جالاقىسى ماردىمسىز, جولاقىسى قىمبات...
الايدا, سەمەي قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ەرماك سەلٸموۆتٸڭ جولاۋشى تاسىمالىمەن اينالىساتىن كومپانييالاردىڭ مۇنداي قادامعا بارۋى زاڭعا تومپاق كەلەتٸندٸگٸن قاداپ ايتۋى نەتيجەسٸندە, 60 تەڭگەدەن اسپايتىن باعا سول كٷيٸ قالدىرىلعان بولاتىن. قالا تۇرعىندارى سول كەزدە قىزمەتٸنە كٸرٸسكەنٸنە ايدان ەندٸ اسقان جاڭا ەكٸمنٸڭ بۇل ٸسٸن وڭ باعالاپ, «بەرەكەلدٸ» دەسكەندەي بولىپ ەدٸ. تٸپتٸ, ەرماك بيداحمەتۇلىنىڭ كٶپشٸلٸكپەن بٸرگە كٶزٸ تالىپ اۆتوبۋس كٷتٸپ, قالانىڭ بٸر شەتٸنەن ەكٸنشٸ شەتٸنە ەلمەن بٸرگە بارىپ جٷرٸپ, قوعامدىق كٶلٸك قوجايىندارىنىڭ جۇمىسىن تەكسەرە باستاعانىن دا جاقسىلىققا جورىعان. ونى ايتامىز-اۋ, اۆتوبۋستاردىڭ بۇدان بىلاي كەشكٸ ساعات توعىز بولماي «جٶندەرٸنە كەتەتٸنٸ» جايىنا قالىپ, كەدٸمگٸ استاناداعىداي تٷنگٸ 23.00-گە دەيٸن جٷرۋٸنە كٷش سالاتىندىعى دا جەرگٸلٸكتٸ باسىلىمدار ارقىلى بەلگٸلٸ بولعان.
جاقىندا قالالىق ەكٸمدٸكتەگٸ جيىندا جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك پەن جولاۋشى تاسىمالىمەن اينالىساتىن مەكەمە باسشىلارىنىڭ بەتپە-بەت جٷزدەسۋٸنٸڭ سوڭى – ولاردىڭ توننىڭ ٸشكٸ باۋىنداي ورتاق كەلٸسٸمگە كەلۋٸمەن اياقتالدى. ياعني, جولاقى بيلەتٸ جاقىن كٷندەردە 80 تەڭگەگە «سەكٸرەدٸ» دە, قالاٸشٸلٸك جولداردىڭ توز-توزى شىققاندىقتان, اۆتوبۋستاردىڭ جيٸ سىنىپ جاتاتىندىعىن جەلەۋ ەتكەن جەكەمەنشٸك اۆتوپارك يەلەرٸنٸڭ ۇپايلارى تٷگەلدەنەتٸن بولادى. بۇل – قىركٷيەكتٸڭ 9-نان 13 قازانعا دەيٸن قالاداعى بارلىق جولاۋشى تاسىمالىمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردٸڭ قىزمەتٸمەن تولىقتاي سارالاپ شىققان ارنايى كوميسسييا جۇمىسىنىڭ نەتيجەسٸ.
