قحر تٶراعاسى سي تسزينپين قازاقستانعا ارنايى ساپارمەن كەلدٸ. پرەزيدەنت توقاەۆ سي تسزينپيندٸ ەلوردا ەۋەجايىندا ەرەكشە قۇرمەتپەن قارسى الدى. ەكٸ ەلدٸڭ مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋٸندە توقاەۆ "قىتاي - قازاقستاننىڭ جاقىن دوسى" ەكەنٸن دە ايتتى.
ساياساتتانۋشى اسحات قاسەنعالي Dalanews.kz پورتالىنا قىتاي مەن قازاق اراسىنداعى وسى بايلانىسقا, سي تسزينپيننٸڭ استاناعا كەلۋٸنە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
ساراپشى كەيٸنگٸ كەزدە قازاقستان ٷشٸن رەسەيدٸڭ رٶلٸ تٶمەندەپ, ول پوزيتسيياعا قىتاي شىعىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.
"قازاقستان مەن قىتايدىڭ اراسىنداعى بايلانىس جىل سايىن ارتۋدا. كٷنٸ كەشە عانا قىتاي تٶراعاسى سي تسزينپين قازاقستانعا كەلدٸ. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ اياسىنداعى سامميتكە كەلگەنٸ بەلگٸلٸ. الايدا ەكٸ مەملەكەتتٸڭ اراسىندا مەملەكەتارالىق كەلٸسسٶزدەر دە جٷرەتٸنٸ بەلگٸلٸ. جالپى ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ جىل سايىن ارتۋى - زاڭدىلىق. سەبەبٸ گەوگرافييالىق تۇرعىدا شەكارالاس ورنالاسقان مەملەكەتتەر ٶزارا ەكونوميكالىق, مەدەني, قورعانىس سالاسى, ساياسي تۇرعىدان بايلانىس جاساۋعا بەيٸمدەلەتٸنٸ تٷسٸنٸكتٸ جايت. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەكٸ مەملەكەتتٸڭ اراسىندا بايلانىستىڭ ارتۋىن ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردٸڭ ٶسۋٸنەن-اق بايقاۋىمىزعا بولادى. مىسالى, قازاقستاننىڭ وسى ۋاقىتقا دەيٸنگٸ نەگٸزگٸ ەكونوميكالىق سەرٸكتەسٸ رەسەي بولىپ كەلسە, ەندٸ ول پوزيتسييانى ىسىرىپ, قىتاي العاشقى ورىنعا شىعۋدا. ٶتكەن جىلى 40 ملرد. دوللارعا جۋىق تاۋار اينالىمى بولعان. وسىنىڭ بەرٸ ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى بايلانىس جىل ٶتكەن سايىن ارتۋىنىڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشٸ بولىپ سانالادى", - دەدٸ ول.
اسحات قاسەنعاليدٸڭ پٸكٸرٸنشە, ەلٸمٸز ٷشٸن قىتاي نارىعى - نەگٸزگٸ تاۋارىن ەكسپورتتايتىن نارىق.
"قازاقستان ٶزٸنٸڭ تاۋارىن شەكارالاس ورنالاسقان جەنە جەتكٸزۋگە وڭاي ەلدەرگە باعىتتايدى. سونىڭ بٸرٸ - قىتاي. قىتاي قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن تاۋارىن ساتىپ الۋعا قابٸلەتتٸ. ونىڭ ەكونوميكالىق ساتىپ الۋ قابٸلەتٸ دە, دەموگرافييالىق مٷمكٸندٸكتەرٸ دە اسا جوعارى. ەكٸنشٸدەن, قازاقستان تەك قىتاي نارىعىنا ەمەس, قىتاي پورتتارى ارقىلى ٶزٸنٸڭ تاۋارىن وڭتٷستٸك-شىعىس ازييا ەلدەرٸنە دە ساتۋدى كٶزدەيدٸ. مىسالى, قىتايدىڭ قازاقستانعا بەرگەن يان يۋنگان دەگەن پورتى بار. مٸنە وسى پورتتا قازاقستانعا ارنالعان تەرمينال بار. ول تەرمينالعا قازاقستان استىعىن جەنە باسقا دا ٶنٸمدەرٸن جەتكٸزە الادى. سول پورتتى وڭتٷستٸك-شىعىس ازييا ايماعىنداعى باسقا مەملەكەتتەرگە تاۋار جەتكٸزۋ ماقساتىندا قولدانسا دا بولادى", - دەيدٸ ساراپشى.
