ورنىقتى ەنەرگييا بازاسىن قۇرۋ اۋقىمدى مٸندەت. ٷلكەن ەنەرگييا كٶزٸن بٸر جەرگە جيناپ الىپ, سوسىن ونى رەتٸمەن پايدا- لانىپ, ساتا بەرەمٸز دەگەن تٷسٸنٸك جوق. ەنەرگييانى ٶندٸردٸڭ بە, تابان استىندا كەرەگٸڭە جاراتىپ ٷلگەرۋ قاجەت. ارتىعىن سول سەتتە-اق ساتىپ جٸبەرۋگە اسىققان لەزٸم. ٶيتكەنٸ ول كەدٸمگٸ جەل سيياقتى. ۋىسىڭدا ۇستاپ تۇرا المايسىڭ. سوندىقتان ماماندار وسى جٷزجىلدىقتا اەس قانا ورنىقتى ٷلكەن ەنەرگييا با- زاسى بولا الاتىنىن ايتىپ وتىر. سوندىقتان ونىڭ ارتىقشىلىعىن بٸلگەن ابزال.
حالىق ٷشٸن رەفەرەندۋم كەزٸندە شەشٸم قابىلداۋ دا وڭاي ەمەس. ٶيتكەنٸ ادامزات باسىنان ٶتكەن اپاتتار كەسە-كٶلدەنەڭ شىعا بەرەدٸ. بٸراق ينتەرنەت تٷيمەسٸن تٷرتٸپ ٸزدەنگەن جان 60-70 جىل بۇرىنعى رەاكتورلاردىڭ ٸ بۋىنى مەن قازٸرگٸ زاماناۋي ٸٸٸ+ بۋىنى اراسىنداعى ارا سالماقتى اجىراتا بٸلسە كەرەك.
ونىڭ ٷستٸنە, جارتى عاسىر بۇرىنعى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا ەكونوميكا دا ٶرٸستەي تٷستٸ, عىلىم دا ەجەپتەۋٸر دامىدى. مۇنداي ٶركەنيەت يگٸلٸكتەرٸ ەكونوميكالىق تيٸمدٸ كٶرسەتكٸشتەردٸ ۇسىنۋعا, ەكولوگيياعا زالالىن تيگٸزبەۋگە قابٸلەتتٸ بولىپ وتىر.
قازٸرگٸ احۋال ٶزگەرمەسە 6-7 جىلعا جەتپەي ەلدە ەلەكتر ەنەرگيياسى تاپشىلىعى باستالادى. سۋ ەلەكتر ستانسالارىن سالۋعا تاۋلارىمىز بەن ودان سارقىراعان ٶزەندەرٸمٸز ازدىق ەتەدٸ. جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى تيٸمسٸز بولادى. ونداي ستانساگا ينۆەستور تارتۋ دا قيىن. ەرٸ ٶزٸمٸزدٸڭ دە حالىقارالىق مٸندەتتەمەمٸز بار, ينۆەستورلار دا ەكولوگييالىق سالىق تٶلەمٸ كٶپ شىعاتىن جوباعا قارجى سالۋعا قۇلىقسىز.
ەلەمدٸك تەجٸريبەگە سٷيەنسەك, بٸز سيياقتى تەگٸس جەردە جايعاقان ەلدەردٸڭ بارلىعى نەگٸزگٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىن اەس-تەن الادى. جازىق جەردە ورنالاسقان ساۋد ارابيياسى مەن فرانتسييا وسى سٶزٸمٸزگە انىق دەلەل بولماق.
اەس سالۋعا باتىل قادام جاساۋىمىزعا تاعى بٸر ٸلكٸمدٸ سەبەپ – ەلدەگٸ مول ۋران قورى. ونى ەكسپورتقا شيكٸزات رەتٸندە عانا ساتپاي, ەلەكتر ەنەرگيياسىنا اينالدىرىپ ساتاتىن بولساق, پايدا ەركەز بٸزدٸڭ جاعىمىزدا بولماق. تەك ەلەكتر ەنەرگيياسىن ساتۋمەن 2-3 ملرد دوللارلىق تابىس تابۋعا مٷمكٸندٸك بار.
تاعى بٸر سەبەپ – بٸرنەشە رەاكتور قازٸردٸڭ ٶزٸندە جۇمىس ٸستەپ تۇر. يادرولىق ينستيتۋتتارىمىز جەنە وندا بٸلٸكتٸ عالىمدارىمىز, ماماندارىمىز بار.
