– Baqyt Dihanbaiuly, keshe ǵana eski jyldy shyǵaryp salyp, 2024 jyldy qarsy aldyq. Ádette, jyl bastalǵanda ótken jolymyzǵa qaiyrylyp bir qarap, el aldynda esep berip, sodan keiin jańa bastamalar týraly oilana bastaimyz ǵoi. Olai bolsa, áńgimeni ózińiz basqaratyn institýttyń tarihyna qysqasha sholý jasaýdan bastasańyz?
– Ózderińiz jaqsy bilesizder ýniversitetimiz tuńǵysh joǵary oqý orny retinde 1928 jyly qurylǵan. Sol kezde jańa ashylǵan joǵary oqý ornynyń quramyndaǵy jalǵyz fakýltettegi úsh bólimniń biri retinde fizika-matematika bólimi qurylǵan-dy. Osy bólimniń negizinde fizika-matematika fakýlteti, al búgingi kúni Matematika, fizika jáne informatika institýty qalyptasty.
Alǵash ashylǵan fakýltetimizdiń dekany, qazaqtyń birtýar azamaty, Alashorda kósemderiniń biri Álimhan Ermekovtyń bolǵanyn zor maqtanyshpen aita alamyn.
95 jyldyq tarihy bar bizdiń túlekterden kóptegen ulaǵatty ustazdar, ǵalymdar shyqty. Solardyń biregeii retinde fizika-matematika ǵylymdarynyń doktory, professor O.A.Jáýtikovtyń esimin erekshe ataýǵa bolady. Aptal azamat fakýltette kafedra meńgerýshisi, dekan, ýniversitettiń ǵylym jónindegi prorektory qyzmetterin atqardy.
Erekshe túlekterimizdiń qatarynda B.S.Jańbyrbaev pen Q.Qalievalarǵa toqtalǵym keledi. Sol jyldary professor B.Jańbyrbaev elimizde yqtimaldyqtar teoriiasy salasynan ǵylymi ataq qorǵaǵan jalǵyz maman boldy. Budan basqa fakýltet dekany, kafedra meńgerýshisi qyzmetterin abyroimen atqardy.
Al onyń jubaiy aǵa oqytýshy Q.Qalieva fizika páni boiynsha oqýlyqtardyń avtory edi. Professor B.Jańbyrbaev ár dáristiń aldynda aýditoriianyń qabyrǵasyna alaqanyn qoiyp, «Qart QazPI-di aialańdar» dep, sonan soń dárisin bastaýshi edi.
Institýtymyzda Keńester Odaǵynyń aldyńǵy qatarly ýniversitetterin bitirgen dotsent S.Boqaev, QazKSR ǴA korrespondent-múshesi, professor B.Orazbaev, professorlar Sh.Erkeǵulov, Q.Baqtybaev, S.Ermatov, M.Qudaiqulov, B.Q.Naqysbekov, B.Baimuhanov, Q.Muqashev, E.B.Shalbaev, J.Toqybetov, O.Satybaldiev, akademik Ǵ.Ýálievjáne t.b. kóptegen ulaǵatty ǵalym-ustazdardyń qyzmet atqarǵanyn erekshe jyly sezimmen eske alamyz.
– MFII-da stýdentterge zamanaýi bilim berýmen birge jan-jaqty tulǵa bolyp qalyptasýyna yqpal etý úshin qandai jumystar atqarylyp jatyr?
– Stýdentterdi jan-jaqty tulǵa bolyp qalyptasýyna yqpal etýde birshama jumystar atqarylyp jatyr. Sonyń birqataryna toqtalyp óteiin.
Eń aldymen, stýdentterge óz mamandyǵy boiynsha jáne odan tys ártúrli mashyqtaný kýrstary bar. Bul – kýrstar stýdentterimizdiń ártúrli daǵdylar men qyzyǵýshylyqtaryn damytýǵa kómektesedi (shahmat, robototehnika, baǵdarlamalaý).
Ekinshiden, stýdentterge ártúrli salalardaǵy bilimin biriktirýge yqpal etetin Minor baǵdarlamalar qarastyrylǵan, iaǵni, pedagogikalyq emes mamandyq stýdentteri óz tańdaýy boiynsha pedagogikalyq mamandyqtyń pánderin oqý múmkindigine ie. Sebebi bul stýdentter keleshekte bilim berý salasynda jumys isteýge qyzyǵýshylyq tanytady.
Úshinshiden, stýdentterdiń shyǵarmashylyqtaryn shyńdap, damytýǵa yqpal etetin ártúrli mádeni is-sharalar (mysaly, «Eki juldyz», «KVN» siiaqty) uiymdastyryp turamyz.
