– «Kezinde teatrda jas Abaidy oinaǵannan keiin dana Abai rólin sahnaǵa alyp shyǵýdan bas tarttym» depsiz bir suhbatyńyzda. Al tolysa kele derekti filmde «Abai» rólin oinadyńyz. Búginde qarashańyraq sahnasyndaǵy «Abai» qoiylymynda Ázimhan beinesimen kórinip júrsiz, qazirgi ýaqytta «qazaqtyń bas aqynynyń» beinesin oinaǵyńyz kele me?
– Óner salasynda «teatr, kino, telearnalardyń júgin birge arqalaý – teatrdy satý» degen pikirlerdi estip jatamyz. Osy oiǵa bailanysty ne aitar edińiz?
– Teatrdy satý degen bolmaidy, teatr arqyly telearnaǵa, telearnadan kinoǵa bardyq. Bir kezderi, jarnamalarǵa jii túsken jyldary qurby-qurdas, úzeńgiles dostarym arasynda «Jarnamanyń koroli» atanyp kettim. Ómirde de, ónerde de retimen, satysymen jyljityn kezeńder bolady. Jas akterlerge de aitamyn: «jarq etip sóngen shoq juldyzdan, súmbile juldyz artyq» dep. Baǵdarlamalardy júrgizdim, qatystym, serial, kino, derekti filmderge tústim. Qazaq aitpaqshy, bir teriniń pushpaǵyn ilep júrmiz. Al ónerdiń qai salasynda bolsyn qarym-qabiletińdi kórermen ózi saraptap alady. Zaman talaby solai – úlgerý kerek. Eger men teatrdyń aiasynda ǵana rólder oinasam, meni tek teatr kórermenderi ǵana biledi. Al telearna – tanymaldylyq ákeledi. Onyń ózinde bireýge túriń, bireýge úniń unamaidy. «Sizdiń ónerińiz unaidy» dep pikirlerin jazyp jatatyn kórermenderim de bar. Jalpy, ózim týraly «osy da kógildir ekrannan kólbeńdep túspei qoidy-aý» degen jaǵymsyz pikir, ósek-aiań esti qoimadym. Alla sátin salyp turady. Jaqyn arada bir telehikaiaǵa túsip keldim. Jazdai eki telehikaiadan bas tarttym. Buryndary forma kiip júrgen sheneýnikterdiń, izkesýshilerdiń rólderine kóp shaqyratyn, atap aitsam, «Ment» kinosy men «Paryz» telehikaiasy. Al jazdaǵy eki filmnen bas tartý sebebim, qaita-qaita bir beineni oinaǵym kelmedi. Sońǵy kezderi dárigerdiń róline kóbirek shaqyryp júr, ol beine ózime unaidy. Biraq, ártúrli sebepterge orai bara almai qaldym.
– «Bizdiń aǵai» telehikaiasynda «tórt qyzdyń ákesi bolý ońai emes» dep aǵynan jarylypsyz bir sózińizde, sonda qandai qiyndyqtarǵa tap boldyńyz? Akterdiń róline synshylar men kórermender baǵa beredi, al ózińiz oinaǵan temirjolshy Tileýbek obrazyna kóńilińiz tola ma?
– Búginde qazaq kinosynyń qorjyny kún saiyn qompiyp keledi. Alaida, sanyn kóbeitemiz dep sapasyn túsirip alǵan joqpyz ba? Kórermenniń kózaiymyna ainalǵan úndi, korei, túrik, orys filmderin ysyryp tastap, menmundalap aldyńǵy shepte júrgen qazaq kinosy dep qandai týyndyny atai alar edińiz?
