Ǵylymdaǵy sońǵy jańalyqtar
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ rektory, akademik Ǵalym Mutanov bastaǵan bir top ǵalym tuńǵysh ret berillii metalyn alýdyń ekologiialyq taza tehnologiiasyn jasap shyǵaryp, AQSh-tyń eki patentine ie boldy.
Quramynda berilliii bar shikizatty ken oryndarynan ekologiialyq taza tehnologiiamen alý ádisi álemdik tájiribede tuńǵysh ret «Qazatomónerkásip» UAK» AQ quramyna kiretin jáne óndirýshilerdiń joǵary baǵasyna ie Úlbi metallýrgiialyq zaýytynyń zerthanasynda arnaiy qurylǵyda jasalǵan. Ǵalymdardyń esebi boiynsha, jańa tehnologiiany óndiriske engizý zor ekonomikalyq nátije bermek. Óitkeni, bul tehnologiiany qoldaný barysynda joǵary temperatýralyq úderis bolmaidy. Sondai-aq, kóp qýat kózin qajet etpeidi, ziiandy gazdar bólinbeidi jáne metaldy eritý kezinde otqa tózimdi qymbat baǵaly quraldar qajet emes. Sarapshylar qazaq ǵalymdarynyń tehnologiiasy álem boiynsha básekege qabiletti ekenin aitýda. Onyń ústine AQSh patentine ie bolý – Qazaqstannyń jetekshi joǵary oqý ornynyń ǵylymi-innovatsiialyq áleýetiniń jáne álemdik deńgeide jetistikteriniń moiyndalyp jatqandyǵyn aiqyndai túsedi.
Alyp joba qaita jalǵasty
Aradaǵy birshama úzilisten keiin Úlken adrondyq kollaider qaita iske qosyldy. Shveitsariia men Frantsiia shekarasyndaǵy tereń jer astyna ornalasqan 27 shaqyrymdyq alyp saqina boiymen protondardyń alǵashqy toby jiberildi.
Eýropanyń iadrolyq zertteýler uiymy úlken adrondyq kollaiderdi eń kishi bólshekterdiń sáýle jyldamdyǵyna jaqyn jyldamdyqpen ózara qaqtyǵysýy kezinde qandai áser bolatynyn anyqtaý úshin arnaiy jasaǵan bolatyn. Ǵalymdar bul synaq álemniń qalai paida bolýyna qatysty birqatar mańyzdy suraqtarǵa jaýap beretinin alǵa tartýda. Alǵash ret kollaider 2007 jyly iske qosylyp, kóp uzamai aqaý oryn alyp, jumysyn toqtatqan bolatyn. Búginde kollaider dúniejúzindegi eń qymbat ǵylymi-zertteý jumysy bolyp sanalady. Jalpy, qazirgi tańda bul jobaǵa dúniejúziniń 44 elinen 100 myńǵa tarta adam tartylǵan. Jobanyń jalpy quny 2010 jyldyń ózinde 7,5 mlrd dollardy quraǵan-dy. Mamandardyń esepteýinshe, joba jyl saiyn 1 million halqy bar qala tutynatyn qýat kózin qajetsinedi.
Jańa lazer
Tomsk qalasyndaǵy ǵalymdar aýadaǵy túrli toksin men jarylǵysh zattardy jáne esirtki tozańdaryn anyqtaityn jańa lazerdi oilap tapty.
Ǵalymdar jańa lazerdiń qashyq tolqyndardy generatsiialaý nátijesinde paida bolatynyn baiqaǵan. Lazer óte keń aýmaqqa taralatynmen de erekshelenýde. Mamandar jańa lazerlerdiń kómegemien atmosfera qabatyndaǵy túrli gazdardyń qanshalyqty mólsherde jinaqtalǵanyn anyqtaýǵa bolatynyn jáne qorshaǵan ortanyń qanshalyqty lastanǵanyn qolmen qoiǵandai aiqyndap beretinin alǵa tartty. Budan basqa lazerdi meditsina salasynda keńinen qoldanýǵa bolady.
Aldaǵy ýaqytta osy lazerdiń kómegimen iri kásiporyndar qorshaǵan ortaǵa qanshalyqty zalal keltirip otyrǵanyn anyqtai alady. Biraq jańa lazerdi kásiporyn basshylary qajetine jarata qoisa deńiz.