ەلگە ينۆەستيتسييا تارتۋ – تەك قارجى كٶزٸ عانا ەمەس, سونداي-اق, شەتەلدٸك تەجٸريبەنٸڭ, مٷمكٸندٸكتەردٸڭ كەلۋٸنە مٷمكٸندٸك اشۋ. بۇل ٶز كەزەگٸندە دامۋدىڭ جاڭا باعىتىنا, اۋقىمدى ٶزگەرٸستەرگە, ەكونوميكانىڭ ەر سالاسىنا تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ارناعان جولداۋلارىندا جوبالاردى تيٸمدٸ ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييا تارتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنٸن ايتقان ەدٸ. ەسٸرەسە, شەتەلدٸك ينۆەستورلار مەن وتاندىق بيزنەس ٶكٸلدەرٸن, كەسٸپكەرلەردٸ ىنتالاندىرۋ قاجەت ەكەنٸن بٸرنەشە مەرتە ايتتى. ەكونوميكانىڭ دامىتۋدىڭ العىشارتىندا سىرتقى ساياساتتا ينۆەستيتسييا تارتۋ, سونىمەن قاتار, وتاندىق ەكسپورتتى ٸلگەرٸلەتۋ تۇراتىنى انىق. بۇعان دەيٸن 2025 جىلعا دەيٸنگٸ ارالىقتاعى جوسپار بويىنشا شەتەلدٸك ينۆەستيتسييا كٶلەمٸن جالپى 30 ميلليارد دوللارعا دەيٸن جەتكٸزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانى ايتىلدى.
بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى تۋرالى رەسمي مەلٸمەتتەرگە سٷيەنسەك, ەكونوميكادا ٶسٸم 5,1 پايىز بولعان. سونىڭ ٸشٸندە قۇرىلىس, ساۋدا, بايلانىس, ٶنەركەسٸپ سەكٸلدٸ باستى سالالار جوعارى نەتيجە كٶرسەتكەن. ال باستىسى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 13,7 پايىزعا ٶسكەن. شەتەلدٸك ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 19,7 ميلليارد دوللار بولسا, 11 ميلليارد دوللارى شيكٸزاتتىق ەمەس سالالارعا جۇمسالعان. قازاقستان ەكونوميكاسىندا كەيٸنگٸ جىلدارى شەتەلدٸك ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ ەدەۋٸر ارتىپ كەلەدٸ. بۇل تۋرالى ەكونوميست ساراپشىلار دا جيٸ ايتىپ جٷر.
ونىڭ ٷستٸنە قازاقستان تمد ەلدەرٸ بويىنشا شەتەلدەن كەلەتٸن ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ بويىنشا الدىڭعى ورىنداردا. بۇل دەگەنٸمٸز – ەكونوميكانى دامىتۋدا ينۆەستيتسييا تارتۋعا زور كٶڭٸل بٶلٸنٸپ جاتقانىنىڭ كٶرٸنٸسٸ. كەيٸنگٸ دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, پوستكەڭەستٸك ەلدەر اراسىندا بىلتىرعى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ جاعىنان قازاقستانعا بارلىق ينۆەستيتسييانىڭ 61 پايىز ٷلەسٸ تيەدٸ. سالىستىرمالى تٷردە كٶرشٸلەس ٶزبەكستاندا بۇل كەزەڭدە 2,5 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسييا تارتىلعان.
ال قازاقستانعا ينۆەستيتسييا سالىپ جاتقان الپاۋىتتار ٸشٸندە نيدەرلاند, قىتاي, اقش, رەسەي, شۆەيتسارييا سەكٸلدٸ ەلدەر بار. 2023 جىلى قازاقستان 70-كە تارتا جوبا بويىنشا كەلٸسٸمشارتقا قول قويعان. بۇل ەلٸمٸزدٸ ەرتٷرلٸ باعىتتا دامىتۋعا, اتاپ ايتقاندا بٸلٸم بەرۋ, ترانسپورت, گاز, ەلەكتر ەنەرگيياسى سەكٸلدٸ سالالارعا باعىتتالعان. جالپى ينۆەستيتسييا استانا, الماتى سەكٸلدٸ مەگاپوليستەرگە كٶبٸرەك تارتىلعان. ودان بٶلەك اقمولا وبلىسى دا الدىڭعى قاتاردان كٶرٸنەدٸ.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا سۇحباتىندا بەلگٸلٸ ەكونوميست ەرنار سەرٸك قازاقستاننىڭ دٷنيە جٷزٸ بويىنشا ينۆەستيتسييا كٶلەمٸنەن الدىڭعى ورىنداردان كٶرٸنۋٸنە ناقتى سەبەپتەر بار ەكەنٸن دە ايتقان بولاتىن. ساراپشىنىڭ سٶزٸنە سٷيەنسەك, قازاقستاندا ماكروەكونوميكالىق جاعداي ەلدەقايدا تۇراقتى, ونىڭ ٷستٸنە تٷرلٸ شارالار قولعا الىنعان. مۇنىڭ بەرٸ ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزادى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ الداعى 2029 جىلعا دەيٸن جالپى ينۆەستيتسييانى 150 ميلليارد دوللارعا دەيٸن جەتكٸزۋدٸ مٸندەتتەگەن ەدٸ.
