سوڭعى ۋاقىتتارى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ەستافەتاسىنا شىعىس ازييا ەلدەرٸ ٶز قولىنا العانى بارشاعا مەلٸم. اتالعان ايماقتاعى قۋاتتى ەلدەردٸڭ بٸرٸ ۆەتنام دەسەك, قاتەلەسپەيمٸز. جاقىندا سوتساليستٸك دامۋ باعىتىنان اينىماعان ۆەتنامدا بولىپ, ەلدٸڭ ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق ەلەۋەتٸن باعامداپ قايتۋدىڭ سەتٸ تٷستٸ. حالىقارالىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى ۇيىمىنا مٷشە ەلدەردٸڭ كەزەكتٸ 66 باسقوسۋى ۆەتنام استاناسى حانويدا بولىپ ٶتتٸ. القالى جيىنعا قازاقستاندىق دەلەگاتسييانى «ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى» اق-ى پرەزيدەنتٸ ەدٸل ىبىراەۆ باستاپ باردى. ەندٸ ەۋرازييا قۇرلىعىنىڭ قيىر شەتٸندە جاتقان ۆەتنامدا كٶرٸپ-بٸلٸپ, كٶڭٸلگە تٷيگەندەرٸمٸزدٸ قالىڭ وقىرماندارمەن بٶلٸسسەك.
ۆەتنام قانداي ەل?
بٷگٸندە قازاقستاننان ۆەتنام استاناسى حانويعا تٸكەلەي قاتىنايتىن ۇشاق جوق. تەك تۋريزمٸ دامىعان حوشيمين قالاسىمەن بارىس-كەلٸس جولعا قويىلعان. «ەير استانانىڭ» ۇشاقتارى حوشيمينگە اپتاسىنا بٸر رەت قاتىناۋدا. جيىننىڭ بولاتىن كٷنٸمەن حوشيمين رەيسٸ ورايلاسپاعان سوڭ, بٸزدەر حانويعا تايلاند استاناسى بانگكوگ ارقىلى تارتىپ كەتتٸك.
حانويدا كٷن ىسىپ تۇر ەكەن. تىنىق مۇحيتىنان كٶتەرٸلگەن ىلعال ىستىقپەن ارالاسقاندا تىمىرسىق اۋا پايدا بولىپ, تىنىسىڭدى تارىلتادى ەكەن.
ۆەتنام سوتسياليستٸك ەل بولعاننان كەيٸن ۆيزا قويدىرىپ, تەرگەۋ-تەكسەرۋگە بٸراز ۋاقىتىمىزدى شىعىندايتىن شىعارمىز دەپ ويلاعان ەدٸك. سٶيتسەك, ونىمىز بەكەر ەكەن. الىپ لاينەر قالىقتاپ كەلٸپ, حانويدىڭ حالىقارالىق ەۋەجايىنا قونعاننان كەيٸن 20 مينۋتقا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا ەۋەجايدىڭ كٶشٸ-قون قىزمەتٸنٸڭ قاعىلەز قىز-جٸگٸتتەرٸ, تٶرتكٷل دٷنيەنٸڭ ەر تارابىنان كەلگەن ادامداردى بٸر جەرگە جيناپ, شەتٸمٸزدەن شاقىرىپ مٶرٸن باسىپ, ۆيزاسىن قويىپ بەردٸ. قولىمىزعا تٶلقۇجاتىمىز بەن ۆەتنامعا كەلگەن قۇرمەتتٸ قوناق ەكەنٸمٸزدٸ ايقىندايتىن قۇجاتتى العاننان كەيٸن سىرتقا بەتتەدٸك.
