Qarttaryn qazynaǵa balaǵan halqymyzdyń asyl qasietin boiyna sińirgen Elbasymyzdyń úlkenge qurmet kórsetip, kishige izettilik tanytyp, el basqarýda ata-babalarymyz salǵan sara jolyn ustanǵanyna tarih kýá.
Shynynda, el eńsesiniń tik, muratynyń asqaq, mereiiniń ústem bolýy memleketti basqaratyn basshy men onyń saiasatyn júrgizip otyratyn qosshylaryna tikelei bailanysty. Sondyqtan, halqymyz álimsaqtan el bilegen handardyń haq pikirine júgingen, «týra bide týǵan joq, týǵandy bide iman joq» dep bilerdiń ádil sheshimin boiyna sińirgen, «asyp týǵan azamat, halyqqa úlken bel bolar» dep adal basshynyń sońynan ergen.
Mundai tájiribeni álemdik saiasattan áli ushyratýǵa bolady.
Singapýrdyń el qurmetine bólengen Prezidenti Li Kýang Iu suńǵyla basshy retinde óz eliniń ǵana emes jahannyń birneshe memleketterindegi aqyl-oidyń taýsylmas qazynasy ispetti ziialy qaýymynyń basyn biriktirip, olardyń intellektýaldyq qabiletin Singapýrdy serpindi elge, qýatty memleketke ainaldyrý isine jumyldyrdy. Singapýrdiń júrip ótken joly qariialardyń, baǵasy biik, bási zor asyldardyń joly ekenin ózgelerge pash ete bildi. Aqsaqaldan aqyl surap júgingen, batasyn alyp, qurmet tutyp saiasat sańlaǵy budan esh utylǵan joq bolatyn.
On segizinshi ǵasyrda úsh júzdiń basyn biriktirgen Abylai babamyz ulan-ǵaiyr qazaq jerine kóz alartqan orystyń sodyr toqpaǵyna, qytaidyń jymysqy ospaǵyna birde naizasyn, birde ailasyn jumsap, sheber diplomatiialyq saiasatpen ekeýine de bodan bolmai, ulttyq táýelsizdigimizdi saqtai bilgen eken. Adamda arman taýsylǵan ba, kóz jumarynda aqylmany Buhar babamyzǵa: «Men el bilegen jaýgershilik zamanda qan kóp tógildi, halqymnyń basyn biriktire almadym, ekinshiden, kóshpeli halyqqa jer emshegin emýdi úirete almai ketip baramyn, úshinshiden, qala-kentter salýǵa úlgermedim», – degen ókinishin aitqan eken.
Sarabdal saiasatshy N.Nazarbaev Abylai babamyzdyń aqjolyn jalǵap, qas-qaǵym sátte táýelsizdigimizdi tuǵyrly qylyp, shekaramyzdy bekitip, halqyn ortaq maqsatqa jumyldyrdy, san halyqty bir ulttyń balasyndai uǵystyrdy, Alashtyń aibynyn asyryp, aidynyn tasytyp, Arqa tósinde Astana turǵyzyp, Qazaq atyn álemge pash etti.
Dál sol kezde Elbasymyz Elordany Almatydan Aqmola qalasyna kóshirý týraly taǵy bir batyl qadam jasady. Ótpeli kezeńniń ókpek jeli qos ókpeden qysqan sol mezgilde Astanany kóshirý aqylǵa syimastai bolyp kóringen bolatyn.
Árine, bastapqyda bul bastamaǵa qarsylyq bildirgender de, túsinistik tanytqandar da boldy. Alaida, Elbasynyń sarabdal saiasatynyń nátijesinde alǵa qoiǵan strategiialyq maqsattarymyz júzege asyrylyp, elimiz tańdaǵan joldyń durystyǵynyń aiqyn dáleli boldy.
Tuńǵysh Prezidentimiz Nursultan Nazarbaev Parlament sessiiasynyń jalpy otyrysynda elordany Almatydan respýblikanyń ortalyq óńiri Aqmolaǵa kóshirý jónindegi tarihi ideiasyn pash etip, 1994 jyldyń 6 shildesinde jańa astana, elorda degen uǵymdar alǵash ret tarih sahnasyna shyǵyp, qazaq sanasynda máńgilik saltanat qurdy.
