رەسەيدٸڭ پۋتينگە جۇمىس ٸستەيتٸن پروپاگاندا قۇرالدارى, سونىڭ ٸشٸندە تەلەگرام ارنالار «الداعى جىلدارى قىرعىزستاننىڭ سىرتقى ساياساتىندا ٶتە-مٶتە كٷردەلٸ ٶزگەرٸستەر بولۋى مٷمكٸن» دەپ دولبارلاۋدا.
كرەملدٸڭ پروپاگانداشىلارى بٸر قۋدالاۋدىڭ بولارىن كٷنٸ بۇرىن سەزٸپ, تٷركيياعا تۇرا قاشقان ەكس-پرەزديەنت جيەنبەكوۆتٸڭ ەرەكەتٸنەن استار ٸزدەۋدە. ساۋرانباي ول جاقتا جاي جاتپايدى دەيدٸ.
«قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرمايدى. جاپاروۆتا كەتكەن كەگٸ بار. ٸرگەسٸندە وتىرىپ ٸرٸ سٶيلەي المادى. الىستا وتىرىپ ايعاي-اتتانعا باساتىن سىندى. كٶكٸرەگٸندە قىستىققان اشۋ-ىزانى اعىل-تەگٸل اقتارماسا, اۋرۋعا شالدىعادى.
قازٸرگٸ پرەزيدەنتتٸڭ قىتايدىڭ سٶزٸن سٶيلەپ, سويىلىن سوعىپ جٷرگەنٸن ەردوعانعا ايتىپ بارادى», – دەيدٸ مەسكەۋدەن باسقارىلاتىن ورىستٸلدٸ «سالام, قىرعىزستان» Telegram ارناسىنىڭ اۆتورلارى.
جيەنبەكوۆتٸ بىلتىرعى جىلدىڭ قازان ايىندا پارلامەنت سايلاۋىنىڭ ەدٸلەتسٸز ٶتكەنٸنە كٷيٸنگەن ەل تاقتان تايدىرعان. ونىڭ تٷركييا اسقانىن سان-ساققا جٷگٸرتٸپ, ٶتٸرٸك-شىنى ارالاس قاۋەسەت تاراتىپ جاتقاندار كٶپ.
ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ باسپاسٶز-حاتشىسى: «جيەنبەكوۆ ەلدەن كەتكەن جوق. كٸشٸ قاجىلىق ساپارعا اتتاندى. پارىزىن ٶتەپ كەرٸ قايتادى», – دەيدٸ. سوعان قاراعاندا ەكس-پرەزيدەنت ستامبۇلعا ۋاقىتشا ايالداعان سەكٸلدٸ.
الايدا نەگٸزگٸ نۇسقاۋشىلارى مەسكەۋدە وتىرعان Telegram ارنالار بۇل مەلٸمەتكە كٷمەنمەن قارايدى. مۇسىلماننىڭ بەس پارىزىن ٶتەۋ ٷشٸن تٷركيياعا توقتاپ, سول كٷيٸ حابار-وشارسىز كەتكەن جيەنبەكوۆتٸڭ قىرعىزستانعا قايتىپ ورالماسىنا سەنٸمدٸ.
«ول ما, ول وتباسىمەن بٸرگە تٷركيياعا باس ساۋعالاپ كەتتٸ. كٸشٸ قاجىلىق جايلى مەلٸمدەمەسٸ تٸپتٸ قيسىنسىز. قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتەن جالتارىپ بارامىن دەپ تۋرا ايتۋى كەرەك ەدٸ. ول قىرعىزستانعا قايتىپ ورالسا, سول سەتتٸ اباقتىعا قامالادى», – دەيدٸ ماقالا اۆتورلارى.
....
جالپى, رەسەيلٸك ساراپشىلاردىڭ جيەنبەكوۆكە جٸتٸ كٶز تٸگۋٸ تەكتەن-تەگٸن ەمەس. مەسكەۋدٸڭ تٷركيياداعى تىڭشىلارى كرەملگە «جيەنبەكوۆ قۇپييا جوسپار قۇرۋدا» دەگەن شۇعىل مەلٸمەت جەتكٸزگەن.
ولاردىڭ دولبارىنا سەنسەك ستامبۇلعا ۇشىپ كەتكەن جيەنبەكوۆ انكارامەن ارادا تٷركٸ دٷنيەسٸ, تٷركٸ وداعىن قۇرۋ تۋرالى يدەيانى جان-جاقتى تالقىلايتىن بولادى.
رەسەيدەن تارالاتىن «اۆانتيۋريست جازبالارى» Telegram ارناسىنىڭ حابارلاۋىنشا, جيەنبەكوۆ تٷركييا پرەزيدەنتٸ ەردوعانمەن جٷزدەسۋدٸ اسىعا كٷتٸپ وتىر.
«ەردوعان جيەنبەكوۆتٸڭ ىقپالىن جوعالتا قويماعانىن, سٶزٸنٸڭ سالماعى بارىن, ساياساتتاعى تٷرلٸ توپتار مەن كلاندارعا ەلٸ دە بولسا ەمٸرٸ جٷرەتٸنٸن جاقسى بٸلەدٸ.
