Respýblikalyq advokattar alqasy "Dikii Armannyń" advokaty Viktor Krivonosov Qostanai qalasyndaǵy №76 tergeý izoliatorynda qysymǵa ushyraýyna bailanysty málimdeme jasady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
2025 jylǵy 11 jáne 12 naýryzda advokattar Viktor Krivonosov pen Daýlet Baiseitov qorǵalatyn tulǵaǵa barǵan kezde tergeý izoliatory qyzmetkerleriniń qorlaityn talaptaryna ushyrady, sonyń ishinde kiimderin sheshý talaby qoiyldy. Bul jaǵdai advokattyń rólin tómendetýdiń saldarynan oryn aldy, óitkeni advokat jai azamat emes, qoǵamdyq-quqyqtyq fýnktsiialardy atqarýshy tulǵa bolyp tabylady.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev quqyqtyq memleket qurý úshin kúshti ári táýelsiz advokatýranyń mańyzdylyǵyn birneshe ret atap ótti.
Osyǵan bailanysty Respýblikalyq advokattar alqasy mynalardy málimdeidi.
Advokat – qoǵamdyq-quqyqtyq mártebeniń iesi
Advokattyq qyzmet erekshe qoǵamdyq-quqyqtyq sipatqa ie, óitkeni ol ádilettilikti qamtamasyz etý jáne azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýda sheshýshi ról atqarady. Advokat quqyqqa qyzmet etý missiiasyn oryndaidy, ádil sot tóreliginiń júzege asyrylýyna járdemdesedi jáne quqyq ústemdigi qaǵidatyn ilgeriletedi. Sondyqtan onyń protsestik mártebesi jeke quqyqtyq qatynastardyń sheńberinen shyǵyp, arnaiy quqyqtyq qorǵaýǵa jatady. Buny aiqyndamai sot talqylaýynyń básekelestik qaǵidatyn jáne taraptardyń teńdigin, sonyń ishinde qylmystyq protseste advokat pen prokýrordyń teń quqyly bolýyn qamtamasyz etý múmkin emes.
Advokat ta, sýdia men prokýror siiaqty, jeke tulǵada bolmaityn erekshe qoǵamdyq-quqyqtyq mártebege ie. Dál osy mártebe advokattyq immýnitetti qamtamasyz etedi, ol tintý, alý, klientter isteri boiynsha jaýap alý siiaqty áreketterden qorǵaidy, advokattyq qupiiany saqtaýǵa, qylmystyq is materialdary men memlekettik organdardyń qyzmettik aqparatyna qol jetkizýge, advokattyq suranystardyń mindetti túrde oryndalýyna, sot mekemelerine kedergisiz kirýge jáne zańmen kózdelgen basqa da kepildikterge quqyq beredi.
Advokattardyń qyzmetiniń qoǵamdyq-quqyqtyq sipaty Konstitýtsiianyń 13-babynan týyndaidy. Bul bap ár adamnyń óz quqyqtary men bostandyqtaryn sot arqyly qorǵaý quqyǵyn, sondai-aq bilikti zań kómegin alý quqyǵyn belgileidi. Munda negizgi mán beriletin jait – Konstitýtsiia jai ǵana zań kómegin emes, bilikti zań kómegin kepildendiredi. Bul kómekti tiisti quzyretke ie adamdar kórsetetinin bildiredi: tiisti bilimi bar, taǵylymdamadan ótken, litsenziia alý úshin attestatsiiany sátti tapsyrǵan jáne óz biliktiligin júieli túrde arttyryp otyratyn mamanda.
Advokattyń ádil sot tóreligine qatysýshy retindegi róli halyqaralyq standarttarmen de rastalǵan. Eýropa advokattary men zań qaýymdastyqtarynyń keńesi (CCBE) 1988 jylǵy 28 qazanda qabyldaǵan Eýropalyq advokattardyń (kásibi sot ókilderiniń) kásibi minez-qulyq kodeksinde atap ótilgendei:
«Biz advokattyń (kásibi sot ókiliniń) rólin ádil sot tóreligin júzege asyrýǵa qatysýshy retinde anyqtadyq. Dál osy ideia keide advokatty «sot qyzmetkeri» (officer of the court) nemese «ádilettiń ókili» (minister of justice) dep sipattaý arqyly da jetkiziledi».
Bul tujyrymdama 1990 jyly BUU qabyldaǵan «Zańgerlerdiń róline qatysty negizgi qaǵidattardyń» 12-tarmaǵynda da rastalǵan, onda advokattardyń ádil sot tóreligin júzege asyrýdaǵy jaýapty agentter retinde erekshe mártebege ie ekendigi atap ótiledi.
Osylaisha, advokattardy qorlaityn tekserý rásimderine ushyratý, olardyń táýelsizdigin kúmánǵa alý nemese kásibi qyzmetine kedergi jasaý áreketteri tek ulttyq zańnamany ǵana emes, sonymen qatar advokatýrany ádil sot tóreliginiń ajyramas bóligi retinde qorǵaityn irgeli halyqaralyq qaǵidattardy tikelei buzý bolyp tabylady.
