ۇلتتىق جاڭعىرۋ – تۋعان جەر تۇتاستىعى مەن ەل بولاشاعىنىڭ نەگٸزٸ
جيىنعا ش.ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ح.ەبجانوۆ, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ تنستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ە.قاجىبەك, ەل-فارادي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ مەدەنيەتتانۋ جەنە دٸنتانۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, فيلوسوفييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ج.مولدابەكوۆ, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ دامىتۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ب.قاپالبەكوۆ جەنە بەلگٸلٸ اگرارشى عالىمدار, ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلىق قۇرامى, ستۋدەنتتەر, ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتار قاتىستى.
دٶڭگەلەك ٷستەلدٸ قازۇاۋ رەكتورى, ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, اكادەميك تٸلەكتەس ەسپولوۆ جٷرگٸزٸپ, كٶپشٸلٸككە «ۇلتتىق جاڭعىرۋ – تۋعان جەر تۇتاستىعى مەن ەل بولاشاعىنىڭ نەگٸزٸ» تاقىرىبىنداعى بايانداماسىن ۇسىندى.
رەكتور ٶز سٶزٸندە ەلٸمٸزدٸڭ رۋحاني كەمەلدەنۋٸن نەگٸزگە العان ەلباسى ماقالاسىندا ايتىلعان كەمەڭگەرلٸك ويلار مەن يدەولوگييامىزدى نىعايتۋعا قاتىستى تىڭ ۇسىنىستار قازاق قوعامىنا ەرەكشە سەرپٸلٸس بەرگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. تٸلەكتەس يسابايۇلىنىڭ ايتۋىنشا ماقالانىڭ «بٸلٸمنٸڭ سالتانات قۇرۋى» دەپ اتالاتىن بٶلٸمٸندە ەلباسى: «بٸلٸمدٸ, كٶزٸ اشىق, كٶكٸرەگٸ وياۋ بولۋعا ۇمتىلۋ – بٸزدٸڭ قانىمىزدا بار قاسيەت. بٸز جٷرٸسٸ جىلدام دەۋٸرگە اياق باستىق. بۇل جاعدايدا كەسٸبٸن نەعۇرلىم قينالماي, جەڭٸل ٶزگەرتۋگە قابٸلەتتٸ, اسا بٸلٸمدار ادامدار عانا تابىسقا جەتەدٸ. وسىنى بەك تٷسٸنگەندٸكتەن, بٸز بٸلٸمگە بٶلٸنەتٸن بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ ٷلەسٸ جٶنٸنەن ەلەمدەگٸ ەڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەردٸڭ ساناتىنا قوسىلىپ وتىرمىز.» – دەپ, وزىق بٸلٸم مەن عىلىمدى يگەرگەن ەلدٸڭ كەلەشەگٸ زور بولاتىنىنا باسا نازار اۋدارتتى. وسى ورايدا ەلباسىمىز ەل جاستارىنا ٷلكەن ٷمٸت ارتىپ وتىر.
بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتەگٸ ستۋدەنتتەردٸڭ 90 پايىزدان استامى اۋىل جاستارى. سوندىقتان, مەملەكەت جٷكتەگەن مٸندەتتەر بويىنشا بٸز ەلٸمٸزدٸڭ ەر تٷكپٸرٸنەن كەلگەن بٸلٸم الۋشىلارعا زامانعا ساي, ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ بٸلٸم مەن عىلىمدى يگەرۋگە بارىنشا جاعداي جاساپ وتىرمىز. بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – اۋىل-اۋىلداردان كەلگەن ستۋدەنتتەرٸمٸزگە زاماناۋي بٸلٸم بەرٸپ قانا قويماي, ولاردىڭ ەل مەن جەردٸڭ قاسيەتٸن باعالايتىن, ۇلت بولاشاعىنا سەنٸممەن قاراپ, ۇلى دالامىزدىڭ ۇلاعاتىن بويىنا سٸڭٸرگەن, تۋعان توپىراقتىڭ قادٸرٸن بٸلٸپ, اۋىلىن قادٸرلەيتٸن جەنە سول اۋىلدىڭ زييالىسىنا اينالاتىن تۇلعا رەتٸندە قالىپتاستىرۋ, – دەپ اتاپ ٶتتٸ.