Tórtinshiden, stýdentter alǵan bilimderin praktikada qoldanýǵa múmkindik beretin kásibi pánder boiynsha jobalyq jumystarǵa, olimpiadaǵa, ǵylym dekadasyna qatysý múmkindigine ie.
Besinshiden, tsifrlyq saýattylyqtaryn damytýda stýdentterge zamanaýi tehnologiialarmen jumys isteý daǵdylaryn shyńdaý baǵytynda tsifrlyq bilim berýge arnalǵan pánderdi oqidy, iaǵni, Jasandy inttelekt tehnologiialary, Bilim berýdegi robototehnika jáne mehatronika, Bilim berýdi tsifrlyq tehnologiialar, GameDav negizderin uiretemiz.
Altynshydan, stýdentterdiń ózin-ózi tárbieleýge, ózin-ózi zertteýge jáne bilimdi únemi jańartýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn oiatýǵa baǵyttalǵan jeke ózindik jumystar qarasyrylǵan.
Sodan soń, stýdentter jeke tulǵa jáne kásibi maman retinde damýyna kómektesetin pedagogikalyq jáne óndiristik praktikalaryn orta bilim berý mekemelerinde, ǵylymi-zertteý institýttarynda, óndiris oryndarynda ótedi.
– Qazir shyǵarmashylyqpen, ǵylymmen ainalysamyn degen jastarǵa ýniversitette barlyq jaǵdai jasalǵan. Siz basqaratyn institýtta bul másele qalai jolǵa qoiylǵan? Qandai ǵylymi jobalar júzege asyrylyp jatyr? Institýttyń ǵylymi áleýeti men jobalardyń mańyzdylyǵyna toqtalyp ótseńiz.
– Bizdiń institýtymyzda ǵylymi-zertteý jumystarymen ainalysý úshin qolaily jaǵdai jasalǵan. Atap aitqanda, matematika, fizika jáne informatika ǵylymi baǵyttary boiynsha ǵylymi-zertteý zerthanalary qarastyrylǵan. Olar «Pedagogikalyq bilimdi damytý ortalyǵy», «Bilimdi aqparattandyrý jáne bilim tehnologiialary máseleleri ǵylymi zerthanasy» men «Fizikany oqytý tehnologiialary jáne qoldanbaly zertteýler laboratoriiasy». Stýdentterdiń ǵylymi-zertteý jumystaryn shyńdaýǵa 10 kompiýter synyptary, 8 fizikalyq oqý jáne robototehnika, mehatronika zerthanalary qyzmet kórsetedi.
Institýtymyzdyń professor-oqytýshylar quramy jáne bilim alýshylar ózderiniń baǵyttary boiynsha ǵylymi-zertteý jumystaryn osy zerthanalarda uiymdastyryp, júrgizedi. Búgingi tańda institýtymyzda memleket tarapynan qarjylandyratyn 10 ǵylymi joba júzege asyrylýda.
Onyń jalpy kólemi 550 mln teńgeden asady. Bul baǵyttaǵy jobalardy júzege asyrý úshin institýttyń ǵylymi áleýeti joǵary ekenin atap ótýimiz kerek, iaǵni jalpy oqytýshylar quramynyń 60 paiyzdan astamy ǵylymi dárejeli ataqtarǵa ie.
– Abai ýniversiteti Qazaqstannyń óńirlik JOO-men ekijaqty kelisimder negizinde akademiialyq utqyrlyq baǵdarlamasy jumys jasap jatqany belgili. Bul másele Siz basqaratyn institýtta qalai jolǵa qoiylǵan? Bilim alýshylardyń syrtqy akademiialyq utqyrlyǵyn uiymdastyrý máselesi týraly da tilge tiek ete ketseńiz?
– Iá, bul akademiialyq utqyrlyq negizinde bilim alýshylardy almasý arqyly óz bilim berý baǵdarlamalarymyzdyń kemshil tustaryn shyńdai otyryp, óz jetistikterimizdi shákirtterimiz arqyly basqa JOO-da kórsetý múmkindigine ie bolamyz. Osy oqý jylynda biz akademiialyq utqyrlyq baǵdarlamasy boiynsha Adam Mitskevich ýniversitetine, (Polsha) 26.02.2024 – 06.07.2024 j. aralyǵynda, 5 stýdentti 1 semestrlik oqýǵa jiberemiz.
Al bizge Reseidiń Petrozavodsk memlekettik ýniversitetinen magistranttar osy semestrde akademiialyq utqyrlyq baǵdarlamasy boiynsha oqýǵa qabyldandy. Sonymen qatar ishki akademiialyq utqyrlyq baǵdarlamasy boiynsha Esenov ýniversitetinen, Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýniversitetinen jáne H.Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýniversitetterinen 12 stýdent aǵymdaǵy semestrge akademiialyq utqyrlyq baǵdarlamasy boiynsha oqýǵa qabyldandy.
Sondai-aq, bizdiń magistratýra baǵdarlamasy boiynsha bilim alýshylarymyz Stambul, Qazan ýniversitetterinde taǵlymdamadan ótip keldi.
– Stýdent – oqý ordasynyń ainasy ǵana emes ári maqtanyshy. Olai bolsa, kásibi salada bolsyn, ǵylymda, sportta, óner-bilimde bolsyn, stýdentterińizdiń qandai jetistikterin erekshe atap ótken bolar edińiz?
– Jastar – el bolashaǵy, ata-analary men Otanymyzdyń úmiti. Bizdiń stýdentter bilimge qushtar, jan-jaqty damyǵan, belsendi jáne shyǵarmashyl jastar. Stýdentterimiz ǵylymda da, sportta da, óner-bilim jaǵynan da jaqsy jetistikterge jetýde. Zańǵar jazýshy Muhtar Áýezov aitqandai, «qashanda halyq pen halyqty, adam men adamdy teńestiretin nárse – bilim ǵana. Damyǵan zamannyń eń myqty qarýy – bilim». Osy oraida institýtymyzdyń 4-shi kýrs stýdentteri Leila Zairova, Diana Nurmýhamedova men Mereilim Tólebai oqýda kórsetken joǵary bilim kórsetkishteri nátijesinde Prezidenttik shákirtaqy iegerleri bolyp tabylady. Respýblikalyq «Elbasy medali» jobasynyń aiasynda «Fizika-informatika» mamandyǵynyń 1 kýrs stýdenti Aqniet Nalhan kúmis medalmen, al «Matematika» mamandyǵynyń 1 kýrs stýdentteri Aqerke Tanabai men Arýjan Nesipqazy jáne Nurasyl Ornyqbai qola medaldarymen marapattalǵan.
Sport salasynda da stýdentterimizdiń jetken jetistikterine toqtalyp ótsem. «Matematika» mamandyǵynyń 3 kýrs stýdenti Sharapat Beisenova voleiboldan ótken institýtishilik baiqaýda úzdik oiynshy marapatymen, ýniversitetaralyq baiqaýda júldeli II orynmen marapattaldy.
«Matematika» mamandyǵynyń 2 kýrs stýdenti Nizamdýn Hezizov 2023 jyly Erejesiz jekpe-jekten Qazaqstanyń kúmis júldegeri, Almaty qalasynyń chempiony. Ponkrationnan Almaty qalasynyń chempiony, MMA-den Almaty qalasy boiynsha kúmis júlde iegeri atandy.
«Fizika» mamandyǵynyń 2 kýrs stýdenti Alýa Karimbekova byltyr ótken 12-shi jazǵy ýniversiadada 100 metr kedergimen júgirýden júldeli 3-shi oryndy ielendi.
«Fizika» mamandyǵynyń 4 kýrs stýdenti Iradam Narimanova «VIII halyqaralyq kitap basylymy», «Úzdik jas stýdentter – 2023» ǵylymi jáne oqý oryndary arasynda Birlestik túrindegi zańdy tulǵalar birlestigi uiymdastyrǵan joba aiasynda II dárejeli diplommen marapattalǵan.
«Matematika-fizika» mamandyǵynyń 1 kýrs stýdenti Nurdaýlet Elýbai respýblikalyq ǵylymi jobasynda jáne Ó.Joldasbekov atyndaǵy halyqaralyq ǵylymi zertteý jobalarynda 3-shi oryn, al Respýblikalyq zertteý jobalar konkýrsynda 1-shi oryn iegeri atandy. 2023 jyly 12 qyrkúiekte Almatyda sulýlyq baiqaýynyń sońǵy mejesi ótken bolatyn. Baiqaý qorytyndysy boiynsha institýtymyzdyń «Fizika» mamandyǵynyń 4 kýrs stýdenti Natalia Petri «Miss Almaty-2023» ataǵyn ielendi. Mine, bul jastardyń bári bizdiń bolashaǵymyz ári maqtanyshtarymyz.
– Jumystaryńyzǵa tabys tileimiz. Áńgimeńizge rahmet.
Suhbattasqan Ainur JUMAHAN
