دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا جىل سايىن الكوگولدٸڭ كەسٸرٸنەن 3 ميلليوننان استام ادام قايتىس بولادى ەكەن. ولاردىڭ 75 پايىزى – ەر ادامدار.
ستاتيستيكا بويىنشا ەلٸمٸزدە ورتا ەسەپپەن ەربٸر جەتٸنشٸ قىلمىسكەر ماس كٷيٸندە قىلمىس جاسايدى. ماسكٷنەمدٸكتەن بولعان ٶلٸمنٸڭ تٶرتتەن بٸر بٶلٸگٸ جازاتايىم وقيعالاردان, جانجالدان جەنە ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساۋعا بايلانىستى جاراقاتتان, ال تٶرتتەن بٸرٸ – اسقازان-ٸشەك جولدارىنىڭ اۋرۋلارى, 19% – جٷرەك اۋرۋلارى, قالعانى – جۇقپالى اۋرۋلار, وبىر جەنە پسيحيكالىق اۋىتقۋلاردان تۋىندايدى دەپ ماماندار دابىل قاعۋدا.
بۇۇ مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا الكوگولدەن بولاتىن ٶلٸم-جٸتٸم دەڭگەيٸ جوعارى ەلدەردٸڭ اراسىندا قازاقستان 10-ورىندا تۇر. الكوگولدٸ سۋسىننىڭ كٶلەمٸ قانداي بولسا دا, دەنساۋلىققا زييان. بۇل تۋرالى زەرتتەۋ The Lancet مەديتسينالىق جۋرنالىندا جارىق كٶردٸ. ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتٸ عالىمدارىنىڭ ايتۋىنشا, ەلەمدەگٸ ەر ٷش ادامنىڭ بٸرٸ سپيرتتٸ سۋسىن قولدانادى. الكوگول تۇتىنۋ بولاشاق ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعى ٷشٸن دە ٶتە زييان. بۇۇ ۇسىنعان تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى كونتسەپتسيياسىنىڭ 3 ماقساتى «جاقسى دەنساۋلىق جەنە ەل-اۋقات» ەكەنٸن ەسكەرە وتىرا زيياندى زاتتارمەن كٷرەس بارلىق ەلدە ٶزەكتٸ ەكەنٸن اڭعارتادى.
قازٸرگٸ تاڭدا ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلٸندە سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن مەملەكەت ارنايى باعدارلامالاردى جٷزەگە اسىرۋدا. كەيبٸر ەلدەردە الكوگولدٸ ٸشٸمدٸك ٸشۋگە, ساتۋعا مٷلدە تىيىم سالىنعان. سونىمەن قاتار, تٷرلٸ شەكتەۋ تٷرلەرٸ دە بار.
مەسەلەن, ٸشٸمدٸك ساتاتىن دٷكەندەردٸڭ مەكتەپكە جاقىن بولماۋى, الكوگولدٸ ٸشٸمدٸك ساتاتىن كٷندەر مەن ساعاتتاردى شەكتەۋ, ٸرٸ سپورتتىق جارىستار بولاتىن كٷنٸ الكوگول ساتپاۋ. مۇنداي شەكتەۋلەرگە قوسا ەل ٸشٸندە ٸشٸمدٸككە قارسى كٷرەس ٷلگٸلەرٸ دە بار. جالپى, ادامدى ماسكٷنەمدٸكتەن ارىلتۋدىڭ 12 قادامى بار. رەابيليتاتسييا ورتالىعىندا ناۋقاس وسى 12 قادامنان ٶتٸپ, ەم الادى. بٸر ەرەكشەلٸگٸ – مۇنداي ورتالىقتا دەرٸگەرلەر مەن پسيحولوگتەر عانا ەمەس, كەزٸندە ٶزٸ ماسكٷنەم بولعان قاراپايىم ادامدار دا قىزمەت ەتەدٸ. وسىنداي شارالاردان كەيٸن دە ايىققاندار بار.
«اراقتىڭ ادام دەنەسٸندە زيياندى ەسەر ەتپەيتٸن مٷشەسٸ جوق, ول بارلىق اعزاداعى نٷكتەلەرگە دەيٸن ۋلى ەسەرٸن تيگٸزەدٸ». ستاتيستيكا اگەنتتٸگٸنٸڭ دەرەگٸنە سٷيەنسەك, الماتى قالاسىندا ەر 100 مىڭ ەيەلدٸڭ 211-دەن استامى, ەر ادامداردىڭ 2330-ى اراق-شاراپتىڭ كەسٸرٸنەن پسيحيكاسى مەن مٸنەز-قۇلقى بۇزىلعان. استانادا بۇل كٶرسەتكٸش 90 جەنە 476-نى قۇرايدى. سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن قالىپتاستىرۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ دەرەكتەرٸ بويىنشا, پسيحيكالىق جەنە تەرتٸپتٸك اۋىتقۋلارى بار 249 مىڭ ادام ەسەپتە تۇر. ولاردىڭ ەربٸر 12-سٸ – 25-30 جاستاعىلار, وتباسىن قۇرىپ, ەڭبەككە ارالاسىپ, قوعامنىڭ بەلسەندٸ مٷشەلەرٸ بولاتىن ەيەلدەر. ۇلتتىق ورتالىق قىزمەتكەرلەرٸ بۇل مەلٸمەتتٸڭ تولىق ەمەس ەكەنٸن مويىندايدى. ەسەپكە الىنباعان اراققا ەۋەستەردٸڭ قاتارى ودان دا كٶپ. ستاتيستيكالىق دەرەككە سٷيەنسەك, رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ 35 پايىزى ٸشٸمدٸككە ٷيٸر ەكەن. ٶكٸنٸشكە قاراي, وسى دەرەككە مەكتەپ جاسىنداعى بالالار دا ٸلٸككەن. جوعارىدا اتالىپ ٶتكەن مەلٸمەتتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, شەكٸرتتەرٸمٸز زيياندى دٷنيەدەن الىس بولادى دەگەن سەنٸمدەمٸز.
نۋراحمەتوۆا گ.گ.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتٸ ازاماتتىق قۇقىق جەنە ازاماتتىق ٸس جٷرگٸزۋ, ەڭبەك قۇقىعى كافەدراسىنىڭ ز.ع.ك., دوتسەنت