ال قىتاي ٷشٸن قازاقستاننىڭ ٷش تيٸمدٸ تۇسى بار ەكەن.
"بٸرٸنشٸسٸ قىتاي قازاقستان ايماعىن ترانسپورت-لوگيستيكالىق نەگٸزدە قولدانۋدى قالايدى جەنە وسى ماقساتتا قولدانىپ كەلەدٸ. قىتايدىڭ نەگٸزگٸ ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرٸكتەسٸ - ەۋروپالىق وداق. قىتايدىڭ ساۋدا بايلانىسىندا 45 پايىزعا جۋىعىن ەۋروپالىق وداق قۇرايدى جەنە وسى ەۋروپالىق وداققا قىتاي ەكٸ باعىتتا تاۋارلارىن جەتكٸزەدٸ. بٸرٸنشٸسٸ - قۇرلىق جولى, ەكٸنشٸسٸ - سۋ جولى. سۋ جولىنا باسىمدىق بەرەدٸ, سەبەبٸ تەڭٸز ارقىلى تاۋار تاسىمالداۋ ارزانعا تٷسەدٸ. الايدا سوڭعى ۋاقىتتارى سۋ جولى ارقىلى تاۋار تاسىمالداۋ قىتايعا قيىنعا سوعۋدا. سەبەبٸ وڭتٷستٸك-شىعىس ازيياداعى گەوساياسي جاعداي ۋشىعىپ كەلە جاتىر. ەكٸنشٸدەن, قىتايدىڭ كەمەلەرٸ ٶتەتٸن قىزىل تەڭٸز ايماعىنداعى جاعداي تۇراقتى ەمەس. مۇنىڭ ٸشٸندە سوڭعى ۋاقىتتارداعى تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىستار بار. ودان بٶلەك سول ايماقتاعى حۋسەيدتەردٸڭ ەرەكەتتەرٸ بار. سونىڭ بارلىعى قىتايعا تەڭٸز جولىنان بٶلەك, قۇرلىق جولىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋگە يتەرمەلەۋدە", - دەدٸ ساياساتتانۋشى.
ساراپشى "رەسەي مەن ۋكراينانىڭ اراسىنداعى جاعداي قىتايدىڭ ساۋدا بايلانىسىنا ەسەرٸن تيگٸزدٸ" دەگەن پٸكٸردە.
"قۇرلىق جولى نەگٸزٸنەن ورتالىق ازييا ارقىلى ٶتەدٸ. وسى ۋاقىتقا دەيٸن قىتايدا قۇرلىق جولىندا ەكٸ باعىت بار بولاتىن. بٸرٸنشٸسٸ - رەسەي, ەكٸنشٸسٸ - ورتالىق ازييا ەلدەرٸ. سوڭعى جىلدارى قىتاي ەۋروپاعا رەسەي ارقىلى تاۋار تاسىمالداۋدى ازايتتى. سەبەبٸ رەسەي مەن ۋكراينانىڭ اراسىنداعى سوعىس جەنە رەسەيگە سالىنعان سانكتسييالار. رەسەي اۋماعىنان ٶتەتٸن كەز كەلگەن جٷك كٶلٸكتەرٸن تەكسەرۋدٸڭ ەۋروپا تاراپىنان ۇزاققا سوزىلۋى قىتايدى نەگٸزگٸ قۇرلىق جولىن ورتالىق ازيياعا قاراي باعىتتاۋعا يتەرمەلەدٸ, مەجبٷر ەتتٸ دەسەك بولادى. ورتالىق ازييادا قىتاي نەگٸزٸنەن قازاقستان ارقىلى ٶز تاۋارىن تاسىمالدايدى. ياعني قازاقستاننان كاسپيي تەڭٸزٸ ارقىلى كاۆكازعا جەتەدٸ, كاۆكازدان ەۋروپاعا شىعۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ پايدا بولادى. سوندىقتان قىتايدىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى - قازاقستان ارقىلى ترانسپورت-لوگيستيكالىق مٷمكٸندٸكتەردٸ پايدالانۋ. بۇل - بٸر.