ۆەتنامعا ساپارعا شىققانىمىزدا مۇندا ورىس تٸلٸن بٸلەتٸن ادامداردى كەزدەستٸرەتٸن شىعارمىز دەپ ويلاعانبىز. بٸراق ۆەتنامنىڭ سوتسياليستٸك ەل دەگەن اتى بولماسا, ەلەمدٸك ٶركەنيەتتٸڭ بٸر پۇشپاعىنا اينالىپ, دٷنيەجٷزٸمەن عالامداسىپ كەتٸپتٸ. جۇرتتىڭ بەرٸ سىرتتان كەلگەن تۋريستەرگە اعىلشىن تٸلٸندە تٸل قاتىپ, قۇشاق جايا قارسى الىپ جاتىر. كٶشەدە ساۋدا ساتىپ, تاكسيلەتٸپ جٷرگەن قاراپايىم ادامداردىڭ ٶزدەرٸ اعىلشىنشا «سايراپ» تۇر. كەڭەس ٶكٸمەتٸمەن ۇزاق جىلدار بويى تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتسا دا, ورىس مەدەنيەتٸ مەن ورىستىڭ تٸلٸ بۇل ەلگە سٸڭبەپتٸ.
«ادام سٶيلەسكەنشە, جىلقى كٸسٸنەسكەنشە» دەپ بابالارىمىز بەكەر ايتپاعان عوي. ەۋەجايدان كٷتٸپ العان جاس جٸگٸتپەن ازداعان اعىلشىنشامىز جەتپەگەن جەردە ىمداسىپ, تٷسٸنٸسٸپ قويىمىز. جانعا جايلى ەۋەجايدان شىقپاي تۇرىپ, ەلەمگە ەمٸرٸن جٷرگٸزٸپ تۇرعان ازداعان دوللارىمىزدى ۆەتنام دونگٸنە ايىرباستاپ, قالتامىزعا سالىپ الدىق. بٸر دوللاردىڭ قۇنى 22 مىڭ دونگقا تەڭ كەلەدٸ ەكەن. ەلەمدٸك ەكونوميكانى جۋساتىپ, ٶرگٸزٸپ وتىرعان «دوللارەكەڭ» ۆەتنام دونگٸن قاتتى قۇنسىزداندىرىپ جٸبەرگەنٸنە تاڭعالدىق. ۆەتنامنىڭ قارجى-ەكونوميكالىق جٷيەسٸ جايىندا جەتٸك بٸلمەگەندٸكتەن بۇل جايىندا ەڭگٸمە قوزعاۋىمىز ورىنسىز بولارى انىق. سوندىقتان كٶزبەن كٶرٸپ, كٶڭٸلگە تٷيگەن جايتتاردى ورتاعا سالساق, سونىڭ ٶزٸ جەتەر.
شلاگباۋمى جوق قالا
ەۋەجايدىڭ ماڭىندا ۇزىننان ۇزاق سوزىلىپ جاتقان كٶشەگە كٶز سالعانىمىزدا قاپتاعان كٶلٸك كٶزٸمٸزگە تٷسكەن جوق. سودان ۆەتنامدىقتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ تەمٸر تۇلپاردى تاقىمداۋعا شامالارى جەتپەيتٸن شىعار دەپ ويلادىق تا قويدىق. جول باستاۋشىمىز ەۋەجايدىڭ الدىندا قازداي تٸزٸلٸپ تۇرعان تاكسيلەرگە قاراي الىپ كەلدٸ. تاكسيلەردٸڭ بەرٸ كونۆەيەردەن كەشە شىققان سۋ جاڭا كٶلٸكتەر ەكەن.
تاكسيگە مٸنگەنٸمٸزدە جانعا جايلى جۇماقتىڭ بٸر بٷيٸرٸنە توپ ەتە تٷسكەندەي بولدىق. سالقىنداتقىش پەن Wi-Fi ينتەرنەتٸڭٸز ٷزدٸكسٸز ۇرىپ تۇر. سالقىن تاكسيدە وتىرىپ, التى قۇرلىقتىڭ ار جاعىندا قالعان ەلٸڭنەن حابار الۋىڭا بارلىق جاعداي جاسالعان. اعىلشىنشاڭ جەتپەي قالسا, «Google اۋدارماشىعا» جٷگٸنە قوياسىڭ. ەر تاكسي Wi-Fi ورناتىپ العانىنا قاراعاندا ۆەتنامدا بايلانىس كومپانييالارى بٸزدٸڭ وپەراتورلار سيياقتى حالىقتىڭ موينىنا مٸنٸپ الماعان-اۋ دەپ ويلادىق تا قويدىق.
