Onyń pikirinshe Reseidiń saiasi jobalarynan jaltaryp júrgen Qazaqstan Máskeý men Minski birikkennen keiin burynǵydai tabandylyq tanyta almaidy.
«Túptiń túbinde Eýraziialyq odaq ekonomikalyq áriptestiktiń sheńberinen shyǵyp, saiasi qurylymǵa ainalady», – deidi Svoik.
Saiasattanýshy aitqanynyń aidai kelerine senimdi. Ol munyń alǵyshartyn ázirden-aq ańǵaryp otyrǵanǵa uqsaidy.
«Toqaevtyń túneýkúngi joldaýy kóńildegi kúpti oidy seiiltip tastady. Ekinshi prezident Tuńǵysh prezidenttiń «murasyn» mansuq eter oiy joǵyn, Nazarbaevtyń soqpaǵymen júre bererin nyqtap berdi. Áleýmettik jelide qyzý talqylanǵan saiasi reformany alystan ainalyp ótti. Syrtqy saiasatty da sóz etken joq. Bilik Belarýstegi jaǵdaidy muqiiat baqylap otyr. Olardyń qateliginen sabaq alýǵa tyrysýda...» deidi Svoik.
Onyń oiynsha Toqaev bir kezderi Nazarbaevtyń tańdaýy túsken kadrlyq rezervke arqa súieýde. Eldegi saiasi-ekonomikalyq ahýaldy azdy-kópti biletin eski kadrlerdiń kúshin sarqa paidalanbaq.
Saiasattanýshy sóz oraiynda Belarýstegi ahýalǵa toqtalyp, ereýildiń sońy nemen aiaqtalaryn tuspaldapty.
«Narazalyq birtindep báseńdeidi. El-jurttyń ashýy tarqap, aptyǵy basylǵan shaqta Konstitýttsiialyq reforma júrgiziledi», – deidi kúni buryn kóripkeldik jasaǵan Svoik.
Saiasattanýshy jańa qujatta birqatar tótenshe, tosyn ózgerister bolaryna senimdi.
«Jańa Konstitýttsiiada Odaqtyq memleket degen jańa tarmaq paida bolady. Artynsha parlament jáne prezident sailaýy ótip, bilikke kelgen jańa basshy Reseimen birigýdiń alǵashqy rásimderin jasaidy», – deidi Svoik.
Onyń oiynsha qyzyqtyń kókesi osy arada bastalady. Bir odaq, bir memleketke birikken Resei men Belarýstiń Eýraziialyq odaqtaǵy sózi ótimdirek, óktemirek shyǵyp, ózge odaqtastardyń mysyn basa bastaidy.
Bir memleketke ainalǵan Resei men Belarýstiń óz qurylymdary qurylyp, odaqtaǵy daýys sany men kvotasy artady. Belarýsti «jutyp jibergen» Reseige ekonomikalyq integratsiia azdyq etip, uiymnyń ústinen qaraityn saiasi qurylym qurý kerektigin ashyq aitýǵa kóshedi.
Osy kúnge deiin saiasi ambitsiiasyn ártúrli ekonomikalyq usynystarmen búrkemelep kelgen Máskeý burynǵydan beter bastyrmalatyp, Qazaqstandy saiasi odaqqa birigýge itermeleidi.
Svoiktiń sózinen túsingenimiz búgingi dáýirde ulttyq táýelsizdiktiń bálendei qundylyǵy joq. Bul ideologiia óziniń ózektiligin joǵaltqan. Damyǵan elder ózara odaqtasyp, memleketti basqarýdyń ultaralyq deńgeiine ótken.
Al damýshy elderdiń ulttyq táýelsizdigi sóz júzinde ǵana. Is júzinde bulardyń bas bostandyǵy joq. Damyǵan elderdiń «saýyn siyry» ǵana. Saiasi salmaǵy bolmaǵandyqtan álemdik damýdyń baǵyt-baǵdaryn aiqyndai almaidy. Qazaqstan sekildi elder Halyqaralyq valiýta qory nemese Dúniejúzilik saýda uiymynyń sheshimderine únsiz bas shulǵýǵa májbúr.
«Eýraziialyq odaqtyń deńgeiinde ultaralyq aralyq qurylymdar qurýǵa seziktene qaraidy. Reseidi sýqany súimeitin eldegi patriottardyń bir shoǵyry buǵan túbegeili qarsy.