ال 2-قاراشادان باستاپ جولاۋشى تاسىمالىمەن اينالىساتىن ەكٸ سەرٸكتەستٸك «سەماۆتوپارك» پەن «ازييا Combi» جاڭا تاريفتٸڭ 10 قاراشادان باستاپ 75 تەڭگە (بالالارعا 35 تەڭگە) بولاتىندىعىن مەلٸمدەگەن ورىس تٸلٸندەگٸ حابارلاندىرۋلارىن قاراماعىنداعى قوعامدىق كٶلٸكتەرگە تٷگەلدەي ٸلٸپ تاستادى. اتالمىش سەرٸكتەستٸكتەردٸڭ بٸرٸنە قارايتىن №29 اۆتوبۋس كوندۋكتورىنىڭ ايتۋىنشا, جولاقى قۇنى بارلىق قوعامدىق كٶلٸكتەردە دە وسىلاي بولماق. بۇعان دەيٸن قىزمەت ساپاسى جاقسارتىلاتىنىن ايتىپ, جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك الدىندا قاپ-قاپ ۋەدە بەرگەن سەرٸكتەستٸكتەر العاشقى قادامىن قازاق تٸلٸندەگٸ نۇسقاسىن ٸلۋ قاجەتتٸگٸنە پىسقىرماۋدان باستادى. ال مەملەكەتتٸك تٸلدەگٸ دە حابارلاندىرۋ ٸلٸنۋٸ تيٸستٸگٸن نەلٸكتەن ەسكەرمەگەندٸگٸن سۇراعانىمدا قازاق كوندۋكتوردان ەستٸگەن جاۋابىمنىڭ سيقى مىناۋ بولدى: «باسشىلىق ٶزدەرٸ بەرمەسە, بٸز نە قىلامىز?»... دەمەك, «سەماۆتوپارك» پەن «ازييا Combi» سەرٸكتەستٸكتەرٸنٸڭ باسشىلارىنا سەمەيدٸڭ ەڭ الدىمەن قازاقتىڭ قالاسى ەكەندٸگٸ قاپەرٸنە كٸرٸپ شىقپايتىن بولعانى عوي.
بٸر جاعىنان قوعامدىق كٶلٸكتەردٸڭ اۆتوبٶلشەكتەرٸن الۋدىڭ قىمباتقا تٷسەتٸندٸگٸن ايتىپ زار يلەپ وتىرعان قوجايىندارىنىڭ دا ۋەجٸ ورىندى سەكٸلدٸ كٶرٸنەدٸ. بٸراق, بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ٷشٸن حالىقتىڭ قالتاسىنا سالماق تٷسٸرۋ قانشالىقتى ەدٸل بولماق?! بۇعان دەيٸن جولاقى قۇنىن كٶتەرەتٸندٸگٸن ايتقان جولاۋشى تاسىمالداۋشىلارعا قالا ەكٸمٸ قاتاڭداۋ كٶزقاراسىن بٸلدٸرٸپ, ولاردىڭ كٸرٸس كٶزدەرٸن دە كٶرسەتۋٸ تيٸستٸگٸن تالاپ ەتكەندە اۆتوبۋس قوجايىندارى كٸبٸرتٸكتەپ قالعان. راسىندا دا ولاردىڭ كٷندەلٸكتٸ شىعىنىنان گٶرٸ تاباتىن پايداسى ەسەلەپ اسىپ تٷسەتٸنٸ بىلاي دا بەلگٸلٸ بولاتىن. بٸراق, جولاۋشى تاسىمالى قىزمەتٸنەن جەكەمەنشٸك قوعامدىق كٶلٸك يەلەرٸنٸڭ قانشا پايدا تاباتىنى ەكٸمدٸكتە ٶتكەن جيىن بارىسىندا اشىپ ايتىلعان جوق. قالا بيلٸگٸنٸڭ ولاردىڭ جولاقى قۇنىن كٶتەرۋگە كەلٸسٸم بەرۋٸنٸڭ ٶزٸ «قارعا قارعانىڭ كٶزٸن شۇقىمايتىنىن» كٶرسەتكەندەي.
قالا تۇرعىنى رەتٸندە بۇل جايعا بەيتاراپ قاراي المايتىندىقتان, تاياۋدا №50 باعىتتاعى «گازەلگە» وتىرعانىمدا جولاقىنىڭ قاشان كٶتەرٸلەتٸنٸن كوندۋكتورىنان سۇراۋىما تۋرا كەلدٸ. ەڭگٸمەگە جٷرگٸزۋشٸ دە ارالاستى. ايتۋلارىنشا, جولاقىنى كٶتەرۋدٸ سۇراپ وتىرعان قالاداعى اۆتوپارك باسشىلارى كٶرٸنەدٸ. ەيتپەسە, «قالايدا كٶتەرەمٸز» دەپ الاشاپقىن بولىپ جاتۋعا ٶزگە تاسىمالداۋشىلار قۇشتار بولىپ وتىرعان جوق. ٶيتكەنٸ, جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ قالتا شاماسى ٶزدەرٸنە دە بەلگٸلٸ. جولاقىنى قىمباتتاتۋعا نەگٸزگٸ سەبەپ – جانارماي باعاسىنىڭ كٶتەرٸلگەنٸ مەن اۆتوبٶلشەكتەردٸ الۋدىڭ وڭايعا تٷسپەيتٸندٸگٸ. ياعني, اۆتوبٶلشەكتەر رەسەيدەن ەكەلٸنەتٸندٸكتەن, وعان تاپسىرىس بەرۋ, جەتكٸزدٸرۋ دەگەن شاشەتەكتەن شىعىن كٶرٸنەدٸ. سوندا بٸزدٸڭ رەسەيمەن كەدەندٸك وداق تٶڭٸرەگٸندەگٸ جەڭٸلدەتٸلگەن كەلٸسٸمدەرٸمٸز قايدا?.. اينالىپ كەلگەندە «كٸسٸدەگٸنٸڭ كٸلتٸ اسپاندا» ەكەنٸ انىق كٶرٸنەدٸ.
