تەۋەكەل مٷسٸلٸم الماتى تۇرعىندارىنىڭ قوقىستى بەيبەرەكەت تاستايتىنىنا قىنجىلدى, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
تانىمال ەنشٸ مەن اكتەر ٶزٸ تۇرىپ جاتقان تۇرعىن ٷي كەشەنٸندەگٸ جاعدايعا بايلانىستى پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, تۇرعىنداردىڭ قوقىستى ارنايى جەشٸككە ەمەس, ونىڭ قاسىنا تاستاپ كەتەتٸنٸنە شاعىمداندى. مٷسٸلٸم وسى جاعدايعا رەنٸش بٸلدٸرٸپ, ادامداردى تازالىققا مەن بەرۋگە شاقىردى.
"شاڭسورعىشتى تازالاۋ ٷشٸن سىرتقا شىققان ەدٸم. قوقىس تاستايتىن جەردٸڭ سىيقى مىناۋ. ادامدار نەگە سونشا مەدەنيەتسٸزدٸك تانىتادى? مىنا جەرگە جاقىنداۋ مٷمكٸن ەمەس. ارعى جاعىندا بوس تۇرعان قوقىس جەشٸكتەرٸ ەلٸ دە تولماعان. سوعان قاراماستان, تۇرعىندار قوقىستارىن جەرگە تاستاي سالعان. يە, بٸلەمٸن, مۇنى تازارتىپ جينايتىن كٸسٸلەر بولادى. الايدا سولاي ەكەن دەپ شاشا بەرمەۋٸمٸز كەرەك قوي", – دەيدٸ ەنشٸ ۆيدەودا.
اكتەر ٷندەۋ جاساپ جاتقان سەتتە, تاعى بٸر تۇرعىننىڭ قوقىستى جەشٸككە جەتكٸزبەي لاقتىرا سالعانىن بايقاعان.
"جاڭا عانا ايتىپ ەدٸم, تاعى بٸرەۋٸ كەلٸپ, قوقىسىن بەرگٸ جاققا تاستاي سالدى. بۇل جولى ەيەل ادام. ۇيات نەرسە," – دەپ, اكتەر ٶز رەنٸشٸن بٸلدٸردٸ.
جۋرناليست, ەكوبەلسەندٸ دۋمان بىقايدىڭ ايتۋىنشا قورشاعان ورتاعا قاتىستى ەرەكەتتەرگە نەمقۇرايلىلىق تانىتۋ نەمەسە ەكولوگييالىق مەسەلەلەردٸ ەلەمەۋدٸڭ ٶزٸندٸك تەرمينٸ بار.
"ەكولوگييالىق اپاتييا دەپ اتالادى. بۇل قۇبىلىس كەڭ اۋقىمدى مەدەني, ەلەۋمەتتٸك جەنە پسيحولوگييالىق سەبەپتەرگە نەگٸزدەلگەن جەنە كٶپتەگەن قوعامداردا ەسٸرەسە ەكولوگييالىق بٸلٸم مەن سانانى ارتتىرۋ دەڭگەيٸ تٶمەن ەلدەردە بايقالادى. تەرەڭٸرەك ٷڭٸلسەك, ەكولوگييالىق اپاتييانىڭ بٸرنەشە نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ بار", - دەيدٸ جۋرناليست.
ونىڭ سٶزٸنشە, ەكولوگييالىق اپاتييا كٶبٸنەسە ەكولوگييا تۋرالى اقپاراتتىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸمەن بايلانىستى.
"ادامدار قورشاعان ورتانى قورعاۋ جەنە قوقىس تاستاۋ سيياقتى مەسەلەلەردٸڭ ماڭىزدىلىعىن تٷسٸنبەگەن جاعدايدا, ولار بۇل ەرەكەتتەرگە سالعىرت قارايدى. مەكتەپتەردە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا جەنە قوعامدىق ورىنداردا ەكولوگييالىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ ەلسٸز بولعان كەزدە, ادامدار ەكولوگييالىق مەسەلەلەرگە نازار اۋدارماۋدى ەدەتكە اينالدىرادى.