Qazaq biliginiń ushar basynda otyrǵandar «búiter bolsaq alys-jaqyn sheteldegi esep-shotymyz buǵattala ma» dep ýaiym jeidi. Osy eldiń túp qojaiyny qazaq halqy ulttyq táýelsizdikti qyzǵyshtai qorǵaǵanyn aldanysh kóredi», – deidi Svoik.
Saiasattanýshy Qazaqstandaǵy ultshyl-patriottarǵa tisin qairap júrgenin, Eýraziialyq odaqtyń saiasi odaqqa ulasýyna dál osy toptyń aiǵai-attany kedergi keltirip otyrǵanyn tilge tiek etipti.
Toq eterin aitqanda Svoik bul odaqtyń ekonomikalyq sheńberden shyǵyp, saiasi uiymǵa ainalýyn qos qoldap quptaitynyn jasyrmaǵan. Onyń pikirinshe budan ózge jol joq. Budan utpasaq, utylmaimyz. Upaiymyz túgel bolady.
«Keńes úkimetinen qandai jamanshylyq kórdik? Sol kezdiń adamdary men sotsialistik idealdar kimge kesirin tigizdi? Sol tusta ýaiym-qaiymsyz, baqýatty ómir keshkenimiz ótirik pe? Elge de keregi osy...», – deidi Svoik.
...
Saiasattanýshy Dosym Sátpaev osynaý odaqqa kúdikpen qaraityn sarapshylardyń biri. Onyń pikirinshe Eýraziialyq odaqtan erte bastan shyǵý kerek, ýaqyt kele Resei quziretin kúsheitip, Qazaqstandy birjolata shyrmap alady.
«Dál qazir bir ǵana daýsyz dúnie bar: Batys pen Reseidiń arasyndaǵy aiqas asqyna túsedi. Sanktsiianyń ailapaty áli alda.
Bul neniń belgisi? Reseidi oqshaýlatyp tynbaq. «Izgoi» memleketke ainaldyrmaq. Biz qandaimyz? Biz múlde bólekpiz. Ashyqpyz.
«Izgoi» memleket bizdi óz iirimine tartpaq bolady.
Kún keshe Pýtinniń kómekshisi Vladislav Sýrkov aitty: «Reseidi júz (bálkim eki júz, úsh júz) jyldyq jalǵyzdyq kútip tur» dep…
Sýrkovtyń sózi Reseidiń eki odaqtasy ǵana bar. Ol – ásker jáne flot degenge saiady. Kreml «geosaiasi jalǵyzdyqty» jalǵyz ózi ótkermek oiy joq. Bizdi de ilestire ketpek. Odaqdastary ne oilaityny oǵan mańyzdy emes», – degen edi budan buryn bizdiń redaktsiiaǵa bergen suhbatynda Dosym Sátpaev.
Onyń pikirinshe Eýraziialyq odaq sapasyz kirjýǵysh untaq siiaqty. Kópirshigi kóp, nátijesi nól. Al Eýraziialyq odaqtyń abyroi-bedelin kirletken Reseidiń ózi. Odaqtastarymen sanaspaityn, sanasqysy kelmeitin saiasat Qazaqstan men Belarýstiń saiasi-ekonomikalyq múddelerin kúl-talqan etti.
«Máskeýdiń maqsaty eshqandai ekonomika emes. Óziniń aitqanyna kónip, aidaýyna júretin elderdi qolastyna qosý. Alty jyl ótti. Ne ózgerdi? Ne oryndaldy? Odaq aiasyndaǵy óli týǵan jobalardy sanamalasaq on saýsaq on qaitara búgiledi eken. Aitqanymyz aidai keldi, demek. Reseiden úirener jerimiz bolsa, bir basqa.
Resei de biz siiaqty. Shikizatqa táýeldi. Resei de biz siiaqty. Jemqor memleket.
Reseiden úirener túgimiz joq. Biz innovatsiialyq turǵydan kósh sońynda qalǵan, áskeri-óndiristik kesheninen basqa túgi joq aýtsaider memlekettiń odaqtasymyz.
Qazaqstandyq kásipkerler Resei naryǵyna kire almady. Kirgizgen joq. Kúldi. Kedergini qoldan qurastyrdy. Ásirese, araq-sharapqa kelgende…
Kremldiń amaly joq. Ázirgi ahýal Reseidi óz naryǵyn, óz óndirýshisin qorǵaýǵa májbúrleýde. Tarazylai aitqanda eki eldiń arasyndaǵy alys-beris, barys-kelis teń emes. Biz utyldyq», – deidi saiasattanýshy.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
