Jalaqysy mardymsyz, jolaqysy qymbat...
Alaida, Semei qalasynyń ákimi Ermak Sálimovtiń jolaýshy tasymalymen ainalysatyn kompaniialardyń mundai qadamǵa barýy zańǵa tompaq keletindigin qadap aitýy nátijesinde, 60 teńgeden aspaityn baǵa sol kúii qaldyrylǵan bolatyn. Qala turǵyndary sol kezde qyzmetine kiriskenine aidan endi asqan jańa ákimniń bul isin oń baǵalap, «bárekeldi» deskendei bolyp edi. Tipti, Ermak Bidahmetulynyń kópshilikpen birge kózi talyp avtobýs kútip, qalanyń bir shetinen ekinshi shetine elmen birge baryp júrip, qoǵamdyq kólik qojaiyndarynyń jumysyn teksere bastaǵanyn da jaqsylyqqa joryǵan. Ony aitamyz-aý, avtobýstardyń budan bylai keshki saǵat toǵyz bolmai «jónderine ketetini» jaiyna qalyp, kádimgi Astanadaǵydai túngi 23.00-ge deiin júrýine kúsh salatyndyǵy da jergilikti basylymdar arqyly belgili bolǵan.
Jaqynda qalalyq ákimdiktegi jiynda jergilikti bilik pen jolaýshy tasymalymen ainalysatyn mekeme basshylarynyń betpe-bet júzdesýiniń sońy – olardyń tonnyń ishki baýyndai ortaq kelisimge kelýimen aiaqtaldy. Iaǵni, jolaqy bileti jaqyn kúnderde 80 teńgege «sekiredi» de, qalaishilik joldardyń toz-tozy shyqqandyqtan, avtobýstardyń jii synyp jatatyndyǵyn jeleý etken jekemenshik avtopark ieleriniń upailary túgeldenetin bolady. Bul – qyrkúiektiń 9-nan 13 qazanǵa deiin qaladaǵy barlyq jolaýshy tasymalymen ainalysatyn mekemelerdiń qyzmetimen tolyqtai saralap shyqqan arnaiy komissiia jumysynyń nátijesi.
Al 2-qarashadan bastap jolaýshy tasymalymen ainalysatyn eki seriktestik «Semavtopark» pen «Aziia Combi» jańa tariftiń 10 qarashadan bastap 75 teńge (balalarǵa 35 teńge) bolatyndyǵyn málimdegen orys tilindegi habarlandyrýlaryn qaramaǵyndaǵy qoǵamdyq kólikterge túgeldei ilip tastady. Atalmysh seriktestikterdiń birine qaraityn №29 avtobýs kondýktorynyń aitýynsha, jolaqy quny barlyq qoǵamdyq kólikterde de osylai bolmaq. Buǵan deiin qyzmet sapasy jaqsartylatynyn aityp, jergilikti bilik aldynda qap-qap ýáde bergen seriktestikter alǵashqy qadamyn qazaq tilindegi nusqasyn ilý qajettigine pysqyrmaýdan bastady. Al memlekettik tildegi de habarlandyrý ilinýi tiistigin nelikten eskermegendigin suraǵanymda qazaq kondýktordan estigen jaýabymnyń siqy mynaý boldy: «Basshylyq ózderi bermese, biz ne qylamyz?»... Demek, «Semavtopark» pen «Aziia Combi» seriktestikteriniń basshylaryna Semeidiń eń aldymen qazaqtyń qalasy ekendigi qaperine kirip shyqpaityn bolǵany ǵoi.
Bir jaǵynan qoǵamdyq kólikterdiń avtobólshekterin alýdyń qymbatqa túsetindigin aityp zar ilep otyrǵan qojaiyndarynyń da ýáji oryndy sekildi kórinedi. Biraq, bul olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin halyqtyń qaltasyna salmaq túsirý qanshalyqty ádil bolmaq?! Buǵan deiin jolaqy qunyn kóteretindigin aitqan jolaýshy tasymaldaýshylarǵa qala ákimi qatańdaý kózqarasyn bildirip, olardyń kiris kózderin de kórsetýi tiistigin talap etkende avtobýs qojaiyndary kibirtiktep qalǵan. Rasynda da olardyń kúndelikti shyǵynynan góri tabatyn paidasy eselep asyp túsetini bylai da belgili bolatyn. Biraq, jolaýshy tasymaly qyzmetinen jekemenshik qoǵamdyq kólik ieleriniń qansha paida tabatyny ákimdikte ótken jiyn barysynda ashyp aitylǵan joq. Qala biliginiń olardyń jolaqy qunyn kóterýge kelisim berýiniń ózi «qarǵa qarǵanyń kózin shuqymaitynyn» kórsetkendei.
Qala turǵyny retinde bul jaiǵa beitarap qarai almaityndyqtan, taiaýda №50 baǵyttaǵy «Gazelge» otyrǵanymda jolaqynyń qashan kóteriletinin kondýktorynan suraýyma týra keldi. Áńgimege júrgizýshi de aralasty. Aitýlarynsha, jolaqyny kóterýdi surap otyrǵan qaladaǵy avtopark basshylary kórinedi. Áitpese, «qalaida kóteremiz» dep alashapqyn bolyp jatýǵa ózge tasymaldaýshylar qushtar bolyp otyrǵan joq. Óitkeni, jergilikti halyqtyń qalta shamasy ózderine de belgili. Jolaqyny qymbattatýǵa negizgi sebep – janarmai baǵasynyń kóterilgeni men avtobólshekterdi alýdyń ońaiǵa túspeitindigi. Iaǵni, avtobólshekter Reseiden ákelinetindikten, oǵan tapsyrys berý, jetkizdirý degen shashetekten shyǵyn kórinedi. Sonda bizdiń Reseimen kedendik odaq tóńiregindegi jeńildetilgen kelisimderimiz qaida?.. Ainalyp kelgende «Kisideginiń kilti aspanda» ekeni anyq kórinedi.
Taǵy bir aitar jait, kúndelikti jumysqa baratyn jáne qaitatyn ýaqytta kisi qarasy kóbeiip, mejeli oryndy bylai qoiyp, kez-kelgen qoǵamdyq kóliktiń ishinde birin-biri tunshyqtyryp jiberýge shaq qalatyny da úirenshikti kóriniske ainaldy. Ásirese, «Jansaia», Ortalyq bazar aialdamalarynan keshkilikte avtobýstar men «Gazelder» tolassyz toqtap, qozǵalyp jatsa da lap bergen turǵyndar legi bir azaimaidy. Endi qarańyz: kez-kelgen qoǵamdyq kóliktegi 35-40 adamdyq orynnan bólek 10-15 adam ár aialdama saiyn birin-biri iterip kirip, syǵylysyp turyp, árqaisysy 75 teńgeden, ertken balasy bolsa oǵan qosymsha 35 teńeden tóleitin bolsa, kúndelikti jospardan tys qansha qarajat túsip jatatynyn ishtei shamalai berińiz. Muny aitpaǵanda turǵyndardy shamadan tys kirgizip, tyǵyzdap alýy jol qozǵalysynyń qaýipsizdigin saqtaýǵa da úlken kedergi bolyp shyqpai ma?! Ǵaiyptan taiyp, qar jaýyp kóshe beti kóktaiǵaq bolǵanda, oqys jaǵdai oryn alsa, salondaǵy jolaýshylar úshin kim jaýap beredi?!
Sonymen keler aptadan bastap semeilikter «qudai buiyrsa», bir rettik jolaqynyń 75 teńge bolýyna da kóndigetin bolady. Bul jaǵynan Astana men Almaty siiaqty iri qaladaǵy jolaqylarmen «terezesi teńesti» deýge ábden bolady. Al ondaǵy turǵyndardyń jalaqy aiyrmashylyǵy jer men kóktei ekeni nazardan tys qalyp otyr. Esesine, turǵyndarǵa qyzmet kórsetý sapasyn arttyratyndyǵyn aityp otyrǵan qaladaǵy 6 jolaýshy tasymaldaýshy mekeme qojaiyndarynyń qanshalyqty «aryq sóilep, semiz shyǵatynyna» ýaqyt tóreshi.
Sátjan QASYMJANULY,
Semei qalasy