ٸلگەرٸدەگٸ يدەيانى جيەنبەكوۆپەن ەمەن-جارقىن وتىرىپ تالقىلايتىن ەرٸ ساۋرانبايعا قول ۇشىن سوزۋ كەت ەرٸ ەمەس ەردوعان وسى ارقىلى ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ جاقتاستارىنىڭ قولداۋىنا يە بولادى», – دەيدٸ ارنا اۆتورلارى.
بۇدان بۇرىن Dalanews.kz قىرعىزستان پرەزيدەنتٸ سادىر جاپاروۆتىڭ بەيجٸڭمەن اراداعى «ورتاق جوبالارى» جايىندا جازعان.
سول ماقالادان از-كەم ٷزٸندٸ:
«قىتاي سويىلىن سوعاتىن كانديدات سايلاۋعا تٷسٸپ جاتىر…», – دەدٸ جاپاروۆتىڭ وپپونەنتٸنٸڭ بٸرٸ قانات يساەۆ سايلاۋالدى تەلەدەباتتا.
جاپاروۆتىڭ قىتاي ازاماتتارىمەن قارىم-قاتىناسى بارىن دەلەلدەيتٸن فاكتٸلەر جەتەرلٸك. 2007 جىلى جاپاروۆ دەپۋتات بولعان تۇستا ونىڭ تۋعان باۋىرى سابىر جاپاروۆ مەمتەندەر ۇتىپ الىپ, «جىرعالاڭ» شاحتاسىنىڭ 71 پروتسەنت اكتسيياسىن بار بولعانى 320 مىڭ دوللارعا ساتىپ الادى. بۇل ٶتە ارزان ەدٸ. شامالىدان كەيٸن جاپاروۆتار ەلگٸ شاحتانى قىتاي ينۆەستورىنا «تابىستايدى».
اۋلى تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا, 2012 جىلى شاحتادا الاپات ٶرت بولعان. بٸرقاتار باق قىتايلىقتاردىڭ شىعىندى ٶتەۋ ٷشٸن جاپاروۆتان 7 ملن دوللار تالاپ ەتكەنٸن جازعان. جاپاروۆ ٶتەماقى رەتٸندە ورتالىق ازيياداعى اسا ٸرٸ التىن كەنٸشٸ قۇمتوردى قىتايلىقتارعا بەرۋگە ۋەدە بەرەدٸ. قۇمتورعا يەلٸك ەتەتٸن Centerra Gold كانادالىق كومپانييادان شاحتانى تارتىپ الۋعا لوببي جاسايدى.
جاپاروۆ ەلٸ كٷنگە دەيٸن قۇمتوردى مەملەكەت يەلٸگٸنە قايتارۋعا قارسى. ال قىتاي تاراپى كانادالىق كومپانيياعا تٸكەلەي شىعىپ, كەنٸشتەن ٷلەس الۋعا تىرىسۋدا.
سىرتقى قارىزدى ازايتۋ ٷشٸن جاپاروۆ جەتٸم-توو تەمٸر كەنٸشٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن قىتايعا بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتۋدا. قىرعىز دەپۋتاتى داستان بەكەشوۆتٸڭ دەرەگٸنشە, قىرعىزستاننىڭ بەيجٸڭگە بەرەشەگٸ 2,2 ملرد دوللاردان اسىپ جىعىلعان.
پرەزيدەنتكە جاقىن جٷرەتٸن ادامنىڭ بٸرٸ ەزٸر پارلامەنت دەپۋتاتى – ادىل جۋنۋس-ۋۋلۋ. قىتايدا تۋعان. جاپاروۆ ونى ٶزٸنٸڭ جاقىن دوسى ەكەنٸن جاسىرماي ايتقان.
دەپۋتات جۋنۋس Air Kyrgyzstan ۇلتتىق كومپانيياسىن قىتاي ينۆەستورىنا بەرۋدٸ ۇسىنعان ازامات رەتٸندە تانىمال. مەمقىزمەتكە دەيٸن ول جەر قويناۋىن يگەرۋمەن اينالىستى. تٶرت بٸردەي تاۋ-كەن كومپانيياسىنىڭ تەڭ قوجايىنى بولادى, بۇلاردىڭ بارلىعىندا قىتايلىق كەسٸپكەرلەرمەن ەرٸپتەسٸپ جۇمىس ٸستەدٸ.
سادىر جاپاروۆ سايلاۋ ناۋقانىنا قاجەتتٸ قاراجاتتى قايدان تاپقانى بەلگٸسٸز. ونىڭ سايلاۋعا جۇمساعان قاراجاتى 560 مىڭ دوللاردى قۇراعان, بۇل ٶزگە 17 ٷمٸتكەردٸڭ بيۋدجەتٸنەن كٶپ. سايلاۋالدى ٷگٸت-ناسيحاتقا كەرەكتٸ قارجىنى قايدان تاپقانىن جاپاروۆ جاسىرادى. «بۇل حالىقتىڭ اقشاسى, زەينەتكەرلەر پەنسيياسىنان ٷزٸپ-جۇلىپ بەردٸ» دەگەن سىڭايدا پٸكٸر بٸلدٸرگەن.