بۇل رەتتە مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە بٸرقاتار جوبالار قولعا الىنعان. جۋىردا تٷركٸ ينۆەستيتسييا قورى قازاقستانعا قاتىستى ٶز جۇمىسىن باستادى. بۇل قور تٷركٸ ەلدەرٸ اراسىندا ٶزارا ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا باعىتتالعان. تٷركٸ ينۆەستيتسييا قورى اياسىندا ەل ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا, اۋىل شارۋاشىلىعى, تۋريزم سەكٸلدٸ سالالاردا بٸرلەسكەن جوبالارعا نازار اۋدارىلادى دەپ كٷتٸلٸپ وتىر. بۇل جۇمىستاردىڭ تٷپكٸ ماقساتى – ازاماتتار ٷشٸن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ەرٸ ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ.
قالالار مەن وبلىستار دا ينۆەستيتسييا تارتۋ بويىنشا قارقىندى جۇمىس اتقارىپ كەلە جاتىر. مەسەلەن, ەلوردادا تٷركييانىڭ, بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸنٸڭ, اۆسترييانىڭ, رەسەيدٸڭ ٸرٸ كومپانييالارى ينۆەستور بولىپ وتىر. مەسەلەن, كاتار مەملەكەتٸنٸڭ Power International Holding اتتى حولدينگٸنٸڭ قولداۋىمەن مەديتسينالىق حاب سالىنىپ جاتىر. جالپى بۇل جۇمىسقا بٸرٸنشٸ كەزەڭدە 88 ميلليارد تەڭگە, ال ەكٸنشٸ كەزەڭدە 160 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسييا كٶزدەلٸپ وتىر. ال اراب كومپانييالارى مىڭداعان ورىندىق, حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا مەكتەپ قۇرىلىسى جوباسىن جٷزەگە اسىرىپ جاتىر.
بۇل رەتتە Tiryaki اتتى تٷركييالىق كومپانييا بٸر جىلدا 240 مىڭ توننا بيداي ٶندٸرۋگە قۋاتى جەتەتٸن بيداي ٶڭدەيتٸن زاۋىت سالۋدى كٶزدەپ وتىر. جوباعا 200 ميلليون دوللار كٶلەمٸندە ينۆەستيتسييا سالىنباق. ال تانىمال WILDBERRIES كومپانيياسى اۋقىمدى لوگيستيكالىق ورتالىق قۇرىلىسىنا ٸرٸ كٶلەمدە ينۆەستيتسييا بٶلەدٸ. وسىلايشا التى مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلۋىنا جاعداي جاسالادى. اۆسترييالىق كومپانييا قۇرىلىس قوسپالارىن شىعارۋعا ارنالعان زاۋىت سالۋمەن قاتار, وسى جۇمىس اياسىندا كٶپتەگەن جۇمىس ورىندارىن اشۋدى كٶزدەپ وتىر. ال بۇل جۇمىسقا بٶلٸنەتٸن ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 25 ميلليارد تەڭگەدەن اسادى. پرەزيدەنت بارلىق ٸشكٸ مٷمكٸندٸكتٸ ەل دامۋى جولىندا سارقا پايدالانۋ كەرەك ەكەنٸن دە ايتتى. وسى ورايدا استانانى دامىتۋدا وتاندىق ينۆەستورلار دا تارتىلعان.
سونىڭ ٸشٸندە «توكك «قازاقستان» جشس جەنە «Land Invest Group» جشس-نى اتاپ ٶتۋگە بولادى. العاشقى جشس 55 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن ٸرٸ جوبانى جٷزەگە اسىرۋدى ماقسات ەتكەن ەدٸ. ياعني كونسەرۆٸ (اليۋمينيي) بانكالارى ٶندٸرٸلەتٸن زاۋىتتى ٸسكە اسىرۋعا كٸرٸسكەن بولاتىن. بۇل جوبا بٸر جىلدا ميللياردقا جۋىق ٶنٸم شىعارۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. جالپى بٸر عانا ەلوردا بويىنشا ينۆەستيتسييا بويىنشا وڭ ٶزگەرٸستەر كٶرٸنٸس تاۋىپ وتىر. ٶيتكەنٸ بىلتىردىڭ ٶزٸندە ينۆەستيتسييا تارتۋ كٶلەمٸ جٶنٸنەن رەكورد كٶرسەتكٸش تٸركەلٸپ, 1,6 تريلليون تەڭگەگە جەتكەن. بيىلدىڭ ٶزٸندە, نەبارى تٶرت ايدا 369 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسييالانعان. بىلتىر قالاعا شەتەلدٸك ينۆەستورلار تاراپىنان تارتىلعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 2 ميلليارد دوللار بولعان.
