«Búgingi tańda baǵyttardy ártaraptandyrý táýelsizdiktiń sinonimine ainaldy», – dedi Kaspii aimaǵyndaǵy munai-gaz jobalary boiynsha sarapshy Rashid Jaqsylyqov. Osy maqsatqa qol jetkizý úshin Astana Beijińmen, ásirese eldiń mańyzdy munai-gaz sektoryndaǵy yntymaqtastyqty quptap otyr.
Elimizdiń jetekshi kompaniialarynyń basyn biriktirgen «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory men Qytai ulttyq munai korporatsiiasy (CNPC) Qazaqstanda tórt iri jobany iske qosýǵa bel býdy. Olardyń qatarynda eki munai qubyryn keńeitý bar: Keńqiiaq-Atyraý ótkizý qabileti jylyna 6 million tonnaǵa, Keńqiiaq-Qumkól jylyna 5 million tonnaǵa artady. Eki qubyr da Beijiń qarjylandyratyn Qytaiǵa shiki munai eksporttaý jelisiniń bóligi.
Jaqsylyqov Resei 2014 jyly Qyrymdy zańsyz anneksiialaǵannan keiin Qiyr Shyǵystaǵy munai infraqurylymyn Qytaiǵa qarai nyǵaitýǵa belsendi túrde investitsiia salǵanyn eske saldy.
«Qazaqstan osy segiz jyldy tek KTK-ǵa (Resei arqyly Qara teńizge munai tasymaldaityn qubyr) arqa súieý arqyly bosqa ótkizip aldy jáne qazir qazirgi jaǵdaida óz qateligin túzetýge tyrysýda», – dep túsindirdi ol.
Bul jobalar Astana úshin óte mańyzdy, óitkeni shiki munai eksporty valiýtalyq túsimderdiń 70%-yn jáne respýblikalyq biýdjettiń jartysyna jýyǵyn beredi. Qazaqstan atalǵan qubyrlardan basqa qytailyq munai alybynyń kómegimen jyldyq qýaty 15 milliard tekshe metr gazdy quraityn Beineý-Bozai-Shymkent gaz qubyrynyń jańa jelisin salýǵa úmitti.
Bul Qazaqstannyń ońtústigindegi Shymkent munai óńdeý zaýytyn keńeitýmen, onyń óndiristik qýatyn eki esege ulǵaitý jáne kómirsýtegi shikizatyn 12 million tonnaǵa deiin arttyrýmen, sondai-aq Qazaqstannyń batysyndaǵy eń iri Qashaǵan ken ornynda 4 milliard tekshe metr munai óndiretin gaz zaýytynyń qurylysymen tolyqtyrylady.
Qytaidyń yntymaqtastyǵy munymen bitpeidi. Qytai munai-himiia korporatsiiasy (SINOPEC) Qazaqstannyń munai-himiia ónerkásibin, atap aitqanda, elimizdiń batysyndaǵy polietilen shyǵaratyn zaýytty damytýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp úlgerdi.
Qmotinor.kz málimetinshe, CNPC 1997-2020 jyldar aralyǵynda Qazaqstanǵa 46 milliard dollar investitsiia salǵan, odan keiin qatarda Qytai halyqaralyq senim jáne investitsiialyq korporatsiiasy (CITIC) jáne SINOPEC siiaqty korporatsiialar tur.
Árine, budan keiin Astananyń Beijińge shekten tys táýeldiligi týraly eskertkender boldy. Jaqynda Astana turǵyndary shaharda «China Railway Asia-Europe Construction Investment» investitsiialyq kompaniiasy salyp jatqan bolashaq aspan poiyzy baǵytynyń boiyndaǵy qytai tilinde jazylǵan jazýlarǵa qarsylyq bildirgen edi.
Munyń negizinde Qytaidyń «ekspansionistik umtylysyna» qatysty alańdaýshylyq týyndaǵany ras. Alaida, belgiler alynyp tastalyp, shý basylǵan.
Desek te, qazaqstandyq saiasattanýshy Talǵat Qaliev qazirgi Qazaqstan-Qytai qarym-qatynasy «pragmatikalyq jáne ózara tiimdi» ekenin aitty.
«Biz barlyq kórshilerimizben ekonomika men saiasatty aralastyrmai ózara árekettesýge tiispiz. Dabyl qaǵý emes, aldymyzda ashylyp jatqan múmkindikterdi kórý óte mańyzdy», – degen ol Astana men Beijiń geografiialyq turǵydan bailanysty ekenin atap ótip, qazaqstandyqtardy oǵan bailanysty kez kelgen fobiiadan bas tartýǵa shaqyrdy.
