"Ótkenniń qatesin túzeý – qashan da aýyr, keide tipti saiasi turǵydan tiimsiz. Memleket qandai da bir jeńildik, qoldaý nemese kásipkerler arasynda teńsizdik jasasa, bul eldiń ekonomikasyna oń áserdi emes, kóbine saiasi upai jinaý degendi bildiredi. Ondai upaidyń ǵumyry tym qysqa. Biraq saldary uzaqqa sozylady. Ondai sheshimderdi keiin túzeý tym qiynǵa soǵady. Osy jaǵynan alǵanda, ekonomikalyq zańdardy jete túsinbegen jeke sýbektiler qysqa merzimdi paidany kórgenimen, jalpy eldiń damýy tejeledi. Mysaly, benzin men kommýnaldyq tólemderdiń arzandyǵyn halyq "memlekettiń meiirimi" dep qabyldaidy. Al, shyn máninde, bul infraqurylymdardyń tozýyna, óndiristi keńeitý jumysarynyń tejelýine, kiristerdiń azaiýyna, aqyry búginderi tarifter men baǵanyń kúrt ósimine alyp keldi. Mundaidy talai el bastan ótkergen". Osylai óz jazbasyn bastaǵan qarjyger-maman Ǵalym Qusaiynov kúni keshe Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qol qoiǵan jańa Salyq kodeksi májbúrli ári ýaqytynan keshigip jetken ózgeris ekenin aitady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Ol buǵan deiin shaǵyn bizneske jasalǵan salyq jeńildikteri de shaǵyn kásiptiń ósýine emes, biznestiń jasandy túrde bólshektenýine ákelip, sonyń kesirinen shaǵyn biznes orta bizneske, orta biznes iri bizneske ainala almai, ekonomikanyń eńbek ónimdiligi tómendep, halyqtyń kirisi artpai jatqanyn aitady.Makro jáne mikro deńgeidegi ustanymdar osylaisha árdaiym qaishylyqqa ushyrap jatady.
"Sońǵy 20 jylda Qazaqstannyń salyq júiesi popýlistik sheshimderdiń qurbany bolyp, jol berilýi tiis barlyq qatelikterdi jasady. Sonyń saldarynan qarjy júiesi tolyq disbalanstan shyqty. Qazir sol ziiandy jeńildikterdi alyp tastaý úshin birneshe jylǵa sozylatyn batyl qadamdar qajet bolyp otyr.Jańa Salyq kodeksiniń qabyldanýyn, osy turǵydan alǵanda, aqylǵa qonymdy jeńis dep ataýǵa bolady. Árine, bárin túgeldei túzeý múmkin bolmady, biraq bastapqy baǵyt durys", - deidi ol.
Sarapshy jańa Salyq kodeksindegi negizgi ózgeristerge bylaisha qysqasha toqtalady:
- Birinshiden, QQS mólsherlemesiniń 16%-ǵa kóterilýi - ózara ymyrada qabyldanǵan sheshim. Negizi, biýdjet tapshylyǵyn jabý úshin QQS-ny 20%-ǵa deiin kóterý kerek edi. Biraq halyqqa aýyr tiedi, ári infliatsiiany birden kóteretin shara bolǵan soń, 16% deńgeiine toqtady. Eýropalyq áleýmettik memleketterde salyq budan áldeqaida joǵary, sebebi olarda salyq tabysty qaita bólýdiń quraly retinde qoldanylady. Burynǵy 12%-dyq tómen mólsherleme infraqurylym shyǵyndaryn azaityp, munai baǵasyna táýeldilikti kúsheitken edi.
- Ekinshiden, bólshek saýda salyǵy endi tek naqty bólshek saýdaǵa arnalady. Buǵan deiin shaǵyn jáne orta biznes arasyndaǵy salyq aiyrmashylyǵy biznesti usaqtaýǵa ákelip soqtyrǵan. Negizi, bul salyq jeńildigi emes, salyq eseptiligin ońtailandyrýdyń bir túri bolýy tiis edi. Endi bólshek saýda salyǵynyń shegi 2,4 mlrd teńge deńgeiinde belgilendi, bul B2B segmentinde salyqtan jaltarýshylar sanyn azaitady, biznestiń ádiletti básekelestigine jol ashady.