Halyqaralyq standarttardyń saqtalmaýy jáne bilikti asyra paidalaný
BUU «Zańgerlerdiń róline qatysty negizgi qaǵidattarynda» advokatýrany qorǵaý standarttaryn naqty bekitken. Atap aitqanda, 16-tarmaqta bylai delingen:
«Úkimetter zańgerlerdiń (advokattardyń):
(a) qorqytý, kedergi jasaý, qýdalaý nemese orynsyz aralasýsyz ózderiniń barlyq kásibi fýnktsiialaryn oryndai alýyn qamtamasyz etedi;
(b) óz klientterimen erkin kezdesip, keńes júrgize alýyn qamtamasyz etýi kerek;
(c) kásibi mindetterine sáikes áreket etkeni úshin jazaǵa tartylmaýyn, qorqytýǵa, úrkitýge nemese qýdalaýǵa ushyramaýyn qamtamasyz etýi kerek».
Qostanaidaǵy tergeý izoliatory qyzmetkerleriniń áreketteri, iaǵni advokattardy qorlaityn tekserý rásimderine májbúrleýi – tek ókilettikterdi asyra paidalaný ǵana emes. Bul áreketter qaýipsizdikti qamtamasyz etýge emes, bilikti kórsetýge jáne advokattardyń kásibi qyzmetinde negizsiz kedergilerge tap bolýyna jaǵdai jasaýǵa baǵyttalǵan.
Belgili bolǵandai, bul jeke dara oqiǵa emes. Buǵan deiin de qorǵalatyn tulǵaǵa barý úshin bas bostandyǵynan aiyrý oryndaryna kelgen advokattarǵa qatysty osyndai ádister qoldanylǵan. Bul týraly advokattar Oleg Chernov, Timýr Erekeshov jáne basqalar málimdedi.
Mundai praktika ádil sot tóreliginiń irgeli qaǵidattaryna qaishy keledi jáne Konstitýtsiiamen, sondai-aq halyqaralyq standarttarmen kepildendirilgen qorǵaý quqyǵy men bilikti zań kómegin alý quqyǵyn buzady. Bul áreketterge jol berilmeýi kerek jáne olar dereý toqtatylýy tiis.
Advokatty óz klientimen teńestirýge jol berilmeidi
Advokattyń ar-namysyn qorlaityn jaǵdaida tekserýden ótýin talap etý – advokattyq qyzmettiń kásibi kepildikterin óreskel buzý bolyp tabylady. Mundai áreketter ne advokattarǵa sanaly túrde qysym kórsetý, ne tergeý izoliatory qyzmetkerleriniń zańsyz kózqarasynyń nátijesi bolýy múmkin, óitkeni olar advokatty qorǵalatyn tulǵamen teńestiredi.
Advokat qylmystyq qýdalaýdyń bir bóligi bolyp tabylmaidy, jedel baqylaýǵa jatpaidy jáne qorǵalatyn tulǵaǵa qoldanylatyn shekteýlerge ushyrai almaidy. Oǵan qatysty osyndai yqpal etý sharalaryn qoldaný quqyqtyq negizderge sai kelmeidi jáne qorǵaý quqyǵyn qamtamasyz etetin táýelsiz institýt retindegi advokatýranyń mánin buzady.
Advokatty zań kómegi kórsetiletin tulǵamen teńestirýge tyiym salý ulttyq jáne halyqaralyq quqyqta tikelei bekitilgen.
Qazaqstan Respýblikasynyń «Advokattyq qyzmet jáne zań kómegi týraly» zańynyń 35-babyna sáikes:
«Advokatty ol zań kómegin kórsetip otyrǵan tulǵamen teńdestirýge tyiym salynady.»
Osyǵan uqsas qaǵida BUU-nyń «Zańgerlerdiń róline qatysty negizgi qaǵidattarynyń» 18-tarmaǵynda da bekitilgen:
«Zańgerler óz fýnktsiialaryn oryndaý barysynda klientterimen nemese olardyń múddelerimen teńestirilmeidi.».
Advokattyń qylmystyq iske «qatysy joqtyǵyn» dáleldeýge májbúrleitin jaǵdailardy jasaý arqyly advokatýranyń táýelsizdigin buzýǵa baǵyttalǵan kez kelgen áreketke jol berilmeýi tiis.
Mundai áreketter tek kásibi quqyqtardy buzý ǵana emes, sonymen qatar ádil sot tóreliginiń negizderine tikelei qaýip tóndiredi, óitkeni qorǵaý quqyǵy qysymsyz jáne kedergisiz júzege asyrylýy tiis.
Respýblikalyq advokattar alqasy jaǵdaiǵa dereý aralasýdy talap etedi
Respýblikalyq advokattar alqasy advokat mártebesiniń júieli túrde elenbeý máselesi týraly málimdeidi.
Respýblikalyq advokattar alqasy Tóralqasy talap etedi:
- Advokattardyń quqyqtarynyń buzylýyna jol bergeni úshin Qostanai qalasyndaǵy tergeý izoliatory qyzmetkerleriniń áreketterine qatysty qyzmettik tekserý júrgizý.
- Kinálilerdi qylmystyq jaýapkershilikke tartý.
- Mundai áreketterge jol berilmeýi týraly Ishki ister ministrligi men Bas prokýratýra tarapynan resmi túsindirme berý.
- Qorǵalatyn tulǵaǵa barý kezinde advokattardyń quqyqtarynyń saqtalýyn baqylaý tetigin engizý.