– Filmderdiń kóbeigeni jaqsy, akterler de ashylady, kino damidy. Osydan bes, on jylǵy filmderge qaraǵanda tehnika ózgergen, shetelge baryp, tájiribe almasyp qaitqan rejisserlerdiń jańashyldyǵy óz aldyna, bastysy báseke bar. Al báseke bolǵan jerde óner damidy. «Jańa qonys» degen telehikaianyń epizodyna tústim. Tolyq nusqasyn kórmesem de, ǵalamtordan kózim shalyp qaldy, jaqsy shyqqan dep aitar edim. «Qara shańyraq» ta kórermenderdi kóp tartty. Úndimen ýlanǵansha, ózimizdiń ulttyq týyndylarmen sýsyndaǵanymyz artyq. Úndilerdiń 300, 1000 serialy filmderi adamdardy jalyqtyrady, al qysqa serialdar bizde, qudaiǵa shúkir barshylyq. Jaqynda Berik Aitjan inimiz oinaǵan «Amanat» filmi men Máskeýde 37-ret ótken kinofestivalde «Úzdik akter» nominatsiiasyn jeńip alǵan inimiz Erkebulan Daiyrov túsken «Shlagbaým» filmin de halyq jaqsy qabyldady degen oidamyn. Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnalǵan «Qazaq eli» túsirilip jatyr. Tarihi filmderdi jaqsy kóretindikten, osy filmnen tamasha jańalyq kútemin.
– Árine, oinaimyn. Film túsirýge suranyp turǵan tarihi filmderimiz kóp qoi, 100-300 seriialar sodan týyndaidy. 550 jyldyqtan beri qarai alǵannyń ózinde qanshama handar, dana biler men batyrlarymyz bar. Stsenariiler jazylsa... Alash kósemderiniń ózi qanshama?! Qazir Jambyl Jabaev, Nurǵisa Tilendiev týraly filmder túsirilip jatyr. Osyndai tarihi taqyryptaǵy týyndylarǵa qarajat bólinip, qoldaý kórsetilip jatsa qýanamyz. Tarih bizdiń bolashaǵymyzǵa kerek. Ótkende ǵana Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnalǵan Elordamyz ben Tarazda atqarylǵan is-sharalarda qazaq óneriniń qarashańyraǵy bas bolyp, abyroiymyz synǵa túsken sátte moinymyzǵa artylǵan júkti teatr ujymy bolyp jumyla kóterdik. «Qazaq halqynda tarih bolmaǵan» dep aitqan jurtqa tarihy tereńnen bastaý alatyn qarǵa tamyrly qazaq ekenimizdi dáleldedik. Taldyqorǵanda sahnalanǵan Jońǵardyń 50 myń qolyna 600 ásker toitarys bergen, qazaqtyń ór rýhy jalyndaǵyn «Orbulaq shaiqasy» qoiylymynda qalmaqty qazaqtyń batyry jeńgen sońǵy shaiqasta, baladan bastap, aqsaqaldy qariiaǵa deiin kózderine ystyq jas úiirildi degendi spektakldi sahnalaǵan kaskader jigitterden estigende, kóńilim bosap, tebirenip kettim. Tarihyn túgendegen eldiń urpaǵy ulaǵatty bolady. «Búgingi áńgime – erteńgi tarih» dep aýzymyzdy toltyryp aitqanymyzben, sol erteńge qalatyn isimiz bolýy kerek. Qazaq handyǵynyń qurylǵanynan bastap, altyn kún aspanynyń astynda, altyn dándi elde ómir súrgen egemendi elimizge deiingi aralyqta tarihymyzdy qamtyp, Uly dalanyń tól perzentteri men tulǵalarynyń árqaisysyna jeke týyndy arnasaq, mysaly, Baýyrjan Momyshuly, ǵaryshkerler, t.b. artyqtyq etpeidi.
– Teatrda komediia, tragediia, drama janrlarynyń qaisysyn alsaq ta, keiipkerge kende bolǵan joqsyz. Osy janrlardyń qaisysy jan dúnieńizge jaqyn?
– Teatrǵa kelgende bárin kórdim. Bólip-jara almaimyn. Alaida, oń jambasyma kelip jatatyn rólder bolady. Akter bolǵannan keiin qandai ról berilse de, óz deńgeiinde shyǵarý kerek dep oilaimyn. Kezinde kassalyq spektakl bolǵan «Jelikken jastar» degen komediiada oinadym. Tragediia, dramanyń birazyn kórdim. Qazir jeke bir ról bolsa, tapsyryspen jazǵyzyp oinasam ba degen oiym bar. Ony da ózimizdiń teatrdyń artisteri sahnalasa... Dýlyǵa Aqmoldanyń boiynan rejisserlik qabiletti baiqaimyn. Eshkimge aitpai júrgen syrym edi. «Dýlyǵa, meniń rejisserim bolyp, bir spektakl qoimaisyń ba?» dep astarly qaljyńdap, kóńiline oi salamyn. Adamǵa aldymen oi tastaý, onan keiin júzege asyrý kerek. Bizge úlken zaldyń keregi joq, kishi zaldyń bir buryshynda oinasaq degen oiym bar. «Meniń 60, 70, 80 jastaǵy mereitoilarymdaǵy rejisserim, Dýlyǵa – sen, júrgizýshim – Erlan Bilál men Asylbek Boranbai bolady» dep qurdastaryma ázilge salyp astarlap qoiamyn. Qur sóz emes, bastysy oi bar.