ەكە-كٶكەمٸز كٶرمەگەن بٶتەن ەلگە اياق باسقان ادامعا Wi-Fi الدانا قويمايتىنىمىز بەلگٸلٸ. ەرينە, قاجەتتٸلٸك ٷشٸن پايدالانۋعا بولادى. قالتافونىمىزدى قالتاعا سٷڭگٸتٸپ, اينالامىزعا كٶز سالدىق. ەۋەجايدان شىققاندا الدىمىزدان بٸر شلاگباۋم وراپ, تۇراقاقىسىن تالاپ ەتەتٸن شىعار دەپ ويلاعان ەدٸم. بٸراق كٶزٸمە جۇرتتىڭ جولىن كەس-كەستەگەن شلاگباۋم شالىنا قويعان جوق. «مٷمكٸن ەرٸرەكتە شىعار» دەپ ٸشتەي ويلاپ قويامىن (الماتى ەۋەجايىنىڭ ماڭىنداعى كٶرٸنٸسپەن سالىستىرىپ وتىرمىن عوي). دەگەنمەن حانويداعى 3 كٷندٸك ساپارىم بارىسىندا بٸردە-بٸر شلاگباۋم كٶرمەدٸم. ال الماتىدا اياق اتتاپ باسساڭ, شلاگباۋمعا بارىپ ماڭداي تٸرەيسٸڭ. ۆەتنام ساپارىنان شلاگباۋمدى قاپتاتىپ, الماتىنى تۋريزم مەن قارجى ورتالىعىنا اينالدىرا المايتىنىمىزدى جەتە تٷسٸنگەندەي بولدىم. حانويدىڭ حالىقارالىق ەۋەجايى قالا سىرتىنان قاشىق جاتىر ەكەن. ٶيتكەنٸ ەۋەجايدا يىق تٸرەستٸرەتٸندەي عيمارات كٶزگە شالىنعان جوق. جول بويىندا قاپتاعان ٷيلەر دە جوق. كٶبٸنە كٷرٸش پەن شاي پلانتاتسييالارى كٶزگە وتتاي باسىلادى. اتىزداردىڭ بەرٸ بٸر سىزىقتىڭ بويىمەن تارتىلعان. كٶزدٸ اربايتىن گەومەترييالىق سىزىقتار دەرسٸڭ. پلانتاتسييالاردان بەيساۋىت ٶسٸپ, ەدەمٸ كٶرٸنٸستٸڭ سيقىن بۇزعان بٸردە-بٸر قۋرايدى كٶرمەدٸك. سوعان قاراعاندا ۆەتنامدىقتاردى جەر ەمگەن شارۋالاردىڭ قاتارىنا قوسۋعا بولاتىن شىعار. جولدارى تاقتايداي, كەڭ – جاماپ-جاسقاعان بٸر جەرٸ جوق. حالىقارالىق ەۋەجايعا تارتىلعان جول بولعان سوڭ, جاقسىلاپ جٶندەپ تە قويۋى مٷمكٸن عوي...
حانويعا ساپار شەگەتٸنٸمٸزدٸڭ الدىندا عالامتور ارقىلى ەل استاناسىنا ۆيرتۋالدٸ ساياحات جاساعانىمىزدا, 7 ميلليون تۇرعىنى, قالانىڭ اينالاسىندا ايقۇش-ۇيقىش اعىپ جاتقان بٸرنەشە ٶزەن بار ەكەنٸن وقىعانبىز. سونىڭ ەڭ ٷلكەنٸ – قىزىل ٶزەن. قالا مەن ەۋەجايدىڭ اراسىن بٶلٸپ تۇرعان ٶزەننٸڭ ٷستٸنە ۆەتنامدىقتار تەڭدەسٸ جوق كٶپٸر سالىپ, ٶزدەرٸنٸڭ شىعىس ازيياداعى «جەتەكشٸ ەل ەكەنٸن پاش ەتتٸ» دەگەن قىسقا جازبانى سول عالامتوردان وقىعانمىن. ەندٸ, مٸنە, سول بولات ارقانداردى, الىپ بەتون باعانالارعا كەرٸپ سالعان بيٸك ەرٸ كەڭ كٶپٸردٸڭ ٷستٸمەن زۋلاپ بارامىز. ال قىزىل ٶزەننٸڭ ٷستٸندە شاعىن قايىقتارعا مٸنٸپ العان ۆەتنامدىقتار ازييا حالىقتارىنا تەن كٷرٸش ساباعىنان توقيتىن قالپاقتار كيٸپ الىپ, ارى-بەرٸ جٷزٸپ جٷر.