تاعى بٸر مەگاپوليس الماتى قالاسى دا كەيٸنگٸ جىلدارى ەكونوميكالىق ٶسٸم تٸركەلۋٸ بويىنشا رەكورد دەڭگەيگە جەتٸپ كەلە جاتىر. قالا ەكونوميكاسىن دامىتۋدا ينۆەستيتسييا تارتۋدىڭ ماڭىزى زور. بىلتىر قالادا 2 تريلليون تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسييا نەگٸزگٸ كاپيتالعان سالىنعان. بۇل رەتتە شاعىن, ورتا بيزنەستٸڭ قارقىندى جۇمىسى نەتيجەسٸندە 20 تريلليون تەڭگەنٸڭ ٶنٸمٸ ٶندٸرٸلگەن. وسىلايشا وڭ ديناميكادا ٶسٸم بايقالىپ وتىر.
ينۆەستيتسييا تارتۋ كٶلەمٸ جاعىنان تٷركٸستان وبلىسىندا دا اۋقىمدى جوبالار قولعا الىنعان. بۇعان دەيٸن ٶڭٸر ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى تابىستى, كٸرٸستٸ ارتتىرۋ ٷشٸن ٶنەركەسٸپتٸ دامىتۋ قانشالىق ماڭىزدى ەكەنٸن, وسى ماقساتتا ينۆەستيتسييا تارتۋعا باسا كٶڭٸل بٶلٸنەتٸنٸن ايتقان ەدٸ. مەسەلەن, بىلتىر ٶڭٸرگە 972 ميلليارد تەڭگە كٶلەمٸندە ينۆەستيتسييا تارتىلعان. بۇل كٶرسەتكٸش تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ٶڭٸرلەر اراسىندا ٷزدٸك ٷشتٸكتەن كٶرٸنۋٸنە ىقپال ەتٸپ وتىر. ال 2024 جىلى ٶڭٸرگە 1 تريلليون تەڭگەدەن اساتىن ينۆەستيتسييا تارتۋ كٶزدەلگەن. رەسمي دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, جالپى بىلتىر تٷركٸستان وبلىسىندا ەلۋدەن اسا ينۆەستيتسييالىق جوبا جٷزەگە اسىرىلعان. سونىڭ ٸشٸندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس 30 ميلليارد تەڭگەدەن اسا قارجىعا 20 جوبا ٶز جۇمىسىن باستاعان.
ولاردىڭ ٸشٸندە ٶڭٸردە دامىتۋ قولايلى سانالاتىن ماقتا ٶندٸرٸسٸ, مۇناي ٶندٸرٸسٸ, اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸ – سٷت, شۇجىق ٶندٸرٸسٸن, تاۋىق ەتٸ مەن تاۋىق جۇمىرتقاسىن شىعارۋدى, تٸگٸن سالاسىن, پلاستيكالىق ٶنٸمدەر شىعاراتىن زاۋىتتاردى اتاپ ٶتۋگە بولادى. ٶڭٸرگە ينۆەستيتسييانىڭ تارتۋدىڭ ەڭ ۇتىمدى نەتيجەسٸ – تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ, ازاماتتارعا ارنالعان جۇمىس ورىندارىن اشۋ. بىلتىر بٸر عانا ٶڭٸردە شاعىن, ورتا بيزنەس ارقىلى قىرىق مىڭنان اسا ادام جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتٸلگەن. وسىلايشا, جۇمىسپەن قامتۋ دەڭگەيٸنەن ٶڭٸر ەكٸنشٸ ورىنعا تۇراقتاعان.
تٷركٸستان وبلىسىندا شەتەلدٸك كومپانييالار دا ينۆەستيتسييا سالىپ, ٶندٸرٸس ورىندارىن اشقان. مەسەلەن, قىتاي مەملەكەتٸمەن ارادا توعىز جوبا بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. وسىلايشا, وبلىس ەكونوميكاسىنا 1 ميلليارد تەڭگەدەن اسا قارجى تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. نەتيجەسٸندە جيھاز شىعاراتىن, شۇلىق تٸگەتٸن زاۋىتتار ٶز جۇمىستارىن جالعاستىرىپ جاتىر. وعان قوسا ٶڭٸردٸڭ ەكٸ بٸردەي اۋدانىندا ماقتا ٶندٸرەتٸن زاۋىت, ارىس قالاسىندا اليۋمينيي رادياتورلارىن شىعارۋعا ارنالعان زاۋىت اشۋ كٶزدەلٸپ وتىر. قورىتا كەلگەندە, ٶڭٸردە دامىتۋعا قولايلى سالالارعا ينۆەستيتسييا تارتۋ جۇمىستارى بەلسەندٸ تٷردە اتقارىلىپ جاتىر.
ٶڭٸرلەر بويىنشا جاسالعان شولۋ نەتيجەسٸندە قازاقستان ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسييا تارتۋ كٶلەمٸ جىلدان جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. تٷپتەپ كەلگەندە ينۆەستيتسييا تارتۋ ەلٸمٸزدە ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قالىپتاستىرۋىمەن قاتار, دامۋدىڭ نەگٸزگٸ تەتٸگٸنە اينالىپ وتىر.