قوعامدا ەكولوگييالىق اپاتييانىڭ كەڭ تارالۋىنىڭ تاعى بٸر سەبەبٸ - ەكولوگييالىق مەدەنيەتتٸڭ قالىپتاسۋىنا باعىتتالعان مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ جەنە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ تٶمەندٸگٸ. ەگەر ەلدە ەكولوگييالىق زاڭدار قاتاڭ تٷردە ورىندالماسا نەمەسە ەكولوگييالىق ناۋقاندار حالىققا تٷسٸنٸكتٸ جەنە تارتىمدى تٷردە جەتكٸزٸلمەسە, ادامدار ەكولوگيياعا مەن بەرمەيدٸ. سينگاپۋر, جاپونييا سيياقتى ەلدەردە مەملەكەتتٸڭ قولداۋى مەن قوعامدىق ناۋقانداردىڭ كەڭ تارالۋى ارقاسىندا ەكولوگييالىق اپاتييا دەڭگەيٸ تٶمەن", - دەيدٸ دۋمان بىقاي.
ەكولوگييالىق اپاتييانىڭ باستى سەبەبٸ - ادامداردىڭ ٶزدەرٸنٸڭ ەرەكەتتەرٸنٸڭ قورشاعان ورتاعا قانشالىقتى ەسەر ەتەتٸنٸن سەزٸنبەۋٸ.
"كٶپتەگەن ادامدار «مەنٸڭ بٸر قوقىسىمدى تاستاعانىمنان ەشتەڭە ٶزگەرمەيدٸ» دەگەن ويمەن جٷر. بۇل تٷسٸنٸك قورشاعان ورتاعا قاتىستى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ بولماۋىنا ەكەلەدٸ. ادامدار ٶزٸنٸڭ ەربٸر ەرەكەتٸ تابيعاتقا ىقپال ەتەتٸنٸن تٷسٸنگەندە عانا, ەكولوگييالىق اپاتييا ازايادى. مىسالى, گەرمانيياداعى بٶتەلكەلەردٸ قايتارۋ جٷيەسٸ ادامداردىڭ ساناسىن ٶزگەرتٸپ, ولاردىڭ ەربٸر ەرەكەتٸنٸڭ قورشاعان ورتاعا ەسەرٸ بار ەكەنٸن تٷسٸندٸرەدٸ.
ەكولوگييالىق اپاتييانىڭ تاعى بٸر سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ ادامداردىڭ ەكولوگييالىق پروبلەمالاردى شەشۋگە دەگەن ٷمٸتٸن جوعالتۋى. ٷلكەن ەكولوگييالىق پروبلەمالار (مىسالى, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ, ورمانداردىڭ جويىلۋى, قالدىقتاردىڭ كٶبەيۋٸ) ادامدارعا ەسەر ەتٸپ, ولاردى «بەرٸبٸر ٶزگەرتە المايمىن» دەگەن سەزٸمگە جەتەلەيدٸ. مۇنداي ويدان ارىلۋ ٷشٸن جٷيەلٸك ٶزگەرٸستەردٸڭ جەنە ۇساق ەرەكەتتەردٸڭ دە ٷلكەن ماڭىزعا يە ەكەنٸن كٶرسەتۋ كەرەك.
سوۆەت كەزەڭٸندە يندۋسترييالاندىرۋ باستى باعىتتاردىڭ بٸرٸ بولعاندىقتان, تابيعي رەسۋرستاردى پايدالانۋ ارقىلى ەكونوميكانى دامىتۋعا باسىمدىق بەرٸلدٸ. قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەسەلەسٸ ەكٸنشٸ ورىنعا قالدى. ٶنەركەسٸپتٸك قالدىقتاردى, اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەردٸ حيمييالىق ٶڭدەۋدٸ قاداعالاۋ تٶمەن دەڭگەيدە بولدى, بۇل تابيعاتقا دەگەن نەمقۇرايلى كٶزقاراستىڭ قالىپتاسۋىنا ەسەر ەتتٸ. وسىلايشا, مەملەكەت تابيعي رەسۋرستاردى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاعانىمەن, ازاماتتاردىڭ جەكە جاۋاپكەرشٸلٸگٸ مەن كٷندەلٸكتٸ ەرەكەتتەرٸ ەكولوگييالىق تۇرعىدان دۇرىس قالىپتاسپادى. مۇنىڭ ەسەرٸن بٷگٸنگٸ كٷنٸ ايقىن بايقاۋعا بولادى", - دەيدٸ ەكوبەلسەندٸ.