بۇلقىنىپ اعىپ جاتقان قىزىل ٶزەندٸ كٶرمەدٸك. ٶزەن بەتٸندە تۇنىپ قالعان تىنىشتىق قاراپايىم ۆەتنام شارۋاسىنىڭ مامىراجاي تٸرلٸگٸمەن ٷيلەسٸم تاپقانداي. تەك الىپ كٶپٸردٸڭ ٷستٸندە جٷيتكٸگەن كٶلٸكتەر عانا تاياۋ ماڭدا تٸرلٸگٸ قايناعان نەن شاھاردىڭ بار ەكەنٸنەن حابار بەرٸپ تۇرعانداي.
وسىلايشا اينالامىزداعى بۇرىن-سوڭدى كٶرمەگەن كەرەمەت تابيعات كٶرٸنٸستەرٸن كٶكٸرەك كٶزٸمٸزگە تٷسٸرٸپ, ەل استاناسى حانويعا كەلٸپ كٸردٸك.
موتوتسيكلدەر اعىنى
مۇنداعى كٶرٸنٸستەر مٷلدە باسقاشا. قالاعا ات باسىن تٸرەگەندە ادام شاعىن موتوتسيكلدەر اعىنىنا تاپ بولعانداي ەسەرگە بٶلەنەدٸ ەكەن.
كٶشەدەگٸ كٶپ موتوتسيكلدٸ كٶرٸپ, اۋزىمىز اشىلىپ قالعانىن بايقاعان تاكسي جٷرگٸزۋشٸسٸ اعىلشىن تٸلٸندە «حانوي – موتوتسيكلدەر قالاسى» دەگەندە ەسٸمٸزدٸ جيعانداي بولدىق. شىنى كەرەك, موتوتسيكلگە مٸنگەسكەن جۇرتتى بٸرٸنشٸ رەت كٶرۋٸم. قالاي تاڭدانباسسىڭ? ايتپاقشى, اراسىندا قاراپايىم ۆەلوسيپەدتەر دە بار. بٸراق موتوتسيكلدەردٸڭ قاراسى باسىم. بٷكٸل الماتىداعى موتوتسيكلدٸ جيناساڭىز, حانويدىڭ بٸر كٶشەسٸندە ساپ تٷزەپ جٷيتكٸپ بارا جاتقان موتوتسيكلدەرگە جەتپەسٸ انىق.
مۇنشاما كٶپ موتوتسيكلدەردٸ كٶرگەندە 7 ميلليون الىپ قالانى كٶشەلەرٸندە كەپتەلٸس بولمايتىنىن تٷسٸنگەندەي بولدىم. ەگەر جٷزدەگەن مىڭ موتوتسيكل ماشيناعا اينالسا, حانويدا سول زاماتتا تٸرشٸلٸك توقتاپ, جۇرتتىڭ بەرٸ بارار جەرٸنە جەتە الماي قالاتىنى انىق ەدٸ. الماتىنى كٶلٸك تىعىنىنان قۇتقارۋ ٷشٸن بٸر ۋاقىت ۆەلوسيپەدكە مٸنۋدٸڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن وسى جولى ۇعىنعانداي بولعانىمدى جاسىرىپ قايتەيٸن.
جاسى دا, كەرٸسٸ دە موتوتسيكلگە مٸنٸپ العان. تٸپتٸ, جٷكتٸ دە وسى قوس دٶڭگەلەكتٸ كٶلٸكپەن تاسيدى ەكەن. ال ساباققا اسىققان ۆەتنامدىق كٸشكەنتاي بالاقاندار اتا-انالارىنىڭ ارقاسىنا كەنەشە جابىسىپ, الاڭسىز كەتٸپ بارادى...