ونىڭ سايلاۋالدى كومپانيياسىن قىتايلار قارجىلاندىرعانى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر بار. اتاپ ايتقاندا, قىتاي ازاماتى باسشىلىق ەتەتٸن «حۋا-ەر» كومپانيياسىنان جاپاروۆتىڭ شوتىنا بٸر ميلليون سوم اۋدارعان.
جاپاروۆتىڭ جاقتاستارىن تاسىعان اۆتوبۋستاردىڭ ٶزٸ «شىدىر جول كەي دجي» دەپ اتالاتىن كومپانيياعا تيەسٸلٸ. كومپانييا قوجايىنى توحۋتيبۋبي وۋەرحاليكا شىڭجاڭ-ۇيعىر ٶلكەسٸنٸڭ تۋماسى, وسى كٷنگە دەيٸن قىتاي ازاماتى بولدى, تٶلقۇجاتىن تەك 2018 جىلى اۋىستىرعان.
...
ەيتسە دە كرەمل تاڭداۋدىڭ تٷركيياعا تٷسكەنٸن قالامايدى. سوندىقتان ستامبۇلعا جەتٸپ العان جەنٸبەكوۆتىڭ نە بٷلدٸرەرٸن كٷتٸپ, ەلٸپتٸڭ ارتىن باعۋدا.
«جيەنبەكوۆ جاپاروۆتىڭ قىتايدىڭ «جوباسى» ەكەنٸن جيىپ-تەرٸپ ايتادى. سونىڭ كەسٸرٸنەن قيىر جايلاپ, شەت قونىپ جٷرگەنٸن جەتكٸزەدٸ. ەلدە سوڭىنان ەرەر اۋديتورييا بارىن دەلەلدەپ باعادى», – دەيدٸ رەسەيلٸك ساراپشى يۋريي گولۋب.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنىڭ سوڭى تاعى دا تٶڭكەرٸسپەن اياقتالۋى مٷمكٸن. بۇل جولعى تٶڭكەرٸس «تٷرٸكشٸل» باعىتتا بولادى.
«كرەمل قاراپ وتىرماي مۇنىڭ الدىن الۋعا تىرىسۋى تيٸس. ايماقتاعى ىقپالىن كٷشەيتٸپ, ەلدٸڭ ٸشكٸ-سىرتقى ساياساتىنا تٷركييانىڭ تۇمسىق تىعۋىنا جول بەرمەۋٸ كەرەك. انكارا ورتا ازييادان الاستاپ, قايتٸپ اياق باسپايتىن قام جاساۋ قاجەت», – دەيدٸ بٸشكەكتٸڭ ۋىستان شىعىپ كەتەرٸنە الاڭداعان ساراپشى.
توق ەتەرٸن تٷركييانىڭ ورتا ازيياداعى باۋىرلاس ەلدەرمەن تٷرلٸ باعىتتا ەرٸپتەستٸك ورناتۋعا تىرىسۋى كرەملگە جاقپاي جٷر. پۋتينشٸل ساياساتكەرلەردٸڭ بٸر شوعىرى قىرعىزستاننىڭ شۋ وبلىسىندا ورنالاسقان رەسەيلٸك ەسكەري بازانىڭ كرەملدٸڭ ساياسي ىقپالىن ساقتاپ قالۋدا ازدىق ەتەرٸن ايتىپ, دابىل قاعۋدا. اراسىندا اتىشۋلى «ۆاگنەر جەكە ەسكەري جاساعىن ايماق ەلدەرٸنە استىرتىن كٸرگٸزۋ كەرەك» دەپ اشىق ايتىپ جٷرگەندەر بار. سونىڭ بٸرٸ – يۋريي گولۋب
«مۇنداي تاپسىرمانى ۆاگنەرشٸلەر عانا مٷلتٸكسٸز ورىنداي الادى. رەسەي بۇلاردى بٸرنەشە ەلگە اتتاندىرىپ, تەجٸريبە جٷزٸندە تەكسەرٸپ كٶردٸ», – دەيدٸ ساراپشى. سوعان قاراعاندا اقپاراتتىق شابۋىلدىڭ نىساناسى قازاقستاننان قىرعىزستانعا ويىسقان-سىندى.
كرەملدٸڭ تٷركييا قاتىستى كٷدٸگٸ كٷن ٶتكەن سايىن كٷشەيٸپ كەلەدٸ. الدىمەن قازاقستان, ەندٸ قىرعىزستانعا سوقتىعىسا باستاعان مەسكەۋ وسى ارقىلى ايماققا كٸم ەگە ەكەنٸن كٶرسەتكٸسٸ كەلەتٸندەي. ەردوعان بۇعان قۇلاق اسار ما ەكەن?..
ەزٸرلەگەن روللان مۇقامەتقالي