– Akter úshin bastysy rejisser jáne áriptestermen sáikese jumys isteý siiaqty. Rejisserdiń aitqanyna kelispei nemese áriptesterińizben til tabysa almaityn jaǵdailar bola ma?
– Árine, kishigirim kelispeýshilikter, mizanstsena men monolog unamai, ishki jan dúnieńniń, júregińniń qalaýy rejisserdiń talabyna sáikespei áýre-sarsańǵa salatyn kezder bolady. Alaida, qandai rejissermen jumys jasasam da til tabysýǵa tyrysyp, oiymyzdyń bir arnada toǵysqanyn qalaimyn. Spektaklden keiin keiipkerimniń artyq túsken, kem ketken jerlerin baǵamdaimyn. Keide: «qap, myna jerde bylai isteýim kerek edi» dep qynjylatynym bar, al dóp túsken tusymda kórermender de, ózim de raqattanamyn. Artyq ketkennen, jetpei qalǵan jaqsy dep oilaimyn. Aldymyzdaǵy aǵa býynnan kóp úirendim, «syrt kóz synshy», ózińe baiqalmaǵandy ózgeler kóbirek ańǵarady. Kórermender oryndyǵynda otyryp, akterdi baqylai qalsaq, kem-ketigin túzeýge tyrysyp, aqyl aityp jatamyz. Al onyń ornyna ózimizdi qoiyp kórsek, bizden de shyqpai jatady. Sondyqtan, syrt kóz pikirimen bólisip, kózqarasyn aityp, artyq-kemińdi tarazylap jatsa, qýana qabyldaimyn. Qoiylym kezinde sahnada áriptesińmen sáikese almaityndai jaǵdai týyndasa, akter ailasyn asyryp, qiyndyqtan sytylyp shyǵýǵa mindetti. Spektakldiń basynda aitylatyn sóz aiaǵynda aitylatyn, sahnada kúlki qysatyn t.b jaǵdailarda kórermenniń kóńilin alańdatpaý kerek.
– «Er súrinbei, el tanymas» demekshi, áttegen-ai degen, kóńilińizden shyqpaǵan rólderińiz boldy ma?
– Bári keremet dep aitpaimyn. Áttegen-ai deitin «Eńlik-Kebekte» Kóbei (rej. J.Hadjiev) rólinde vvod jasadym, qazir sondai múmkindik týsa, basqasha oinar edim. Eseie kele qaraisyń, keide túsirilimdi kóresiń, sonda «qap, myna róldi bylai oinaý kerek edi» dep oilaisyń. Arman shyǵar endi. Jalpy, shyǵara almaǵan ne qatty ókingen kezderim bolǵan joq. «Ár spektakl – sońǵy ret» degendi kókeiińe túiip, kókiregińmen sezinip oinasań, shyn máninde dúniege naǵyz qaitalanbas týyndy ákelesiń.
– Eger akter bolmaǵanda, qandai maman iesi atanar edińiz?
Akter bolmaǵanda, ánshi nemese mektepte mýzyka sabaǵynan beretin muǵalim bolsam da, ónerdiń bir buryshynda júretin edim. Ákem de ónerli kisi edi, mektepte oqyp júrip ánshi bolsam dep armandaitynmyn, sol armanym jeteledi ónerge. Bala shaqta qiial júirik bolady ǵoi, detektiv janryndaǵy filmderdi kórip otyryp, óskende izkesýshi bolamyn, qylmyskerlerdi quryqtap, elimde tynyshtyq ornatamyn dep qiialdaitynmyn. Esesine, filmderde quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkeri retinde jii kórindim.
Suhbattasqan Móldir BEKJAN