تاعى بٸر بايقانىم, كٶشە بويىمەن اعىلىپ جاتقان كٶلٸكتەردٸڭ جولىن كەس-كەستەپ, توقتاتىپ, قۇجات تەكسەرٸپ جاتقان جول ساقشىلارى نازارىمىزعا ٸلٸكپەدٸ. سونداي-اق, جول بەلگٸلەرٸنە مەن بەرمەستەن, ارى-بەرٸ جٷيتكٸپ جٷرگەن موتوتسيكلدەردٸ كٶرگەندە جول ساقشىلارى حانويداعى جول قاۋٸپسٸزدٸگٸن باقىلاي الماي قالعانىن ۇققانداي بولدىم. بٸراق كەپتەلٸس ورىن الىپ, ايعايعا باسىپ جاتقان جۇرتتى كەزدەستٸرمەدٸك. الىپ قالاداعى جول قوزعالىسى تابيعي تٷردە دامىپ جاتقانداي... وسىلايشا بٸز مٸنگەن كٶلٸك قالىڭ موتوتسيكلدٸڭ اراسىمەن قايىقتاي جٷزٸپ, قوناق ٷيگە كەلٸپ ماڭداي تٸرەدٸ.
تابيعي تٷردە دامىعان بيزنەس
قوناق ٷيدٸڭ الدىندا تۇرعان ەلگەزەك شۆەيتسار جٸگٸتٸ جٷگٸرٸپ كەلٸپ كٶلٸكتٸڭ ەسٸگٸن اشىپ, جٷگٸمٸزدٸ تٷسٸرٸپ, بٶلمەمٸزگە باستادى. ەدەپكٸ قوناق ٷي. الىپ-قوساتىن ەشتەڭەسٸ جوق. سالقىن, جانعا جايلى. بٸراز تىنىعىپ العاننان كەيٸن تٷنگٸ حانويدى ارالاپ كٶرۋگە اڭسارىمىز اۋىپ, كٶشەگە شىقتىق. باعاناعى ەۋەجايدان شىققان قارسى العان تىمىرسىق اۋا ەلٸ قايتپاپتى.
مٸنە, حانويدىڭ اتى بەلگٸسٸز ورتالىق كٶشەلەرٸنٸڭ بٸرٸمەن اياڭداپ كەلەمٸز. جۇرتتىڭ بٸرازى موتوتسيكلدەرٸن كٶشە بويىنا قاڭتارىپ تاستاپ, جاعالاي ورنالاسقان شاعىن اسحانالاردان تاماق جەپ, سۋسىن ٸشٸپ جاتىر. بٸزدە كٶشەدە ۆەتنامدىقتار سيياقتى جٷرەمٸزدەن وتىرا قالىپ, تاماقتاناتىن بولسا, سەس ماماندارى ەرتەسٸندە سول اسحانانىڭ ەسٸگٸنە قۇلىپ سالىپ, جۇمىسىن توقتاتار ەدٸ.
ٶز باسىم ۆەتنامدا شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ بۇلايشا ٶركەن جايىپ كەتتٸ دەپ ويلاماعان ەدٸم. ٶيتكەنٸ حانوي كٶشەلەرٸندەگٸ اسحانا مەن شاعىن دٷكەندەردەن اياق الىپ جٷرە المايدى ەكەنسٸڭ. تٸپتٸ, كەي جەردە شاعىن پەشٸن كٶشەنٸڭ بٸر قۋىسىنا قويىپ, تٷرلٸ كٷرٸش كەسپەلەرٸنٸڭ بۋىن بۇرقىراتىپ, ۇسىنىپ جاتقان ۆەتنام ەيەلدەرٸنە تەرتٸپ ساقشىلارى مەن سەس قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ «ەڭگٸمە ايتىپ» جاتقانىن بايقادىم. كٶشەدەگٸ جول قوزعالىسى مەن بيزنەسٸ تابيعي تٷردە دامىپ, كەرەمەت ٷيلەسٸم تاۋىپتى. تالعامپاز جاستارىنىڭ ٶزدەرٸ كٶشە بويىنداعى شاعىن كافەلەرگە تٸزە بٷگٸپ, جەمٸس شىرىندارىمەن شٶل باسۋعا كۇمار.
