jerlerge qatystyq. Taraz qalasynyń ishinde bolǵan iri kólemdegi órt oqiǵalaryna qatystym.
2023 jyly Merki, Lýgovoe eldimekenderinde sý tasý qaýpi boldy, sol jerlerdegi tótenshe jaǵdailardyń aldyn alýǵa óz úlesimdi qostym. Sol tótenshe jaǵdailardyń ishinde bir oqiǵa áli kúnge deiin esimde.
Qaraýyl bastyǵy eńbek demalysyna ketip, ornyna qaraýyl bastyǵy bolyp qalǵanmyn. Shóldala degen sýsyz aýdan bar, sol jerde úi órtenip jatqany týraly habar tústi. Aqparat túsken boida tez arada eki bólimshemen sol jerge attandyq. Sol jerde órtti sóndirip jatqan kezde ishinen adam shyǵyny boldy, bir er azamat qaitys boldy. Sol adamdy alyp shyqtyq jáne ishindegi gaz balony jarylýǵa deiin bardy. Sony alyp shyqtyq. Eń este qalǵan órt oqiǵasynyń biri osy boldy. Óitkeni gaz balony jarylyp kete me degen qaýip boldy.
– Osyndai órt oqiǵalary kezinde kópshilik dúrbeleńge salynyp ketetini jasyryn emes. Azamattarǵa qandai keńes beresiz?
– Órt kezinde eń birinshi kezekte dereý 101 nemese 112 nómirine qońyraý shalý kerek. Qazir órt bolsa, ózimiz sóndiremiz dep áreket jasaityndar da bar. Asqynyp ketkennen keiin ǵana 101 nemese 112 nómirine habarlasady. Eń birinshi 101, 112 nómirine habarlasý kerek, ári qarai órt sóndirýshiler kelemin degenshe qoldan kelse, qajet qujattardy alyp, sóndirýge berýge tyrysa berý kerek. Árine, qoldan kelse ǵana.
– Qyzmetińiz, eńbegińiz elenip jatyr ma? Keide bul saladan ketemin dep oilamaisyz ba? Sonymen qatar, ózińizden keiingi jas býynǵa, jas qutqarýshylarǵa ne aita alasyz? Tótenshe jaǵdai salasynda eńbek etemin deitin adamdar ne bilýi qajet?
– Ózim qatysqan iri tótenshe jaǵdailardan keiin kóptegen Alǵys hat aldym. Departament bastyǵynan da túrli Alǵys hattar berildi.
Al tótenshe jaǵdailar qyzmetkeri bolý men úshin batyldyq, kúsh-jiger beredi. Óitkeni tótenshe jaǵdailar qyzmetkeri bolý úshin de úlken júrektilik, batyldyq kerek. Sol úshin qorshaǵan ortada da, júrgen jerimizde de tótenshe jaǵdailar qyzmetkerimiz dep maqtanyp, marqaiyp júretin jaiymyz bar.
Tótenshe jaǵdailar qyzmetin tańdaǵan kezde alǵashqy jyldary qorqynysh boldy. Jalyndap turǵan ottyń ishine kirip, adamdy alyp shyǵýǵa nemese gaz ballonyn alyp shyǵýǵa kirýdiń ózi basynda qorqynyshty edi. Ýaqyt óte kele batyldyǵymyzdy jinap, óz-ózimizdi úirettik.
Jumysymyz osyndai qaýippen bailanysty bolǵannan keiin ózimizdi sol qaýipke beiimdedik. Tótenshe jaǵdaiǵa barǵan kezde eń birinshi adam ómirin oilaisyń. Qazir ondai qorqynysh joq.
Sondyqtan tótenshe jaǵdailar salasynan buiyrsa, Alla qalasa zeinetke shyǵyp qana ketemin degen oi bar. Al bul saladaǵy qyzmetker eń birinshi kezekte fizikalyq jaǵynan jaqsy bolýy kerek, ekinshiden, psihologiialyq jaǵynan myqty bolýy qajet.
Ústińe kietin jaýyngerlik kiimiń, tynys alatyn apparattaryń bar, solardyń salmaqtarynyń ózi 30 kelidei bolady. Sondyqtan fizikalyq jaǵynan myqty bolý mańyzdy. Psihologiialyq jaǵynan myqty bolý kerek deitinimiz, jalyndy kórgen kezde ishinde adam baryn, jarylý qaýpi bolyp jatqanyn baiqaǵanda, myqty bolýy kerek dep oilaimyn. Bul ekeýi jaqsy bolsa, tótenshe jaǵdai qyzmeti – sol adamnyń mamandyǵy.
