يمپورتتىڭ ورنىن وتاندىق ٶنٸم باسا الا ما? ەكونوميست باستى كەدەرگٸلەردٸ اتادى

يمپورتتىڭ ورنىن وتاندىق ٶنٸم باسا الا ما? ەكونوميست باستى كەدەرگٸلەردٸ اتادى
فوتو: جەكە مۇراعاتىنان

قازاقستان يمپورتتان تولىق باس تارتا المايدى. الايدا ٸرٸ كومپانييالار مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ساتىپ الاتىن وتاندىق تاۋارلاردىڭ ٷلەسٸن قازٸرگٸ 17 پايىزدان 30-40 پايىزعا دەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بار. بۇل تۋرالى R-Finance قارجى كەڭەسشٸسٸ, ەكونوميست ارمان بايعانوۆ Dalanews.kz تٸلشٸسٸنە بەرگەن پٸكٸرٸندە ايتتى.

بۇعان دەيٸن پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ ەلدە شىعارىلاتىن تاۋاردىڭ ورنىنا يمپورتتىق ٶنٸم ساتىپ الۋدى مەملەكەت مٷددەسٸنە قايشى ەرەكەت دەپ باعالاعان ەدٸ. ٷكٸمەت باسشىسى مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ٶڭٸر ەكٸمدەرٸنە بيۋدجەت قاراجاتىنا ساتىپ الىناتىن تاۋارلار مەن ماتەريالداردا وتاندىق ٶنٸمگە باسىمدىق بەرۋدٸ تاپسىردى.

ارمان بايعانوۆ پرەمەر-مينيستردٸڭ باستاماسىن قولدايتىنىن, الايدا ونى جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە نارىقتىڭ ناقتى مٷمكٸندٸكتەرٸ ەسكەرٸلۋٸ تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, قازاقستاندا ٶندٸرٸلمەيتٸن جوعارى تەحنولوگييالىق جابدىقتار مەن باسقا دا كٷردەلٸ ٶنٸمدەر بۇرىنعىداي شەتەلدەن جەتكٸزٸلە بەرەدٸ.

“بٸردە-بٸر مەملەكەت يمپورتتان تولىق باس تارتا المايدى. قازاقستان دا بارلىق تاۋار مەن قىزمەتتٸ ٶز ٸشٸندە ٶندٸرۋگە ەزٸر ەمەس. ەسٸرەسە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا قاجەتتٸ جوعارى تەحنولوگييالىق دايىن ٶنٸمدەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ ەلٸ دە سىرتتان ەكەلٸنەدٸ. دەگەنمەن قازاقستاندىق كەسٸپورىنداردان ساتىپ الىناتىن تاۋارلاردىڭ كٶلەمٸن ارتتىرۋعا بولادى. قازٸرگٸ 17 پايىزدىق كٶرسەتكٸش تىم تٶمەن. ونى الداعى ۋاقىتتا كەمٸندە 30–40 پايىزعا جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بار”, – دەدٸ ەكونوميست.

باعا مەن ساپا دا ەسكەرٸلۋٸ كەرەك

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق تاۋارعا باسىمدىق بەرگەندە جەكە بيزنەستٸڭ دە مٷددەسٸ ەسكەرٸلۋٸ تيٸس. ٶيتكەنٸ ٸرٸ كومپانييالار ٶنٸم تاڭداۋدا ونىڭ باعاسى مەن ساپاسىنا, تٷر-تٷرٸنٸڭ جەتكٸلٸكتٸ بولۋىنا جەنە جەتكٸزۋ تالاپتارىنا مەن بەرەدٸ.

بايعانوۆ كەيبٸر قازاقستاندىق تاۋاردىڭ يمپورتتىق ٶنٸمنەن قىمبات بولۋى جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپورىندارداعى ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ تٶمەندٸگٸمەن بايلانىستى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.

“ساتىپ الۋشى كومپانييالار باعا مەن ساپانىڭ اراقاتىناسىنا قارايدى. وتاندىق كەسٸپورىنداردىڭ ٶنٸمدەرٸ كەيدە قىمبات بولۋى مٷمكٸن. بۇعان ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ تٶمەندٸگٸ دە ەسەر ەتەدٸ. سول سەبەپتٸ جەرگٸلٸكتٸ بيزنەستٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶتەرٸپ, ونىڭ شەتەلدٸك كومپانييالارمەن بەسەكەگە تٷسۋٸنە جاعداي جاساۋ كەرەك”, – دەدٸ ول.

شاعىن بيزنەسكە جول اشۋ قاجەت

ەكونوميست وتاندىق ٶنٸم كٶلەمٸن ۇلعايتۋ ٷشٸن شاعىن جەنە ورتا كەسٸپورىنداردىڭ قازاقستاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ بٸرىڭعاي دەرەكقورىنا تٸركەلۋ تەرتٸبٸن جەڭٸلدەتۋدٸ ۇسىندى.

قازٸر رەسمي بازاعا قىزمەتٸ راستالعان 2,7 مىڭعا جۋىق كەسٸپورىن ەنگٸزٸلگەن. بايعانوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستانداعى ناقتى ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ سانى بۇدان ەلدەقايدا كٶپ بولۋى مٷمكٸن. الايدا رۇقسات بەرۋ جەنە ٶنٸمنٸڭ شىققان جەرٸن راستاۋ رەسٸمدەرٸنٸڭ كٷردەلٸلٸگٸ شاعىن بيزنەستٸڭ رەسمي بازاعا ەنۋٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ.