- Úshinshiden, QQS-tyń shegi 40 mln teńge bolyp bekitildi. Bul da túpki máseleni tolyq sheshpeitin, biraq belgili bir dárejede jaǵdaidy jaqsartatyn ózara kelisilgen sheshim. Buǵan deiin QQS tóleýden jaltarý shemalary óte kóp bolǵan, endi shaǵyn biznestiń bólshektenýi birshama azaiýy múmkin. Degenmen alǵashqy kezeńderde báribir biznesti maidalaý jalǵasýy yqtimal.
- Tórtinshiden, QQS-ty avanspen tóleý tetigi engizildi. Bul eksporttaýshylar úshin QQS-ty qaitarý protsesin jeńildetýge baǵyttalǵan. Buryn QQS-ty qaitarý biýrokratiiaǵa, jemqorlyqqa toly, salyq piramidasyna ainalǵan óte kúrdeli protsess bolatyn. Qazir shot-faktýrany tek QQS aldyn ala tólegen kompaniia ǵana ala alady. Alaida adal kásipkerler qarjysyn aldyn ala buǵattamaý úshin Táýekelderdi basqarý júiesi (SÝR) arqyly salyq nesielerin, bank kepildikterin engizý siiaqty qosymsha mehanizmderdi engizý kerek dep sanaimyn.
- Besinshiden, bank sektoryna engizilgen joǵary KTS mólsherlemesi. Bankterdiń asa joǵary tabysy memleket engizgen retteýshilik shekteýlerden týyndaǵan. Endi salyqty kóterý máseleni sheshpeidi, kerisinshe iri bankterdiń pozitsiiasyn kúsheitip, bank sektoryndaǵy kontsentratsiiany arttyrady.
- Altynshydan, turǵyn úi naryǵyna QQS-ty engizý. Qurylys naryǵy buryn QQS-ty ońtailandyrý boiynsha shemamen jumys istegeni ras. Biraq endi birinshi naryq ekinshi naryqpen básekelese almai qalady, óitkeni ekinshi naryqta QQS joq. Bul «kóleńkeli» naryqtyń keńeiýine, turǵyn úi qurylysynyń tejelýine sebep bolýy múmkin. Elimizdiń eńbek ónimdiligin arttyrý úshin aýyl halqynyń qalaǵa kóshkeni jaqsy, sol úshin de turǵyn úi qurylysy úzdiksiz júrip jatýy kerek, biraq QQS-ty engizý oǵan keri áser etýi yqtimal. Sondyqtan bul sheshimniń óz-ózin aqtaityndyǵyna kúmánim bar.
- Jetinshiden, jeke tabys salyǵyna progressivti júie engizý. Bul – durys ári damyǵan elderde keńinen qoldanylatyn tájiribe. Biraq, bizde ipotekalyq nesieden, alǵashqy baspana qunynan, em-sharadan, bilim alý shyǵyndarynan shegeriletin salyq jeńildikteri áli engizilmegen. Bul júieni tolyqqandy engizý úshin áli de zertteý men taldaýlar qajet.
"Jańa salyq kodeksinde budan da ózge bastamalar jeterlik. Men olardyń eń mańyzdy, ekonomikaǵa tikelei áser etetinderin ǵana atadym. Jalpy alǵanda, jańa kodekstiń qabyldanýy – alǵa jasalǵan májbúrli qadam. Biraq aldaǵy ýaqytta onda áli de naqtylaýdy, jetildirýdi qajet etetin tustar jeterlik. Memleketke alda budan da batyl sheshimder qabyldaý kerek bolady", dep sózin túiindeidi Ǵalym Qusaiynov.
Buǵan deiin saitymyzda Ǵalym Qusaiynovtyń jyljymaityn múlik naryǵy men ipotekalyq nesiege qatysty taldaýyn jariialaǵan bolatynbyz.
