Aldaǵy ýaqytta Jaiyqtyń máselesin rettep sheshpese, onyń sońy oryny tolmas ekologiialyq apatqa uryndyrýy múmkin. Sońǵy jyldary elimizde birneshe jyl qatarynan qurǵaqshylyq oryn alyp, sý tapshylyǵy oryn aldy. Osy rette Dalanews.kz saityna «Qazsýshar» Batys Qazaqstan oblysy boiynsha bólimshesiniń bas gidrotehnigi Shymbolat Ermaǵambetovtyń Jaiyq ózenine qatysty biraz máseleniń basyn ashyp aitty.
– 2019 jyly Oral qalasy mańynda Jaiyqtyń deńgeii 240 sm-ge deiin tómendep ketti. Sý sharýashylyǵy mamandary 1913 jyldan beri Jaiyq ózenniń sý deńgeiine qatysty ǵylymi-zertteý jumystaryn júrgizip kele jataqany belgili. Sol ýaqyttan beri Jaiyqta sý deńgeiiniń munshalyqty tómendemegen edi. Tek 1965 jyly ózenniń sýy 260 sm-ge tómendegenin bilemiz. Al qalǵan ýaqytta ózendegi sýdyń deńgeii bulaisha tómendegen emes. Óńirdegi aýyl sharýashylyǵyny damýy Jaiyq ózenimen tikelei qatysy bar. Biyl bizdiń Batys Qazaqstan oblysynyń Jaiyqtan 670 mln tekshe metr sý alýǵa ruqsat berilgen-di. Bizder osy ýaqytqa deiin bar bolǵany 304 mln tekshe metir sý aldyq. Jaiyqtan alǵan sý kózderin sharýashylyqqa, mal sýaraýǵa jáne ekologiialyq maqsatqa jumsalady, – deidi Shymbolat Ermaǵambetov.
Búginde Jaiyq ózeniniń joǵary saǵasynda, iaǵni, Resei aýmaǵynda úsh iri sý qoimasy bar ekenin bilemiz. Sol sý qoimalary Jaiyqtan jyl saiyn 4,5 mlrd tekshe metr sý qoryn jinap alady. Osy rette «Qazsýshar» mekemesiniń bas gidrotehnigine Reseidegi sý qoimalary bar sýdy jinap alǵan jaǵdaida Batys Qazaqstan oblysynda sý tapshylyǵy oryn almai degen suraǵymyzdy tótesinen qoidyq.
Jaiyq ózenine iri 25 ózen quiady. Sol ózenderdiń sýy Jaiyqtaǵy sýdyń bar bolǵany 30%-yn ǵana quraidy. Jaiyq ózenindegi qalǵan 70 paiyz sýdy 200 tarta usaq ózender men qar sýy quraitynyn umytpaýymyz kerek. Eger bizder Jaiyqtyń ekologiialyq máselesin sheshkimiz kelsek, birinshi kezekte Jaiyqqa quiatyn usaq sý kózderine ǵylymi-zertteý jumystaryn júrgizýimiz kerek. Muny Qazaqstan men Reseidiń ǵalymdary birlesip júzege asyrýy tiis. Sol kezde kókeide júrgen kóptegen suraqtarǵa jaýap tabatyn bolamyz, – dedi Shymbolat Ermaǵambetov.
Keńes zamanynda Jaiyqty zertteitin ǵylymi-zertteý institýttarynyń bári Reseide ornalasqan edi. Al keiinnen odaqtas respýblikalar ózderiniń táýelsizdigin alǵannan keiin ár memleket óz jaǵdaiyn kúittep ketkeni belgili. Osy jaitty basshylyqqa alǵan Prezidentimiz Qasym-Jomart Toqaev Resei biligine nazaryn ortaq máselege aýdarýy óte oryndy. Jaiyqtyń ekologiialyq máselesin eki el birlesip sheshýi kerek. Transshekaralyq ózenniń máselesin sheship tastaý bir Qazaqstannyń qolynan kelmeidi.
