استانادا ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارىنىڭ VIII سەزٸ ٶتٸپ جاتىر. بۇل ەرتٷرلٸ دٸن ٶكٸلدەرٸ مەن قوعامدىق-ساياسي قايراتكەرلەردٸ بٸرٸكتٸرگەن ماڭىزدى حالىقارالىق الاڭ. ەلەمدە تۇراقسىزدىق كٷشەيٸپ تۇرعان شاقتا مۇنداي ديالوگ الاڭدارىنىڭ قاجەتتٸلٸگٸ ارتا تٷسۋدە. ولار ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن تٶزٸمدٸلٸكتٸ نىعايتىپ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ىقپال ەتەدٸ. وسى سەزدٸڭ ماڭىزدىلىعى مەن قازاقستاننىڭ دٸنارالىق ديالوگتى ٸلگەرٸلەتۋدەگٸ رٶلٸ جٶنٸندە ساياساتتانۋشى, ارمەنييا تۇراقتىلىق جەنە مەملەكەتتٸك باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشىسى گەۆورگ مەليكيان ٶز پٸكٸرٸمەن بٶلٸستٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
- پرەزيدەنت توقاەۆ ەلەمدٸك دٸندەر سەزٸن جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ديالوگتىڭ بٸرەگەي الاڭى دەپ اتادى. سٸز بۇل باستامانىڭ حالىقتار اراسىنداعى سەنٸمدٸ نىعايتۋداعى ماڭىزىن قالاي باعالايسىز?
- پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ بۇل پٸكٸرٸنە تولىق كەلٸسەمٸن. بٷگٸنگٸ كٷردەلٸ حالىقارالىق جاعدايدا اشىق ەرٸ ٶزارا قۇرمەتكە نەگٸزدەلگەن ديالوگ بۇرىنعىدان دا ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. قازاقستان ەرتٷرلٸ دٸندەر مەن مەدەنيەتتەر اراسىنداعى تٷسٸنٸستٸككە جوعارى ستاندارت قويىپ, زاماناۋي تولەرانتتىلىق پەن ىنتىماقتاستىق ٷلگٸسٸن كٶرسەتٸپ وتىر. مۇنداي تەسٸل تەك ايماقتىق ەمەس, جاھاندىق دەڭگەيدە دە سۇرانىسقا يە.
ٶتكەن جىلى مەن وسى سەزگە قاتىسقانىم ٷلكەن قۇرمەت بولدى. شىنايى ٶزارا قۇرمەت پەن بٸر-بٸرٸن تىڭداۋعا دەگەن نيەت ٷستەمدٸك قۇرعان اتموسفەرا ماعان بۇل باستامالاردىڭ قانشالىقتى ٶمٸرشەڭ ەرٸ ماڭىزدى ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. قازاقستان كٶرسەتٸپ وتىرعان تەجٸريبە – ديالوگ تەك فورمالدى شارا ەمەس, شىنايى سەنٸم مەن بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ قۇرالى بولا الاتىنىن دەلەلدەيدٸ.
- پرەزيدەنت «الۋان تٷرلٸلٸك ٸشٸندەگٸ بٸرلٸك» قاعيداتىن اتاپ ٶتتٸ. بۇل مودەل باسقا ەلدەرگە دە ٷلگٸ بولا الا ما?
- «الۋان تٷرلٸلٸك ٸشٸندەگٸ بٸرلٸك» ۇستانىمى قازٸرگٸ زامانعا ساي ەمبەباپ يدەيا. بۇل قاعيدات تەك ايىرماشىلىقتاردى مويىنداپ قانا قويماي, سول الۋان تٷرلٸلٸكتٸ كٷش پەن رۋحاني بايلىق كٶزٸنە اينالدىرۋدى كٶزدەيدٸ. ەسٸرەسە قازٸرگٸ گەوساياسي تۇراقسىزدىق كەزەڭٸندە بۇل تەسٸل ٶزارا سەنٸم مەن ديالوگ ورناتۋدىڭ بەرٸك نەگٸزٸ بولا الادى.
قازاقستان وسى قاعيداتتى ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسىرىپ وتىرعان سيرەك ەلدەردٸڭ بٸرٸ. مۇندا ۇلتارالىق جەنە دٸنارالىق كٶپتٷرلٸلٸك قوعامنىڭ ەلسٸز تۇسى ەمەس, كەرٸسٸنشە ونىڭ مىزعىماس ٸرگەتاسىنا اينالعان. بۇل باسقا ەلدەرگە دە ٶز ەرەكشەلٸگٸن ساقتاي وتىرىپ, ٶزگەلەرگە اشىق بولۋدىڭ ٷلگٸسٸ بولا الادى. شىن مەنٸندە, «الۋان تٷرلٸلٸك ٸشٸندەگٸ بٸرلٸك» – بۇل جاي عانا ساياسي ۇران ەمەس, ححٸ عاسىرداعى بەيبٸت قاتار ٶمٸر سٷرۋدٸڭ ناقتى فورمۋلاسى.
