Álihan Bókeihan
Ústimizdegi jyldyń aqpan aiynyń 22, 24, 26 juldyzynda Aqtaý tórinde ornalasqan N.Jantórin atyndaǵy mýzykalyq drama teatrynyń kieli sahnasynda qalyń qazaq asyǵa kútken «Álihannyń amanaty» atty qoiylymnyń tusaýkeseri ótti.
Atalmysh pesa Ult kósemi Álihan bastaǵan Alash ziialylarynyń asqaq rýhtaryna jáne Alash Ordanyń 100 jyldyǵyna baǵyshtalǵan. Shyǵarmada Əlihan Bókeihannyń qazaq eliniń HH ǵasyrda óz aldyna dara memleket bolyp qalyptasýyn maqsat ete otyryp, qazaq jeriniń territoriiasyn belgilei kele, SSSR qaramaǵynda shekarasy bekitilgen qazaq avtonomiiasy bolýy úshin birden-bir temir qazyq qaǵýshy ekeni dáripteledi.
Barlyǵymyzǵa məlim, aty shýly pesanyń jazylýy tarihi-dramanyń avtory Nartai Saýdanbekuly men qanatyn keń jaia samǵaityn rejisser Gúlsina Merǵalievanyń ult maqtanyshy Əlihan Bókeihannyń 150-jyldyǵyna arnaý jasaý sheshimimen ómirge kelgen dúnie.
Bul qoiylym barsha sahna qoiylymdarynyń ishindegi dúnielerdiń erekshesi. Spektakl avtordyń qalaýymen is-áreket dramatýrgiiasynan góri, tolyqtai sóz dramatýrgiiasyna qurylǵan shyǵarma ekenin ańdap bassańyz baiqaisyz. Sondyqtan da spektakl barysynda sahnadan izdegen is-áreket kórermenniń ishki jan dúniesinde bolyp jatatyndyǵyn aitsaq qatelespespiz. «Álihannyń amanaty» Sóz qudiretin túsiner jannyń aiyzyn qandyrar dúnie. Avtordyń keiipker aýzymen aitqyzǵan sózderi men oilaryn «tyńdai» bilgen adamnyń sanasynda tóńkeris ornatatyny dramatýrg pen rejisserdiń alǵa qoiǵan maqsatyna jetkeni.
Oqiǵada ult kósemi Álihannyń qamaýda bolǵan sońǵy jyldary sýretteledi. Keiipker sany saýsaqpen sanarlyq, biraq qamtylǵan aqparat sany sheksiz. Sondyqtan bolar bir jarym saǵattyq qoiylym kórermenge san alýan keiipkerdi kórýmen qosa, sol qily kezeńge saiahat jasaý múmkindigin de beredi. Basty keiipkerler Álihan Bókeihan men «esimi, tegi joq» Tergeýshi.
Avtordyń Álihandy tergep otyrǵan kisige esim bermeý sebebi de aiqyn siiaqty – tergeýshiniń boiynan biz úlken qyzmette otyrǵan, biraq ishki jan dúniesi «kishkentai adam beinesine» para-par keletin, búgingi kúnniń kúibeń tirliginen alystap kete almaityn, alǵa qoiylǵan uly isteri turmaq ulylyq týraly túsinigi joq keiipkerdi kóremiz.
Rejisserdiń sahnasyndaǵy Álihannyń «ulylyǵy» - tergelip jatsa da asqaq beinesiniń quldyramaýynda, kerisinshe ulylyǵyn asqaqtata túsetin tusy – qara boiaýdaǵy Tergeýshiniń Álihanmen dialogy barysynda san qily ózgeriske ushyrap, aqyr sońynda adami turǵydan ósip-ónýi. Osy sátte «kishkentai adam beinesin» jeke dara, táýelsiz tulǵaǵa ainaldyrǵan túrme qamaýyndaǵy Álihannyń qudirettiligine bas imeske shara qalmaidy. Onymen qosa atalmysh tergeýshi Álihan obrazynyń jan jaqty ashylýyna, dál biz atap aitqan ulylyǵyn tanýǵa keremet múmkindik beredi. Al bul tusta meńzelip otyrǵan «ulylyq» jalǵan dúnieniń arbaýyna túspei, bolashaq jaily oi qozǵaý, máńgilikke jol tartqansha asqaq isterdi máresine jetkizý, Jaratqannyń razylyǵyn, bolashaq urpaqtyń alǵysyn alý.
[caption id="attachment_25417" align="aligncenter" width="747"]
Spektaklden kórinis[/caption]
Spektakl sońynda árbir kórermen adami turǵydan «kózi ashyla bastaǵan» tergeýshimen birge ózine «Men ne istep júrmin?» «Maqsatym ne?» «Men nendei is tyndyryp júrmin? Bolashaq urpaqqa ne qaldyrmaqpyn? Ómir tarihynda qandai ispen atym qalmaq?» degen suraqtarǵa jaýap izdei ketse, Álihan ol saýaldarǵa qoiylym boiy jaýap berip keledi.
Bile bilýimizshe «Amanat» uǵymy tek qazaqqa tán uǵym. Atam qazaq ózine artylǵan amanatty oryndamai jan tapsyrmaityn. Ult kósemi Álihan Bókeihannyń, Alash uldarynyń amanaty sahnadan kórinis tapqanyna qarap, sol amanatty birge arqalasýǵa asyǵa keletin kórermenge qarap babalarymyzdyń shoǵy tutanǵan amanatynyń laýlap jana bastaǵanyn ańǵarasyń. Ańǵarǵan boida keýdege sáýle ornyǵa bastaǵanyn sezinesiń. Aitary mol, bereri kóp bul týyndyǵa at salysqan avtor men rejisserǵa, teatr ujymy men asyǵa keletin kórermenge alǵys aitýdan sharshaǵan adam joqtyń qasy. Óz kezeginde qalyń qazaqqa «Álihannyń amanaty» ispettes oi qozǵaityn ulttyq dúnielerdiń kóptep qoiylýyna jol bolsyn demek kerek."
A. QAZAQBAI,
N.Jantórin atyndaǵy
mýzakalyq drama teatrynyń
ádebiet bóliminiń meńgerýshisi