ەدەتتە بٸزدەر شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ دامىتۋ تۋراسىندا كٶپ ەڭگٸمە ايتىپ, كٶپتەگەن قولداۋلار جاسايمىز. ۆەتنامداعى جاعدايدى كٶرگەندە سونىڭ بەرٸ بەكەر ما دەپ قالدىم. كەز كەلگەن كەسٸپ تابيعي دامۋ كەزەڭٸنەن ٶتۋٸ تيٸس. ال بٸز بولساق, ٶركەنيەتتٸڭ شىڭىنا شىققان ەلدەردٸڭ ستاندارتتارى مەن تالاپتارىن العا تارتىپ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ قولىن بۋىپ تاستاعانىمىزدى بايقامايمىز.
عىلىم جەنە ٶندٸرٸس
تقان حالىقارالىق ۇيىم عىلىمي-تەحنيكالىق زەرتتەۋلەردٸ جٷيەلەپ, اقپارات الماسۋعا بار كٷشٸن سالىپ جاتىر ەكەن. ۇيىمعا ۇزاق جىلداردان بەرٸ جەتەكشٸلٸك جاساپ كەلە جاتقان ۆ.ە.كودولا مىرزا حالىقارالىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعىنىڭ ٶكٸلەتتٸ كوميتەتٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ الدىندا بٸر جىل بويىنا اتقارعان جۇمىستارى جايىندا ەسەپ بەردٸ.
– ورتالىق ٶتكەن جىلى اقپاراتتىق-ساراپتامالىق, يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييا, جوعارى وقۋ ورىندار مەن زيياتكەرلٸك مەنشٸكتٸ قورعاۋ جەنە يننوۆاتسييالىق باعىتتاعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ دامىتۋ باعىتتارى بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقاردى. قازٸرگٸ تاڭدا عىلىمي-تەحنيكالىق سالا جىل ٶتكەن سايىن قارقىندى تٷردە دامۋ ٷستٸندە. سوندىقتان بٸزدەر ۇيىمنىڭ ىنتىماقتاستىق اياسىن بارىنشا كەڭەيتۋگە كٷش سالدىق. بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىمىزعا ۇيىمعا مٷشە مەملەكەتتەر بارىنشا قولداۋ كٶرسەتٸپ وتىرعانىن ايتقىم كەلەدٸ. ٶتكەن جىلى ورتالىق ۇلىبريتانييا, گەرمانييا, قىتاي, فرانتسييا جەنە چەحييامەن عىلىمي-تەحنيكالىق سالا بويىنشا اقپارات الماسۋ باعىتىندا ٶنٸمدٸ جۇمىستار جٷرگٸزدٸك. سوڭعى ۋاقىتتارى بٸزبەن قىتايلىق ەرٸپتەستەرٸمٸز بايلانىس ورناتۋعا ايرىقشا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. 2014 جىلدىڭ 30 ماۋسىمى مەن 4 شٸلدە ارالىعىندا حاربين عىلىمي-تەحنيكالىق كٶرمەسٸنە قاتىسىپ, ٸس-تەجٸريبە الماستىق. الداعى ۋاقىتتا حالىقارالىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى ٶزگە ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋگە مٷددەلٸ, – دەپ ۇيىم جەتەكشٸسٸ اتقارعان جۇمىستارى جايىندا ەسەپ بەردٸ.
ەسەپتٸ باياندامادان كەيٸن مٸنبەگە ۇيىمعا مٷشە ەلدەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ كٶتەرٸلٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ ٸس-تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸستٸ. ٶز كەزەگٸندە «ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى» اق-ى پرەزيدەنتٸ ە.ىبىراەۆ ٶزٸ باسقارىپ وتىرعان ورتالىقتىڭ جۇمىسى جايىندا جينالعان قاۋىمعا كەڭٸنەن ەڭگٸمەلەپ بەردٸ.
– ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى ٶزٸنٸڭ 60 جىلدىق ٸس-تەجٸريبەسٸنٸڭ ارقاسىندا قازٸر قازاقستاندى عىلىمي-تەحنيكالىق جەنە يننوۆاتسييالىق تۇرعىدان دامىتاتىن ماڭىزدى ورگانعا اينالىپ وتىر. وسىلايشا ورتالىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپاراتتى جٷيەلەپ, قازاقستان عىلىمىن دامىتىپ, يننوۆاتسييالىق ەكونوميكا قۇرۋعا بارىنشا ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا «ۇعتاو» اق-نىڭ قورىندا جارييالاۋعا جاتپايتىن 31 مىڭ قۇجات جيناقتالعان. بۇدان باسقا 25 مىڭنان استام ديسسەرتاتسييالىق جۇمىستار جەنە جٷزەگە اسقان 753 عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلامالاردىڭ قۇجاتتارى ساقتالۋدا. ورتالىق قىزمەتكەرلەرٸ ماڭىزدى قۇجاتتارعا تيٸستٸ ساراپتاما جٷرگٸزٸپ, ەلٸمٸزدەگٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن عىلىمي مەكەمەلەردٸ قاجەتتٸ عىلىمي-تەحنيكالىق اقپاراتپەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتٸپ كەلەدٸ. سوڭعى ۋاقىتتارى «ۇعتاو» اق-ى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق سالاسىن كەڭەيتۋگە بارىنشا كٷش جۇمساپ كەلە جاتقانىن ايتقىم كەلەدٸ. بٷگٸندە بٸزدەر اقش, ۇلىبريتانييا, گەرمانييا, نيدەرلاند, قىتاي, وڭتٷستٸك كورەيا, باە, رەسەي سىندى ەلدەرمەن تىعىز ەرٸپتەستٸك قارىم-قاتىناس ورناتتىق. سونداي-اق, ورتالىق قازاقستاننىڭ حالىقارالىق عىلىمي مەلٸمەتتەر قورلارىنا ۇلتتىق جازىلىمىن ۇيىمداستىرىپ, عىلىمدى دامىتۋعا كٷش سالىپ وتىر. وسىلايشا قازاقستانداعى 300-دەن استام جوو مەن عزي-دٸڭ عالامدىق عىلىمي-تەحنيكالىق مەلٸمەتتەر قورىنا قولجەتٸمدٸلٸگٸن قالىپتاستىردى. قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندىق عالىمدار مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا Thomson Reuters كومپانيياسىنىڭ Web of Science پلاتفورماسىن, Elsevier كومپانيياسىنىڭ Scopus مەلٸمەتتەر بازاسىن, Springer كومپانيياسىنىڭ عىلىمي مەلٸمەتتەر قورىن پايدالانۋدا. سوڭعى ۋاقىتتارى Wiley-Blackwell كومپانيياسىنىڭ عىلىمي مەلٸمەتتەر قورىنا سىناقتىق قوسىلۋدى ٸسكە اسىردىق. وسىلايشا قازاقستان عالىمدىق عىلىمي مەلٸمەتتەر قورىنداعى عىلىمي-تەحنيكالىق اقپاراتتار كەڭ كٶلەمدە قولدانىپ, عىلىمنىڭ ٶرٸسٸن كەڭەيتٸپ, يننوۆاتسييالىق ەكونوميكا قۇرۋعا بارىنشا كٷش سالۋدا, – دەپ ويىن ورتاعا سالدى.