ودان كەيٸن سٶز العان عالىم ەردەن زاداۇلى تٸلٸمٸزدەگٸ تٶل دىبىستاردىڭ سانى 26-28, ال ەرٸپتەرٸمٸزدٸڭ سانى 42, ياعني ەكٸ ەسە كٶپ ەكەندٸگٸن. سوندىقتان بٸر دىبىستى بٸر تاڭبامەن بەرۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋٸمٸز كەرەكتٸگٸن ورتاعا سالدى. ەردەن زاداۇلى:
– كەلەشەكتە قازاق تٸلٸندە باسقا ۇلتتار دا سٶيلەۋٸ كەرەك. سول كەزدە قازاق تٸلٸندەگٸ سٶزدەردٸ دۇرىس وقۋ ٷشٸن ەر دىبىستىڭ دەلمە-دەل تاڭباسى بولۋى تيٸس. سوندا جازۋلى تۇرعان دٷنيەنٸ وقيدى. قازاق تٸلٸن بٸلمەيتٸن, قازاقتىڭ تٶل ەرٸپتەرٸن دىبىستاپ كٶرمەگەن ادام ەكٸ, ٷش تاڭبامەن جازىپ قويعاننان كەيٸن ۇمىتىپ قالا بەرەدٸ, شاتاستىرادى.
ال قازٸرگٸ تاڭدا نە سەبەپتٸ لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ مەسەلەسٸ كٶتەرٸلٸپ وتىر? سەبەبٸ, قازاق تٸلٸ – تٷركٸ تٸلدەرٸنٸڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ نەگٸزگٸسٸ, ەڭ باي تٸل. ٶزٸمٸزدٸڭ باۋىرلاس ەلدەرمەن تٷسٸنٸسە الاتىن جەنە بٸر-بٸرٸمٸزدٸڭ جازعانىمىزدى وقي الاتىنداي بولۋىمىز كەرەك. لاتىن ەلٸپبيٸن جاساۋ – عىلىمي پروبلەما ەمەس, ٶتە وڭاي قۇبىلىس بولماق. تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتىنا تاپسىرما بەرٸلدٸ, بٸرنەشە ٷلكەن مونوگرافييالىق ەڭبەكتەردٸ زەرتتەپ, جاڭا ەلٸپبيدٸ جاساۋ قيىن جۇمىستار ەمەس.
عالىم حانگەلدٸ ماحمۇتۇلى دا ٶتكٸر پٸكٸرلەرٸمەن باسقوسۋدىڭ مازمۇنىن ارتتىرا تٷستٸ. «قازٸرگٸ جازۋ ەملەمٸز ٶتە قيىن. 42 تاڭبامەن جازۋدا ەرەجە كٶپ. ٸس جٷزٸندە تٸلدٸ ٷيرەنۋشٸگە, بالاعا وقىتىپ جاتۋدىڭ ٶزٸ اۋىر. بٸرازى ونىڭ بٸزدٸڭ تٸلٸمٸزگە تەن ەمەس تاڭبالار. ونىڭ بارلىعىن كيريلليتسادان سول قالپى الا سالعانبىز. ورىس تٸلٸنەن كٸرگەن سٶزدەردٸ سول قالپىندا جازايىق دەگەن پرينتسيپ بولعان. ەندٸ جازۋدى قيىنداتپاۋدىڭ تيٸمدٸ جولىن قاراستىرۋ كەرەك», – دەيدٸ فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
بۇدان كەيٸن ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدٸڭ «قازاقستان تاريحى جەنە قوعامدىق پەندەر» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, ساياسي عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سايىن بورباسوۆ جەنە وقۋ ورنىنىڭ ماگيسترانتى, پرەزيدەنتتٸك ستيپەندييانىڭ يەگەرٸ اياۋلىم نۇرىم, تاعى دا باسقا بەلسەندٸ جاستارىمىز ٶز پٸكٸرلەرٸن ورتاعا سالدى.
قازۇاۋ باسپاسٶز قىزمەتٸ,
سۋرەتتەردٸ تٷسٸرگەن م.بوتابەكوۆ