- پرەزيدەنت قاسيەتتٸ ورىنداردى قورعاۋ تاقىرىبىن كٶتەردٸ. بۇل باستامانىڭ ماڭىزدىلىعى نەدە دەپ ويلايسىز?
- قاسيەتتٸ ورىنداردى قورعاۋ - بۇل جاي دٸني مەسەلە ەمەس. ول حالىقتىڭ رۋحاني مۇراسى مەن مەدەني بولمىسىنىڭ اجىراماس بٶلٸگٸ. مۇنداي نىساندار تەك سەنٸم سيمۆولى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ۇرپاقتاردى, حالىقتاردى بٸرٸكتٸرەتٸن ورتاق قۇندىلىق. سوندىقتان ولاردى ساقتاۋ — قوعامنىڭ رۋحاني تٸرەگٸ مەن تاريحي جادىنى قورعاۋ دەگەن سٶز.
قازٸرگٸ ەلەمدەگٸ دٸنارالىق قاقتىعىستار مەن تٶزٸمسٸزدٸك جاعدايىندا بۇل باستاما ستراتەگييالىق ماڭىزعا يە. قازاقستان بۇل مەسەلەگە باسا نازار اۋدارىپ, باسقا ەلدەرگە دە ٷلگٸ بولا الادى. قاسيەتتٸ ورىنداردى قورعاۋ - تەك دٸني ۇستانىم ەمەس, بۇل جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن بەيبٸتشٸلٸككە قوسىلعان ٷلەس.
- قاسىم-جومارت توقاەۆ رۋحاني ديپلوماتييانى سىرتقى ساياسات قۇرالى رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ. بۇل باعىت شىن مەنٸندە حالىقارالىق قاتىناستارعا ەسەر ەتە الا ما?
- رۋحاني ديپلوماتييا - قازٸرگٸ حالىقارالىق قاتىناستاردا ەرەكشە ماڭىزعا يە بولا باستاعان جاڭا باعىت. بۇل كلاسسيكالىق ديپلوماتيياعا بالاما ەمەس, ونىڭ تيٸمدٸ تولىقتىرۋشىسى بولا الادى. ول سەنٸم, قۇرمەت جەنە جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارعا سٷيەنەدٸ, سوندىقتان كەيبٸر ساياسي نەمەسە ەكونوميكالىق مٷددەلەرمەن شەكتەلمەيدٸ.
قازاقستان بۇل باعىتتا ناقتى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزٸپ وتىر. ەلدٸڭ رۋحاني ديپلوماتييا سالاسىنداعى باستامالارى سەنٸم مەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ, ديالوگقا جاڭا ٶلشەم بەرەدٸ. مۇنداي تەسٸل مەملەكەتتەر اراسىنداعى شيەلەنٸستٸ ازايتىپ, ادامزاتقا ورتاق تٸل تابۋدىڭ جولىن ۇسىنا الادى.
- بٷگٸندە قازاقستان پرەزيدەنتٸ دٸنارالىق جەنە مەدەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋدا قانداي رٶل اتقارادى دەپ ويلايسىز?
- پرەزيدەنت توقاەۆ بۇل سالادا شەشۋشٸ رٶل اتقارىپ وتىر. ونىڭ باستاماسىمەن ٶتكەن ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارى سەزٸ – تەك قازاقستاننىڭ ەمەس, بٷكٸل حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ مٷددەسٸن كٶزدەيتٸن ماڭىزدى پلاتفورماعا اينالدى. جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا مۇنداي كٶشباسشىلىق پەن تاباندىلىق ەرەكشە قۇندىلىق.
پرەزيدەنتتٸڭ ۇستانىمى - مەدەني جەنە دٸني ەرتٷرلٸلٸكتٸ قيىندىق ەمەس, كەرٸسٸنشە قوعامدى بٸرٸكتٸرۋشٸ رەسۋرس رەتٸندە قابىلداۋ. بۇل قازٸرگٸ زامان ليدەرٸنە تەن كٶزقاراس. قازاقستاننىڭ وسى باعىتتاعى تەجٸريبەسٸ كٶپ ەلدەر ٷشٸن شابىت كٶزٸنە اينالۋى مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ ساياسي كٶشباسشىنىڭ رٶلٸ كەيدە ۇلتتىق شەڭبەردەن شىعىپ, بٷكٸل ادامزاتتىڭ ورتاق يگٸلٸگٸنە اينالاتىن كەزەڭدەر بولادى.