“شاعىن كەسٸپورىنداردىڭ دا بٸرىڭعاي دەرەكقورعا ەنۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرۋ كەرەك. ول ٷشٸن ٶندٸرۋشٸنٸڭ مەرتەبەسٸ مەن ٶنٸمنٸڭ قازاقستاندا شىعارىلعانىن راستاۋ تەرتٸبٸن جەڭٸلدەتكەن جٶن. بٸراق بۇل ساپاعا قويىلاتىن تالاپتى ەلسٸرەتۋ دەگەن سٶز ەمەس. ٶنٸمنٸڭ بەلگٸلەنگەن تالاپتارعا سەيكەستٸگٸ تەكسەرٸلٸپ, اقاۋلى تاۋار جەتكٸزۋ قاۋپٸ بارىنشا ازايتىلۋعا تيٸس”, – دەدٸ ساراپشى.

سالىقتىق جەڭٸلدٸك پەن ساتىپ الۋداعى ارتىقشىلىق

ارمان بايعانوۆ وتاندىق كەسٸپورىندارعا مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋعا, تابيعي مونوپولييالار مەن ٸرٸ جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ تەندەرلەرٸنە قاتىسۋ كەزٸندە بەلگٸلٸ بٸر ارتىقشىلىق بەرۋدٸ ۇسىندى.

ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستاندىق تاۋار ساتىپ الاتىن ٸرٸ كومپانييالاردى سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەر ارقىلى دا ىنتالاندىرۋعا بولادى. مۇنداي شارالار جەرگٸلٸكتٸ ٶنٸمگە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرىپ, كەسٸپورىنداردىڭ ٶندٸرٸس كٶلەمٸن ۇلعايتۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

“وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەرگە تەندەرلەر مەن باعا ۇسىنىستارىن ٶتكٸزۋ كەزٸندە بەلگٸلٸ بٸر باسىمدىق قاراستىرىلۋى مٷمكٸن. سونىمەن بٸرگە قازاقستاندىق كەسٸپورىنداردىڭ ٶنٸمٸن ساتىپ الاتىن ٸرٸ جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەر بەرۋ تەتٸگٸن دە زەردەلەۋگە بولادى. ىنتالاندىرۋدىڭ بٸرنەشە ەدٸسٸن قاتار قولدانۋ قاجەت”, – دەدٸ ەكونوميست.

ونىڭ ايتۋىنشا, ٸرٸ كومپانييالاردىڭ تاپسىرىستارىنا جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپورىندار كٶبٸرەك تارتىلسا, ٶندٸرٸس كٶلەمٸ ۇلعايىپ, بيۋدجەتكە تٷسەتٸن سالىق مٶلشەرٸ دە ارتادى.

تەندەردٸ تەۋەلسٸز قۇرىلىم باقىلاۋى مٷمكٸن

ەكونوميست مەملەكەتتٸك جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورداعى ساتىپ الۋدىڭ اشىقتىعىن كٷشەيتپەي, وتاندىق ٶنٸمنٸڭ ٷلەسٸن ارتتىرۋ قيىن بولاتىنىن ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, جابىق ەرٸ ەدٸلەتسٸز ساتىپ الۋ جٷيەسٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٸرٸ كومپانييالارمەن تەڭ دەرەجەدە بەسەكەلەسۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ.

بايعانوۆ تەندەرلٸك ٶتٸنٸمدەردٸ باعالاۋدى تاپسىرىس بەرۋشٸگە تەۋەلسٸز قۇرىلىمعا تاپسىرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋدى ۇسىندى. مۇنداي جاعدايدا تاپسىرىس بەرۋشٸ تەحنيكالىق سيپاتتامانى ەزٸرلەگەنٸمەن, ٶتٸنٸمدەردٸ قاراۋ مەن جەڭٸمپازدى انىقتاۋ رەسٸمٸنە تٸكەلەي ىقپال ەتە الماۋعا تيٸس.

“مەملەكەتتٸك جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورداعى ساتىپ الۋدىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ قاجەت. بۇل جەمقورلىق تەۋەكەلدەرٸن تٶمەندەتٸپ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٸرٸ كومپانييالارمەن بەسەكەلەسۋٸنە جول اشادى. تەندەرلٸك ٶتٸنٸمدەردٸ قاراۋدى تەۋەلسٸز ٷشٸنشٸ تاراپقا بەرۋگە بولادى. سوندا تاپسىرىس بەرۋشٸنٸڭ ساتىپ الۋ رەسٸمٸنە ىقپال ەتۋ مٷمكٸندٸگٸ شەكتەلەر ەدٸ”, – دەدٸ ول.

ساراپشىنىڭ پايىمىنشا, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ دامۋى وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەرگە بەرٸلەتٸن تاپسىرىستى دا كٶبەيتۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. ەسٸرەسە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋىندا قازاقستاندىق كەسٸپورىنداردىڭ ٷلەسٸن ارتتىرۋ ماڭىزدى.

“پرەمەر-مينيستر كٶتەرگەن مەسەلە ورىندى. بٸراق باستامانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ الدىنداعى كەدەرگٸلەردٸ جويىپ, ولاردىڭ شەتەلدٸك كومپانييالارمەن بەسەكەگە تٷسۋٸنە جاعداي جاساۋ قاجەت. سونىمەن بٸرگە جەتكٸزٸلەتٸن ٶنٸمنٸڭ ساپاسى مٸندەتتٸ تٷردە تالاپقا ساي بولۋى كەرەك”, – دەپ قورىتىندىلادى ارمان بايعانوۆ.