Elbasynyń: «Jańa Astana eldigimizdiń aibyny bolady, ekonomikamyzdyń lokomotivi bolady. Áli-aq Arqa tósinde álemde teńdesi joq qala turǵyzamyz» degen suńǵyla sáýegeiligin tarih tarazylady, ýaqyt dáleldedi. Astana tarihy Elbasynyń eren tulǵasyn, qairatkerlik, saiasatkerlik is-qimyldaryn aiqyn sipattaidy.
Álem elderiniń astana salý tarihyna qatysty birer mysal.
Filosofiia ǵylymdarynyń doktory, professor Amangeldi Aitaly bylai degen bolatyn: «Zamanynda jańa astana Sankt-Peterbýrg – jańa saiasattyń simvoly boldy. Birinshi Petr astanany jańadan jasaý, ózgertý josparlarymen týǵan joq, ózinen burynǵy izasharlarynyń, memleket qairatkerleriniń oi-armanyn, isin jalǵastyrdy».
AQSh-ta astana tańdaý máselesi daýǵa ainalǵan: soltústiktegiler soltústikte, ońtústiktegiler ońtústikte bolǵanyn qalaǵan. Ýaqytsha astananyń – Filadelfiianyń turǵyndary tańdaý olardyń qalasyna túsetinine kúmándanbady. Djordj Vashington eldiń basyn qosatyn joldy izdedi. Sondyqtan astananyń ornyn soltústik shtattar men ońtústik shtattardyń qiylysqan tusynan, federaldyq jerge saldy.
Filosof Osvald Shpengler «Ulttar degenimiz – qala salýshy halyqtar» degen edi.
Búgin Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq ulty qala salýshy órkenietti ulttardyń qatarynan tabyldy.
Iá, búginde bas arhitektory Elbasynyń ózi bolyp tabylatyn Nur-Sultan qalasy ulan-ǵaiyr memleketimizdiń kúretamyryna, halqymyzdyń qasietti shańyraǵyna, jahanǵa tanylǵan jurtymyzdyń aidyny men aibynyna, álemdik deńgeidegi saiasi, mádeni, ekonomikalyq sharalar ótkizetin Elordaǵa ainaldy.
Elimizdiń júregin órkendetý oblystar arasyndaǵy bailanysty kúsheitýdiń jáne jańa rynoktar ashýdyń tegeýrindi yntalandyrǵyshyna ainaldy.
Búginde Nur-Sultan qalasy – ekonomikasy qaryshtap damyp kele jatqan táýelsiz Qazaqstannyń jarqyn simvoly, elimizdiń álemdik arenadaǵy beinesi. Elbasynyń: «Barshamyzdy Táýelsizdiktiń Uly rýhy jebeidi, biriktiredi, boiymyzǵa qýat berip, senimimizdi nyǵaitady. Ol altyn kúni jarqyrap, altyn qyrany qalyqtaǵan Qazaq eliniń ashyq aspany astynda dúniege kelgen árbir sábidiń júregine ornaidy.
Ol árbir azamattyń júreginde, shańyraqtyń tórinde, elimizde boi kótergen árbir úide, árbir qala men aýylda saltanat qurady. Ol bizdiń ekonomikamyzdyń ósimimen, árbir jańa óndiris ornymen, ulan-ǵaiyr Otanymyzǵa tóselgen árbir kúre jolmen, dala tósine óngen árbir tonna altyn dánmen nyǵaiady», – degen tilegine tilek qossaq, judyryqtai jumyla el úshin eńbek etip, saq zamanyndaǵy bi atamyzdyń: «Armannyń joly qiqalań, Adaldyń joly tóte edi. Jaqsy-jaman árkimniń arasynan ótedi. Arazdaspai, talaspai, tatý júrseń ne etedi. Yntymaǵy bar bolsa, bul dúnieniń qyzyǵy bárine túgel jetedi» – degen ataly sózin esimizde ustaiyq.
«Ulym degen eli barda, Elim degen uly bar», Elbasynyń týǵan halqyna sińirgen ólsheýsiz eńbegin baǵalap, durys saralap, aýyzbirshilik tanytyp, saiasi mádenieti joǵary el ekendigimizdi ámanda pash etip júreiik deimin.
Mirbolat ERSAEV
Batys Qazaqstan oblystyq tarihi-ólketaný mýzeiiniń direktory