ەكٸنشٸدەن, قىتاي - ٶزٸنٸڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸنە اسا جوعارى مەن بەرەتٸن ەل. ول تٷسٸنٸكتٸ دە, 1,5 ميللياردقا جۋىق حالىق بار. سوندىقتان ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن بٸرٸنشٸ ورىنعا قويۋ مەملەكەتتٸڭ نەگٸزگٸ ستراتەگييالىق مەسەلەسٸ بولىپ سانالدى. قىتاي قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلەمدەگٸ 40-تان اسا مەملەكەتكە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا باعدارلامالار اشىپ, ينۆەستيتسييالار سالۋدا. مۇنىڭ ٸشٸندە قازاقستان دا بار. قازاقستان اگروٶنەركەسٸپتە جاقسى كٶرسەتكٸشتەرگە يە. مىسالى, ەلەمدە استىق ٶندٸرۋ بويىنشا ٷزدٸك ون بەستٸڭ قاتارىنا كٸرەدٸ. سوندىقتان قىتاي قازاقستاننىڭ اگرو سالاسىنا دا ينۆەستيتسييا سالىپ, ەرٸپتەستٸكتٸ بايلانىستىرۋدى قاجەت ەتەدٸ", - دەدٸ اسحات قاسەنعالي.
قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ شەگٸ مۇنىمەن اياقتالمايدى ەكەن. ساياساتتانۋشى بۇل باعىتتا تاعى بٸرنەشە فاكتوردى اتادى.
"ٷشٸنشٸ مەسەلە - قىتايدىڭ ەنەرگەتيكا قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸ. ياعني قىتاي ەلەمدەگٸ ەڭ كٶپ مۇناي, گاز, جانارماي تۇتىنۋشى نارىق رەتٸندە قازاقستاننان دا مۇناي مەن گازدى ساتىپ الۋعا جەنە ەنەرگەتيكا سالاسىنا كٶبٸرەك ينۆەستيتسييا سالۋعا مٷددەلٸ ەلدەردٸڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى. سوندىقتان قازاقستانمەن وسى سالاداعى بايلانىستى دا ارتتىرا تٷسۋگە نيەتتٸ مەملەكەتتٸڭ بٸرٸ دەسەك تە بولادى. ەرينە, بۇلار - نەگٸزگٸ باسىمدىقتار. ودان بٶلەك مەدەني باعدارلامالار دا جەتكٸلٸكتٸ. جىل ٶتكەن سايىن ولاردىڭ سانى ارتۋدا. ەكٸ مەملەكەتتٸڭ اراسىناداعى تۋريستٸك بايلانىستاردى ارتتىرۋ مەسەلەسٸ بار. بۇل دا اقىرىنداپ تٷرلٸ باعدارلامالار نەگٸزٸندە دامىپ جاتىر. وسىنىڭ بارلىعى - ەكٸ مەملەكەتتٸڭ اراسىنداعى جاڭا بايلانىستاردى ارتتىرا تٷسەتٸن كٶرسەتكٸش. بولاشاقتا قازاقستان دا ٶزٸنٸڭ جاسىل ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ دەگەن باعىتتى ۇستانۋدا. بۇل تەك قازاقستاننىڭ ۇستانىمى ەمەس, جالپى ەلەمدٸك ساياساتتاعى نەگٸزگٸ ۇستانىمنىڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى. سوندىقتان وسى بٸر باعىتىن دامىتقىسى كەلسە, قازاقستان قىتايمەن ەرٸپتەستٸكتٸ ارتتىرادى دەپ ايتۋعا بولادى. سەبەبٸ قىتاي ەلەمدە كٷن ەنەرگيياسى, جەل ەنەرگيياسى بويىنشا نەگٸزگٸ كٶشباسشى ەل سانالادى. ونىڭ تەجٸريبەسٸ بولاشاقتا قازاقستاننىڭ جاسىل ەنەرگەتيكاعا ٶتۋٸنە ٶزٸنٸڭ سەپتٸگٸن تيگٸزەتٸنٸ سٶزسٸز. سوندىقتان ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى وسىنداي بايلانىستار جاندانىپ كەلە جاتىر, قارقىن الۋدا جەنە مەملەكەتارالىق كەلٸسٸمدەر, كەزدەسۋلەردٸڭ ودان سايىن سەرپٸن الىپ, دامي تٷسۋٸنە ىقپالداستىق جاسايدى", - دەپ تٷيٸندەدٸ سٶزٸن ساراپشى.
