سوعىس جەنە بەيبٸتشٸلٸك
مىسالعا, امەريكالىقتار ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸندە بۇرق ەتە قالعان بٷلٸكتەردٸڭ اراسىندا جٷرەدٸ, بۇعان قىرعىن قارجى شىعىندايدى. ولاردىڭ اقىل-ەسٸ دۇرىس پا وسى?
سوعىس. عالامتوردى سٷزٸپ شىعىڭىز, ونىڭ شىعىنى عانا ايتىلادى. بٸراق, تابىسى دا بار عوي?! ەسكەري ٶندٸرٸسپەن اينالىساتىندار ٷشٸن كەز كەلگەن بٷلٸك پايدا.
امەريكا اقىلدى, ٶزگەسٸ اقىماق پا?
ەگەر اۋعانستان مەن يراكقا سوعىس اشپاسا اقش-تىڭ مەملەكەتتٸك بيