ەلەۋمەتتٸك جەلٸ قولدانۋشىلارى اراسىندا قايتىس بولعان تۋىستارىن جەرلەۋ رەسٸمٸ قالاي ٶتٸپ جاتقانىن تالقىلايتىن بەينەجازبالار جيٸ بايقالۋدا. كەيبٸرەۋلەر مارقۇمدى ەندٸ عانا جەرلەپ كەلٸپ, داستارحان باسىنا جايعاسىپ, پالاۋدىڭ دەمٸن نەمەسە جاقىندارىنىڭ قايعىسىنا قانشالىقتى ورتاقتاسقانىن ەڭگٸمە قىلىپ جاتادى. نەلٸكتەن مۇنداي وقيعالار قالىپتى دٷنيەگە اينالىپ كەتتٸ? بۇل ساۋالعا قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ ٶكٸلٸ, دٸنتانۋشى نۇرلان قايىربەكوۆ جاۋاپ بەردٸ.
– نۇرلان ەۆفراتۇلى, سوڭعى كەزدەرٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە جاڭا عانا جەر قوينىنا تاپسىرىلعان مارقۇمنىڭ اسىندا داستارحانداعى تاعام مەن ادامداردىڭ مٸنەز-قۇلقىن تالقىلاۋ كەڭ ەتەك الىپ بارادى. يسلام تۇرعىسىنان بۇعان كٶزقاراسىڭىز قانداي?
– مۇنداي ەرەكەتتٸ يسلام دٸنٸ تۇرعىسىنان قۇپتارلىق دەپ ەسەپتەمەيمٸن. مۇنداي جاعدايدا اسىرا سٸلتەۋ مەن ەسٸرەلەۋ ورىنسىز. قارالى ٷيدەگٸ سەتتەر – ەڭ الدىمەن مارقۇمدى ەسكە الۋ, ونىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتاۋ, ٶز ٶمٸرٸمٸز تۋرالى ويلانۋ ٷشٸن بەرٸلەتٸن ۋاقىت. مۇنداي سەتتەردە ادامداردىڭ كٶڭٸلٸن تاماققا نەمەسە بٸرەۋدٸڭ مٸنەز-قۇلقىنا اۋدارۋ نەگٸزگٸ ماقساتتان الىستاتىپ جٸبەرەدٸ. بۇل رۋحاني سەت بولۋى تيٸس, مەرەكەلٸك نەمەسە بەدەل كٶرسەتۋگە ارنالعان شارا ەمەس.
– يسلام شاريعاتى بويىنشا جەرلەۋ مەن ازا تۇتۋ كەزٸندە قاراپايىمدىلىق ساقتاۋ قاجەت پە?
– ەلبەتتە. يسلام كەز كەلگەن جاعدايدا قاراپايىم بولۋدى ناسيحاتتايدى. جەرلەۋ رەسٸمٸ دە سولاي — بۇل مارقۇمعا دۇعا ەتۋ, ٶمٸردٸڭ ٶتكٸنشٸ ەكەنٸن ەسكە الۋ. قاراپايىمدىق — وسى نەگٸزگٸ ماقساتتارعا دەن قويۋعا كٶمەكتەسەدٸ. اللانىڭ الدىندا بەرٸمٸز تەڭبٸز, بٸر-بٸرٸمٸزدەن ەش ايىرمامىز جوق. ەشقانداي سەن-سالتانات, اس تا تٶك بايلىق بۇل وقيعانىڭ مەن-ماعىناسىن ارتتىرمايدى. قۇلشىلىعىمىزبەن, امالىمىزبەن عانا ارتىقپىز.
– اس بەرۋ كەزٸندە داستارحان قانداي بولۋ كەرەك? وسى ساۋال سوڭعى كەزدەرٸ قوعامدا جيٸ تالقىلاندى. قازاقستان مۇسىلماندار دٸني باسقارماسى تاراپىنان بۇل جٶنٸندە ناقتى ەرەجەلەر بەكٸتٸلدٸ ما?
– يسلامدا داستارحانعا قاتىستى ناقتى تالاپتار جوق. بٸراق ىسىراپ پەن سەن-سالتاناتتان اۋلاق بولۋ كەرەك. داستارحان قاراپايىم, جەرگٸلٸكتٸ دەستٷرگە ساي بولسا جەتكٸلٸكتٸ. ەڭ باستىسى – مارقۇمدى ەسكە الىپ, دۇعا جاساۋ. تاماق جەۋ – باستى ماقسات ەمەس. بۇل جاي عانا ادامداردىڭ بٸرگە وتىرىپ, اللاعا شٷكٸر ايتۋى جەنە مارقۇمعا دۇعا ەتۋٸ ٷشٸن ۇيىمداستىرىلادى. دٸني باسقارما مارقۇمنىڭ اسىنىڭ داستارحان مەزٸرٸن جاساپ, ۇسىنعان بولاتىن.
– جەرلەۋ كەزٸندە ادامدارعا تاماق سالىنعان سەبەتتەر تاراتۋ جايلى نە ايتاسىز?
– بۇل – دٸني مٸندەت ەمەس, جەرگٸلٸكتٸ دەستٷر. قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى بۇل مەسەلەدە ورتا جولدى ۇستانۋعا كەڭەس بەرەدٸ. ەگەر بۇل شىن ىقىلاسپەن جاسالسا – جاقسى. بٸراق بۇل مٸندەتكە اينالماۋى كەرەك, ارتىق شىعىن دا بولماعانى جٶن. تاعى دا قايتالايمىن, باستىسى – دۇعا مەن رۋحاني قولداۋ.
– كەيدە ادامدار جەرلەۋ كەزٸندە تاعامعا, سىرتقى كەلبەتكە كٶپ مەن بەرٸپ, باستى نەرسەدەن الشاقتاپ كەتەتٸنٸ نەلٸكتەن?
– بۇل, بەلكٸم, ادامنىڭ تابيعاتىنان. اۋىر ەرٸ اۋىرتپالىقتى ويلاردان قاشىپ, جايلىلىق ٸزدەۋ تەن نەرسە. ادام ٶلٸم سيياقتى اۋىر تاقىرىپپەن بەتپە-بەت كەلگەندە, باسقا نەرسەگە كٶڭٸل اۋدارۋ ارقىلى ٶزٸن تىنىشتاندىرعىسى كەلەدٸ.
– شىنايى ازا تۇتۋ يسلامدا قانشالىقتى ماڭىزدى? بۇل قالاي تابيعي بولۋى كەرەك?
– يسلام شىنايىلىقتى تالاپ ەتەدٸ. قايعى — جٷرەكتەن شىعۋى كەرەك. داۋىس كٶتەرۋ, ايقايلاۋ, جالعان ەموتسييا كٶرسەتۋ – دۇرىس ەمەس. ازا تۇتۋ – بۇل ٸشتەي سەزٸنەتٸن, ۇستامدى ەرەكەت بولۋى تيٸس. بۇل سەت – شىنايى سەنٸمنٸڭ, شىنايى نيەتتٸڭ كٶرٸنٸسٸ.
– جالپى العاندا, جەرلەۋ رەسٸمٸندە قاراپايىمدىلىق پەن ۇستامدىلىقتىڭ رۋحاني مەنٸ قانداي?
– بۇل – بەرٸمٸزدٸڭ اللانىڭ الدىندا تەڭ ەكەنٸمٸزدٸڭ بەلگٸسٸ. بۇل جاعداي — ٶمٸردٸڭ ٶتكٸنشٸ ەكەنٸن ەسكە سالۋ, ادامدى تەۋبەگە كەلۋگە, شٷكٸر ەتۋگە ٷيرەتۋ.
– قازاقستان مۇسىلماندارى جەرلەۋ رەسٸمٸنٸڭ دۇرىس ەتيكەتٸن قانشالىقتى بٸلەدٸ? قوعامدا شىنايى جاناشىرلىقتى تەربيەلەۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك?
– بٷگٸندە بۇل باعىتتا بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە ساۋاتتىلىق بار. بٸراق دەستٷر مەن دٸننٸڭ اراجٸگٸن اجىراتا المايتىن تۇستار ەلٸ دە جەتكٸلٸكتٸ. سوندىقتان دٸني ۇيىمدار مەن يمامدار تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن كٷشەيتۋٸ قاجەت. جاستارمەن جيٸ كەزدەسٸپ, دۇرىس ٷلگٸ كٶرسەتۋ ماڭىزدى. سوندا عانا مەدەنيەت ٶزگەرٸپ, شىنايى سىيلاستىق پەن يماندىلىققا نەگٸزدەلگەن كٶزقاراس ورنىعادى.
– نۇرلان مىرزا, قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە دٸني بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا قانداي ٶزگەرٸستەر بايقالادى?
– سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا دٸني بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە وڭ ٶزگەرٸستەر بايقالۋدا. مەملەكەت تاراپىنان دٸني وقۋ ورىندارىنا قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ, ولاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايتىلۋدا. سونىمەن قاتار, شەتەلدە بٸلٸم العان ماماندار ەلٸمٸزگە ورالىپ, ٶز تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸسۋدە. بۇل – وتاندىق دٸني بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋدە.
– اۋىلدىق جەرلەردەگٸ دٸني احۋال تۋرالى نە ايتا الاسىز?
– اۋىلدىق جەرلەردە دٸني احۋال ەرتٷرلٸ. كەيبٸر اۋىلداردا مەشٸتتەر بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەپ, يمامدار حالىقپەن تىعىز بايلانىستا. الايدا, كەيبٸر ٶڭٸرلەردە دٸني قىزمەتكەرلەردٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ بايقالادى. بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن قمدب تاراپىنان ارنايى باعدارلامالار ەزٸرلەنٸپ, جاس مامانداردى اۋىلدىق جەرلەرگە تارتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.
– جاستاردى تەرٸس دٸني اعىمداردان قالاي قورعاۋعا بولادى?
– جاستاردى تەرٸس دٸني اعىمداردان قورعاۋ ٷشٸن ەڭ الدىمەن ولاردىڭ دٸني ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ قاجەت. بۇل باعىتتا مەكتەپتەردە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا جەنە مەشٸتتەردە ارنايى دەرٸستەر مەن سەمينارلار ۇيىمداستىرىلۋدا. سونىمەن قاتار, ينتەرنەت پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە دەستٷرلٸ يسلامدى ناسيحاتتايتىن ساپالى كونتەنتتٸڭ كٶبەيۋٸ دە ماڭىزدى.
– ەكسترەميستٸك ۇيىمدارمەن كٷرەس تۋرالى نە ايتاسىز?
– ەكسترەميستٸك ۇيىمدارمەن كٷرەس – تەك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل قوعامنىڭ مٸندەتٸ. بۇل باعىتتا دٸني باسقارما, مەملەكەتتٸك ورگاندار جەنە ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار بٸرلەسە جۇمىس ٸستەۋدە. حالىق اراسىندا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, ەكسترەميزمنٸڭ الدىن الۋ شارالارى قولعا الىنۋدا.
– ال دەستٷرلٸ يسلامدى ناسيحاتتاۋ باعىتىندا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا?
– دەستٷرلٸ يسلامدى ناسيحاتتاۋ – بٸزدٸڭ باستى مٸندەتتەرٸمٸزدٸڭ بٸرٸ. بۇل باعىتتا مەشٸتتەردە تۇراقتى تٷردە ۋاعىز-ناسيحات جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە. سونىمەن قاتار, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر ارقىلى حالىققا دەستٷرلٸ يسلام قۇندىلىقتارى تٷسٸندٸرٸلەدٸ. جاستار اراسىندا تٷرلٸ مەدەني-تانىمدىق شارالار ۇيىمداستىرىلىپ, ولاردىڭ دٸني ساۋاتتىلىعى ارتتىرىلۋدا.
– قازٸرگٸ قوعامدا دٸننٸڭ رٶلٸ قانداي?
– قازٸرگٸ قوعامدا دٸننٸڭ رٶلٸ ٶتە ماڭىزدى. دٸن – ادامداردىڭ رۋحاني قاجەتتٸلٸكتەرٸن قاناعاتتاندىرىپ, ولاردى ٸزگٸلٸككە, مەيٸرٸمدٸلٸككە تەربيەلەيدٸ. سونىمەن قاتار, دٸن – قوعامداعى تۇراقتىلىق پەن بٸرلٸكتٸ ساقتاۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. سوندىقتان, دٸندٸ دۇرىس تٷسٸنٸپ, ونىڭ قۇندىلىقتارىن ٶمٸردە قولدانۋ – ەربٸر ازاماتتىڭ مٸندەتٸ.
– سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