مەملەكەت بۇل تاراپتا كادر تاپشىلىعىن دا تۋىنداتپايمىز دەپ وتىر. اەس قۇرىلىسىنىڭ باستالۋى جاستاردى وسى باعىتقا قاراي ۇمتىلۋعا جٸگەرلەندٸرسە كەرەك. ارالاس سالالاردا بٸرنەشە جۇمىس ورنى اشىلادى. عىلىم جاڭا ٶرٸس الادى. فيزيكا, حيمييا, بيولوگييا ماماندارىنا سۇرانىس ارتادى.
نەتيجەسٸندە, قازٸرگٸدەي تەك يزوتوپتار شىعارۋمەن شەكتەلمەيمٸز. اەس-تٸڭ ورنالاساتىن ورنى دا تيٸمدٸ. ەلەكتر ەنەرگيياسى تاپشىلىعىن قازٸردٸڭ ٶزٸندە كٶرٸپ وتىرعان وڭتٷستٸك ٶڭٸرگە جاقىن. سوندىقتان ٸشكٸ جالپى ٶنٸمگە دە,بيۋدجەتكە دە وڭ ەسەر ەتەدٸ.
ەڭ ماڭىزدىسى ەكولوگييامىزدىڭ كٶپ مەسەلەسٸن شەشەدٸ. ەسٸرەسە قىستا الماتى اۋاسىن جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىنان قۇتقارۋ مٷمكٸن بولادى. ەبدەن توزىعى جەتكەن ولاردىڭ قىزمەتٸن توقتاتىپ, بەيبٸت اتوم قۋاتىن پايدالانامىز.
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ساپارباي جوباەۆتىڭ وسى پٸكٸرٸن وقىپ شىقتىم. حالىقتىڭ الاڭداۋشىلىعى مەن كٶپ سۇراقتارىنىڭ بٸرشاماسى قامتىلعان ەكەن.
وسىنداي عالىمداردىڭ وي پٸكٸرٸن وقىعانىمىز دۇرىس,ەسٸرەسە جاستاردىڭ!
بٸز ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىن ويلاساق, بۇرىڭعى گاز قوندىرۋ كەزٸندە دە قارسىلىقتار مەن ٷرەي بولعان.ال قازٸر,گازسىز وتىرۋ دەگەندٸ تٷسٸنبەيمٸز. ونىڭ پايداسىن حالىق كٶرۋدە.
جاھاندىق ەنەرگييا تاپشىلىعى جاعدايىندا جەنە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقان قاجەتتٸلٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى.
وسى مەسەلە بويىنشا ۇلتتىق مٷددەلەرٸمٸزدٸ جەنە ەلٸمٸزدٸڭ ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, ۇزاق مەرزٸمدٸ شەشٸم قابىلداۋ ٶتە ماڭىزدى. سول سەبەپتٸ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستاندىقتاردىڭ رەفەرەندۋمعا كەلٸپ, ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸرۋگە شاقىرعانىن قولدايمىن.
بٸز بولاشاقتى جوسپارلاي وتىرىپ, ەلدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ مٷددەلەرٸ مەن ونىڭ ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸن ەسكەرۋٸمٸز كەرەك. سوندىقتان اەس سالۋ مەسەلەسٸندە كەڭ تالقىلاۋ مەن قوعامدىق كەلٸسٸمگە نەگٸزدەلگەن ويلاستىرىلعان شەشٸم قابىلداۋ ماڭىزدى.
6 قازانعا بەلگٸلەنگەن رەفەرەندۋم ازاماتتاردىڭ ەلٸمٸز ٷشٸن ماڭىزدى ستراتەگييالىق شەشٸمدەر قابىلداۋعا قاتىسۋى مەن اشىق ديالوگتىڭ ايقىن مىسالىنا اينالماق. بۇل قادام “حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت” كونتسەپتسيياسىنا جەنە جاڭا قوعامدىق-ساياسي مەدەنيەتتٸڭ دامۋىنا دەگەن ادالدىقتى كٶرسەتەدٸ.
بارلىق قازاقستاندىقتاردى رەفەرەندۋمعا بەلسەندٸ قاتىسىپ, ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىن قالىپتاستىرۋعا ٶز ٷلەسٸن قوسۋعا شاقىرامىن!
روزا ماحامبەتوۆا
اۋىلشارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ينجەنەر گيدروتەحنيك,س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور م.ا.