ٶز كەزەگٸندە رۋمىنييادان كەلگەن ت.س.گروزا مىرزا ٶز ەلٸندەگٸ جوعارعى وقۋ ورىندارى شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸ تارتۋدا كٶپتەگەن جۇمىستار اتقارىپ جاتقانىن العا تارتتى:
– سوڭعى ۋاقىتتارى رۋمىنييادا بٸلٸم الۋعا ۇمتىلعان ٶزگە ەلدٸڭ جاستارىنىڭ قاتارى ارتىپ كەلەدٸ. بۇل جاعدايدان رۋمىنييادا بٸلٸم بەرۋ سالاسىنىڭ وڭ باعىتتا دامىپ جاتقانىنىڭ كٶرٸنٸسٸ دەپ ەسەپتەيمٸن. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدەگٸ جەتەكشٸ 24 ۋنيۆەرسيتەت شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸ تارتۋدا ارنايى باعدارلاما قابىلداپ, بۇل باعىتتا جان-جاقتى جۇمىستار جٷرگٸزۋدە. الداعى ۋاقىتتا جىل سايىن رۋمىن ەلٸنە كەلٸپ بٸلٸم الاتىن جاستاردىڭ سانىن 29 مىڭعا دەيٸن جەتكٸزۋدٸ كٶزدەپ وتىرمىز. سول سيياقتى ەلٸمٸزدە جاستارعا كەمەل بٸلٸم بەرەتٸن سىرت ەلدەردٸڭ بٸلٸكتٸ ۇستازدارىن تارتۋعا دا باسا كٶڭٸل بٶلٸنۋدە, – دەدٸ. ال جيىن بارىسىندا سٶز العان مولداۆاندار مولداۆييا بيلٸگٸ مەملەكەتتٸڭ عىلىمعا بٶلەتٸن قارجىسىن جٸٶ-نٸڭ 1 پايىزىنا جەتكٸزۋگە جوسپارلاعانىمەن, بۇل كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزە الماي كەلە جاتقاندارىن جاسىرماي ايتتى. سونداي-اق, ولار عىلىمدى كوممەرتسييالاۋ مەسەلەسٸندە دە شەشٸمٸن تاپپاعان ٶزەكتٸ مەسەلەلەر بار ەكەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ. وسىلايشا جيىنعا قاتىسقان دەلەگاتسييا ٶكٸلدەرٸنٸڭ بايانداماسىن تىڭداعانىمىزدا عىلىمدى كوممەرتسييالاۋ, بيزنەس پەن عىلىمنىڭ اراسىنداعى بايلانىستى جانداندىرۋ سىندى ٶزەكتٸ مەسەلەلەرمەن كٶپتەگەن ەلدەردٸڭ بەتپە-بەت كەلٸپ وتىرعانىن بايقادىق.
جيىن سوڭىندا «تەحمارت-2015» تەحنولوگييالار كٶرمەسٸنە قاتىسقانىمىزدا ۆەتنامنىڭ شىعىس ازييادا كٶشباسشى مەملەكەت بولۋعا ۇمتىلاتىنداي جٶنٸ بار ەكەنٸنە كٶزٸمٸز جەتە تٷستٸ. كٶرمەگە قاتىسقان ۆەتنامدىق كومپانييالار كٶپتەگەن زاتتاردى ٶز ٸشٸندە ٶندٸرەتٸندەرٸن كٶرسەتتٸ. وسىلايشا ۆەتنامنىڭ قۇرىلىس, جوعارى تەحنولوگييالار, تاماق, فارماتسەۆتيكا سالاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا كۋە بولدىق. بٸزدٸ قۇرىلىس سالاسىنداعى تىڭ جوبالارى قاتتى قىزىقتىردى. بۇل ەلدە جەڭٸل بەتون قۇراستىرمالار دايىنداۋ ٸسٸ تيٸستٸ دەڭگەيدە دامىعان ەكەن. قازاقستاننىڭ قۇرىلىس كومپانييالارى ۆەتنامنىڭ ٸرٸ كومپانييالارىمەن بٸرٸككەن كەسٸپورىن قۇرىپ, جۇمىس ٸستەسە, تابىسقا جەتەرٸ انىق. ونىڭ ٷستٸندە شىعىس ازييا ەلدەرٸ اراسىندا ۆەتنامنىڭ ەۋرازييالىق وداققا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانى كٶپشٸلٸككە مەلٸم. بٸزدەر وسى مٷمكٸندٸكتەردٸ پايدالانا وتىرىپ, اراداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىمىزدى جانداندىرۋعا بولادى.
حوشيمين موۆزولەيٸ
ۆەتنام مەملەكەتٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى حوشيميننٸڭ العاشقى ٷكٸمەت ٷيٸ, قازٸر مۇراجاي.
تابيعات كٶرٸنٸسٸ
ۆەتنامنىي بيشٸ قىزدارى
عيباداتحانا
ۆەتنام ساربازدارى
حانوي قالاسىنىڭ باستى مەدەنيەت سارايى
حانوي قالاسىنىڭ بەلگٸسٸ
نۇرلان جۇماحان, الماتى – حانوي – الماتى.
