2016-2017 جىلدارى قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸڭ گرانتتىق قارجىلاندىرۋى بويىنشا ە.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگييا ينستيتۋتى «ەجەلگٸ تٷركٸستان قامالى: قالا مەدەنيەتٸنٸڭ دامۋى (ارحيتەكتۋرا, جوباسى, ستراتيگرافيياسى)» تاقىرىبى زەرتتەۋ جٷرگٸزگەن بولاتىن.
«كٷلتٶبە» قالاشىعىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە رەستاۆراتسييا جۇمىستارى ەسكەرتكٸشتٸڭ بارلىق تاريحي كەزەڭدەرٸن انىقتاپ, نەتيجەسٸندە قالاشىقتى اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيگە اينالدىرۋعا باعىتتالعان.
قازٸرگٸ تٷركٸستان قالاسىنىڭ تٷپ تاريحىن زەرتتەۋ - تاريح عىلىمىنىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸنٸڭ بٸرٸ.
"ەۋەلٸ ياسى, كەيٸن تٷركٸستان اتانعان قالانىڭ تاريحى تىم تەرەڭدە جاتىر. ەرتەدەگٸ ياسىنىڭ ورنى — كٷلتٶبە. قازٸرگٸ تٷركٸستان اينالاسىنداعى باسقا دا كٶنە جەنە ورتاعاسىرلىق مەكەن قۇلاندىلارى: سيداق اتا, شويتٶبە, قاراشىق - I, II, تٶرتكٷلتٶبە- I, II اتتى ەسكەرتكٸشتەر ارحەولوگييالىق تۇرعىدان زەرتتەلۋ ٷستٸندە. ال ياسى — تٷركٸستاننىڭ XV-XVIIٸ عاسىرلارداعى تاريحىن زەرتتەۋدە كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن شارۋا", – دەيدٸ تاريحشىلار.
سەبەبٸ, تٷرلٸ كەزەڭدە قالا ايتۋلى ٶزگەرٸستەرگە تاپ بولعان. قازاق حاندىعى تۇسىندا ياسى شاعىن قىستاق دەرەجەسٸنەن قازاق حاندىعىنىڭ باس قالاسىنا اينالدى. قالانىڭ وسى كەزدەگٸ تاريحىن زەرتتەۋ ارقىلى تٶل مەملەكەتٸمٸزدٸڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸنٸڭ قىر-سىرلارىن تانۋعا بولادى.
مۇندا ەل تاعدىرىن شەشكەن مەسليحاتتار ٶتكەن, حان سايلاعان قۇرىلتايلار بولعان.
تٷركٸستان اتىرابىنداعى ارحەولوگييالىق ەسكەرتكٸشتەردٸڭ زەرتتەلە باستاعانىنا 130 جىلدان استام عانا ۋاقىت بولدى. وسى جىلدار ٸشٸندە ونداعان ارحەولوگييالىق ەسكەرتكٸشتەر تابىلىپ, ەسەپكە الىندى.
"كٷلتٶبە» قالاشىعى (ٸ مىڭ جىلدىق ورتاسى –حٸٷ ع.) «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸ» رمقك ەسكەرتكٸشتەر تٸزٸمٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ەسكەرتكٸش جەنە قازاقستانداعى كٶنە قالا ورنى. قالاشىق قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸنەن وڭتٷستٸككە قاراي - 350 مەتر جەردە ورنالاسقان. سوپاقشا كەلگەن, بيٸكتٸگٸ - 9 مەتر, اۋماعى - 150ح120 مەتر اۋقىمدى تٶبەشٸك.
