ەلشٸنٸڭ ايتۋىنشا ٶتكەن جىلدىڭ 15 شٸلدەسٸندە تٷركييادا ەسكەري تٶڭكەرٸس جاساماق بولعاندارعا فەتتۋلاح گٷلەن جەتەكشٸلٸك ەتكەن.
"گٷلەننٸڭ لاڭكەستٸك ۇيىمى بار. بٸز ونى FETO دەيمٸز. تەك تٷركيياعا عانا ەمەس, باسقا ەلدەرگە دە كەڭٸنەن تاراعان ۇيىم. ولار بٸلٸم سالاسى ارقىلى, باق ارقىلى جەنە ٸسكەرلٸك قارىم-قاتىناستار ارقىلى كەز كەلگەن ەلدە ٶز جوسپارلارىن جٷزەگە اسىرىپ وتىر. سوندىقتان دا بٸز باۋىرلاس, مٷددەلەس ەلدەردٸڭ FETO ۇيىمىنا قارسى ەرەكەتكە باراتىنىنا سەنٸمدٸمٸز" دەگەن نەۆزات ۋيانىك.
بۇل رەتتە ول قتل مەكتەپتەرٸن تٸلگە تيەك ەتكەن.
"بۇلار قازاق-تٷرٸك ليتسەيلەرٸ دەپ اتالعانىمەن, بۇل مەكتەپتەرگە مۇنداي اتاۋ رەسمي تٷردە بەرٸلگەن ەمەس. جەنە بۇل مەكتەپتەر تٷركييا ۇلتتىق بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇزىرەتٸنە قارامايدى. مۇندا ساباق بەرەتٸن ۇستازدار دا مينيسترلٸكتٸڭ اتىنان كەلگەن مۇعالٸمدەر ەمەس. ديرەكتورلارى دا تٷركييا تاراپى ۇسىنباعان باسشىلار. ولار بار بولعانى, تٷركييا اتاۋىن رۇقساتسىز پايدالانىپ, ٶز ماقساتتارىن جٷزەگە اسىرىپ وتىر.
...بٸز بۇلاردان ارىلاتىن بولامىز. وسى مەكتەپتەردٸ كادرمەن قامتاماسىز ەتۋ, ساپالى بٸلٸم بەرۋ مەن بٸلٸمدٸ وقۋشى دايىنداۋدا تٷركييا تاراپى قازاقستاننىڭ بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, قولدان كەلگەننٸڭ بارلىعىن جاساۋعا ەزٸر", – دەگەن تٷرٸك ەلشٸسٸ. سونىمەن قاتار ول الداعى ۋاقىتتا بۇل ليتسەيلەردٸڭ تولىقتاي تٷركييا ۇلتتىق بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ قاراماعىنا ٶتەتٸنٸن ايتقان. قازٸر وسى ماقساتتا تٷركييا ۇلتتىق بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ جانىنان ارنايى قور قۇرىلىپ, ٶزگە مەملەكەتتەردەگٸ تٷرٸك ليتسەيلەرٸن FETO لاڭكەستٸك ۇيىمىنىڭ ەسەرٸنەن ارىلتۋ مەسەلەلەرٸمەن اينالىسىپ جاتىر ەكەن.
بٸز وسى مەسەلەگە قاتىستى ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸن سۇرادىق. قاتەلەسپەسەك, ەلٸمٸزدەگٸ تٷرٸك ليتسەيلەرٸنٸڭ اتاۋى ٶزگەرگەن. سوسىن بۇلار تٷركيياعا ەمەس, تولىقتاي قازاقستانعا تيەسٸلٸ مەكەمەلەر.
ەندەشە ەلشٸ مىرزانىڭ "بۇل ليتسەيلەر تولىقتاي تٷركييا ۇلتتىق بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ قاراماعىنا ٶتەدٸ" دەۋٸن قالاي تٷسٸنۋگە بولادى? وعان مۇنداي كەپٸلدٸكتٸ كٸم بەرٸپ جٷر?
ايدوس سارىم, ساياساتتانۋشى:
ەكٸنشٸدەن, قازٸرگٸ كٷنٸ ەلٸمٸزدە قازاق-تٷرٸك ليتسەيلەرٸ دەگەن اتاۋ جوق. بۇلار تولىق مەملەكەت قاراماعىنا ٶتكەن, قازاقستاننىڭ بٸلٸم مينيسترلٸگٸ بەكٸتكەن ستاندارتتارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن مەكەمەلەر. تٷركييانىڭ بۇل رەتتە: "ولارعا مۇعالٸم تاڭدايمىن, باسشىلىعىن اۋىستىرام نەمەسە باسقا دا ٶزگەرٸستەر جاسايمىن" دەۋٸ قازاقستاننىڭ ٸشكٸ ٸسٸنە اشىق ارالاسۋى. ٷشٸنشٸدەن, تٷرٸكشٸلدٸك دەگەن ول تەك قانا ەردوعان ەمەس. ول ەردوعانعا بايلانىستى ەمەس. تٷركييا ەردوعان عانا ەمەس. وسى مەسەلەنٸ دۇرىس اڭعارۋ كەرەك. يە, تٷبٸمٸز بٸر. بٸراق, ەر ەلدٸڭ ٶز تاريحى بار. ٶزٸندٸك باعىتى, مەدەنيەتٸ بار.
تٷركييا قازاقستانداعى كەزٸندە قازاق-تٷرٸك ليتسەيلەرٸ دەپ اتالعان, قازٸر بٸلٸم-يننوۆاتسييا ليتسەيٸ دەپ اتالاتىن وقۋ ورىندارىنا ەشقانداي قاتىسى جوق ەكەنٸن تٷسٸنسە جەنە وعان قاتىستى اللەرگيياسىنان ارىلسا دەگەن ٷلكەن ٶتٸنٸشٸم بار.
سەبەبٸ, مۇندا وقىپ جاتقانداردىڭ دەرلٸگٸ قازاقتىڭ بالاسى. بٸلٸم دەڭگەيٸ تۇرعىسىنان بۇل ليتسەيلەرگە تاعاتىن مٸن جوق. بٷكٸل وليمپيادا, كونكۋرستاردىڭ بارلىعىن جەڭٸپ جاتقاندار وسى ليتسەيدٸڭ تٷلەكتەرٸ. ەگەر بۇعان قييانات جاسايتىن بولساق, ەندەشە ٶزٸمٸزدٸڭ بٸلٸمي ەلۋەتٸمٸزگە قارسى ەرەكەت جاساعانىمىز.
تٷركييا سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ, تٷركييا ەلشٸلٸگٸنٸڭ وسى مەسەلەگە قايتا-قايتا اينالىپ سوعۋىن قازاقستانداعى بٸلٸم دەڭگەيٸنە, بٸلٸم ساپاسىنا قارسى جاساعان ارانداتۋى دەپ قابىلداۋعا دا بولادى. باۋىرلاس ەل ٶزدەرٸنٸڭ ٸشٸندەگٸ ەڭگٸمەنٸ بٸزدٸڭ ٸشكٸ جاعدايعا ارالاستىرماعانى جٶن. سوندا عانا ورتاق تٷسٸنٸك پايدا بولادى.
بەلكٸم, بٸزدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ تٷرٸك ەلشٸسٸن شاقىرتىپ, ليتسەيلەردە ٸستەيتٸن ۇستازداردىڭ 90 پايىزى قازاق ازاماتتارى, بٸلٸم الاتىن بالالاردىڭ دەرلٸگٸ قازاق بالاسى ەكەنٸن كٶزٸن جەتكٸزٸپ, تٷركيياعا تٷك قاتىسى جوق ەكەنٸن دەلەلدەۋٸ تيٸس شىعار. سوڭىنان "بٸزدٸ مازالاماساڭىزدار بٸز سٸزدەرگە ريزا بولامىز" دەپ شىعارىپ سالسا, وسى مەسەلەگە دە نٷكتە قويىلار ما ەدٸ...
راسۇل جۇمالى, ساياساتتانۋشى:
بٸراق, ۋاقىت بٸر ورىندا تۇرمايدى. كەزٸندە تٷركييا مەملەكەتٸنٸڭ كٶمەگٸمەن اشىلعان ليتسەيلەردٸڭ اتاۋى عانا ەمەس, بٸلٸم بەرۋدەگٸ باعىت-باعدارى تٷگەلگە دەرلٸك ٶزگەردٸ. بۇل جەردە تٷرٸكتٸڭ تٸلٸ, دٸلٸ, تٷرٸك تاريحى, تٷرٸك دٷنيەتانىمى وقىتىلعان جوق. بارلىعى قازاقي قاعيداتقا, قازاقي مەدەنيەتكە نەگٸزدەلدٸ.
وسى ليتسەيلەردە وقيتىن جاستاردىڭ بٸلٸم ساپاسى جوعارى ەكەنٸن كٶزٸ قاراقتى قاۋىم جاقسى بٸلەدٸ. تٷرٸك ليتسەيلەرٸنٸڭ تٷلەكتەرٸ ەڭ ٷزدٸك بٸلٸمگە يە. وليمپيادا جەڭٸمپازدارىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ, ٷزدٸك وقۋ ورىندارىنا تٷسەتٸن جاستاردىڭ دەرلٸگٸ وسى تٷرٸك ليتسەيلەرٸنٸڭ تٷلەكتەرٸ. انىعىندا, بۇل بٸزدٸڭ تٷرٸك اعايىندارمەن گۋمانيتارلىق سالادا قول جەتكەن جەتٸستٸكتەرٸمٸزدٸڭ بٸرٸ.
ەردوعان كٷشەيگەلٸ بەرٸ تٷركييانىڭ ٸشكٸ, سىرتقى ساياساتى ٶزگەردٸ. تٷركييا اۆتوريتارلىقتى قويىپ, توتاليتارلىق مەملەكەتكە اينالىپ بارادى. تٷركييا ٶز ٸشٸندەگٸ بىلىقتاردى باسقا دا ەلدەرگە تاراتقىسى كەلٸپ وتىرعان سىڭايى بار. قازٸرگٸ تٷرٸك بيلٸگٸنٸڭ تٷرٸك ليتسەيلەرٸنەن سەزٸكتەنۋٸنٸڭ ٶزٸ اينالىپ كەلگەندە وسىنىڭ بەلگٸسٸ. ال وسى ليتسەيلەرگە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸرگەن تٷركييا ەلشٸسٸنٸڭ سٶزٸ قازاقستاننىڭ ٸشكٸ ٸسٸنە قول سۇعۋ. سەبەبٸ, بۇلاردىڭ اتاۋى تٷرٸك بولعانمەن, زاتى, مازمۇنى تٷگەلٸمەن قازاقتٸكٸ. بۇل ارادا بٸزدٸڭ بيلٸكتٸڭ تە كەمشٸلٸگٸ بار. ەۋ باستان باسىپ اشىپ الۋ كەرەك ەدٸ. "بۇل بٸزدٸڭ ٸشكٸ ٸسٸمٸز. سەندەردٸڭ شارۋالارىڭ بولماسىن. تٷرٸك ليتسەيلەرٸ بٸلٸم مينيسترلٸگٸنە قارايدى" دەسە بەلكٸم بۇلاي بولماس تا ەدٸ. سوندىقتان بۇل ارادا بٸزدٸڭ تاراپتىڭ ەلسٸزدٸگٸن, كەز-كەلگەن ارانداتۋعا قارسى دەر كەزٸندە پٸكٸر بٸلدٸرمەيتٸندٸگٸن, ٷنسٸز قالۋدى جٶن كٶرەتٸندٸگٸن باسا ايتۋ كەرەك.
تٷرٸك ليتسەيلەرٸنە تاعىلاتىن ايىپتاردىڭ بارلىعىن بٸلەمٸز. "گٷلەنشٸلدەردٸ" تەربيەلەپ جاتىر" دەيدٸ. بۇلاردىڭ ەڭ نەگٸزگٸ سىلتاۋى سول. ەلەس, ٷرەي...
تٷركييانىڭ ٶز ٸشٸندەگٸ بىلىعى باستان اسادى. ەكونوميكاسى اقساپ تۇر. ساياساتى دا وڭىپ تۇرعان جوق. قازٸرگٸ تٷرٸك پرەزيدەنتٸ ٶزٸنە قارسى ۋەج ايتقانداردىڭ بارلىعىن باسىپ-جانشۋعا ىنتالى. جٸبەرگەن قاتەلٸكتەرٸ ٷشٸن ٶزٸن ٶمەس, ٶزگەلەردٸ ايىپتاۋعا ەۋەس. بۇل جاعىنان كەلگەندە پۋتيننەن اينىمايدى. بٷگٸنگٸ رەسەيدٸڭ بارلىق سەتسٸزدٸكتەرٸنە اقش كٸنەلٸ بولسا, بٷگٸنگٸ تٷركييانىڭ بارلىق پروبلەمالارىنا وسىدان ون جىل بۇرىن ەلدەن كٶشٸپ كەتكەن فەتۋللاح گٷلەن كٸنەلٸ.
قايتالاپ ايتايىن, بۇل قازاقستاننىڭ ٸشكٸ ٸسٸ. يە, تٷركييا باۋىرلاس مەملەكەت. بٸراق, سولاي ەكەن دەپ باسىندىرۋعا, باسقا شىعارۋعا بولمايدى.
بٸلٸم مينيسترلٸگٸ نە دەيدٸ?
تٷركييانىڭ قازاقستانداعى ەلشٸسٸ نەۆزات ۋيانىكتىڭ قازاق-تٷرٸك ليتسەيلەرٸنٸڭ (قتل) تٷركييا بٸلٸم مينيسترلٸگٸ باسقارۋىنا ٶتەتٸندٸگٸن ەلٸمٸزدٸڭ بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ رەسمي تٷردە جوققا شىعاردى.
بۇل تۋرالى مينيسترلٸكتٸڭ رەسمي مەلٸمدەمەسٸندە ايتىلدى.
«قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ «بٸلٸم-يننوۆاتسييا ليتسەيلەرٸنٸڭ» تولىقتاي قازاقستاندىق بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ ەكەندٸگٸ تۋرالى, سونداي-اق ولاردىڭ ٶز قىزمەتٸن قالىپتاسقان جاعدايدا جالعاستىراتىنى تۋرالى رەسمي مەلٸمدەيدٸ. تٷرٸك رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ نەۆزات ۋيانىكتىڭ 2 ناۋرىز كٷنٸ قازاق-تٷرٸك ليتسەيلەرٸنٸڭ (قتل) تٷركييانىڭ بٸلٸم مينيسترلٸگٸ باسقارۋىنا ٶتەتٸندٸگٸ تۋرالى ايتقان بولاتىن.
قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ مۇنداي شارانىڭ بولۋ ىقتيمالدىعىنىڭ ٶزٸن رەسمي تٷردە جوققا شىعاراتىنى تۋرالى مەلٸمدەيدٸ.
قتل «بٸلٸم-يننوۆاتسييا ليتسەيلەرٸ» بولىپ قايتا قۇرىلىپ, قازاقستاندىق بٸلٸم بەرۋ ستاندارتتارى بويىنشا جۇمىس ٸستەيدٸ», — دەلٸنگەن باسپاسٶز قىزمەتٸ تاراتقان مەلٸمدەمەدە. سونىمەن قاتار, جاڭا اتاۋ بەرٸلگەن وقۋ ورىندارىنىڭ جۇمىسى ٶزگەرمەيتٸندٸگٸ اتالىپ ٶتٸلدٸ.
«قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ مەن قر سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ وسى مەسەلە بويىنشا بٸرٸگٸپ مەلٸمدەمە جاسايدى. وعان دەيٸن قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ قازاقستاندىقتاردى تٷركييا ەلشٸسٸنٸڭ جاساعان مەلٸمدەمەسٸ بويىنشا الاڭداماۋلارىن سۇرايدى. «بٸلٸم-يننوۆاتسييا ليتسەيٸ» جۇمىسىنىڭ ەدەتتەگٸ تەرتٸبٸ ٶزگەرٸسسٸز قالادى», دەلٸنگەن حابارلامادا.
قازاق-تٷرٸك ليتسەيلەرٸنٸڭ بەرٸ 2016 جىلى «بٸلٸم-يننوۆاتسييا ليتسەيلەرٸ» بولىپ قايتا قۇرىلعان.
دايىنداعان, دۋمان بىقاي