تاعى بٸر ايتار جايت, كٷندەلٸكتٸ جۇمىسقا باراتىن جەنە قايتاتىن ۋاقىتتا كٸسٸ قاراسى كٶبەيٸپ, مەجەلٸ ورىندى بىلاي قويىپ, كەز-كەلگەن قوعامدىق كٶلٸكتٸڭ ٸشٸندە بٸرٸن-بٸرٸ تۇنشىقتىرىپ جٸبەرۋگە شاق قالاتىنى دا ٷيرەنشٸكتٸ كٶرٸنٸسكە اينالدى. ەسٸرەسە, «جانسايا», ورتالىق بازار ايالدامالارىنان كەشكٸلٸكتە اۆتوبۋستار مەن «گازەلدەر» تولاسسىز توقتاپ, قوزعالىپ جاتسا دا لاپ بەرگەن تۇرعىندار لەگٸ بٸر ازايمايدى. ەندٸ قاراڭىز: كەز-كەلگەن قوعامدىق كٶلٸكتەگٸ 35-40 ادامدىق ورىننان بٶلەك 10-15 ادام ەر ايالداما سايىن بٸرٸن-بٸرٸ يتەرٸپ كٸرٸپ, سىعىلىسىپ تۇرىپ, ەرقايسىسى 75 تەڭگەدەن, ەرتكەن بالاسى بولسا وعان قوسىمشا 35 تەڭەدەن تٶلەيتٸن بولسا, كٷندەلٸكتٸ جوسپاردان تىس قانشا قاراجات تٷسٸپ جاتاتىنىن ٸشتەي شامالاي بەرٸڭٸز. مۇنى ايتپاعاندا تۇرعىنداردى شامادان تىس كٸرگٸزٸپ, تىعىزداپ الۋى جول قوزعالىسىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ساقتاۋعا دا ٷلكەن كەدەرگٸ بولىپ شىقپاي ما?! عايىپتان تايىپ, قار جاۋىپ كٶشە بەتٸ كٶكتايعاق بولعاندا, وقىس جاعداي ورىن السا, سالونداعى جولاۋشىلار ٷشٸن كٸم جاۋاپ بەرەدٸ?!
سونىمەن كەلەر اپتادان باستاپ سەمەيلٸكتەر «قۇداي بۇيىرسا», بٸر رەتتٸك جولاقىنىڭ 75 تەڭگە بولۋىنا دا كٶندٸگەتٸن بولادى. بۇل جاعىنان استانا مەن الماتى سيياقتى ٸرٸ قالاداعى جولاقىلارمەن «تەرەزەسٸ تەڭەستٸ» دەۋگە ەبدەن بولادى. ال ونداعى تۇرعىنداردىڭ جالاقى ايىرماشىلىعى جەر مەن كٶكتەي ەكەنٸ نازاردان تىس قالىپ وتىر. ەسەسٸنە, تۇرعىندارعا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ارتتىراتىندىعىن ايتىپ وتىرعان قالاداعى 6 جولاۋشى تاسىمالداۋشى مەكەمە قوجايىندارىنىڭ قانشالىقتى «ارىق سٶيلەپ, سەمٸز شىعاتىنىنا» ۋاقىت تٶرەشٸ.
سەتجان قاسىمجانۇلى,
سەمەي قالاسى
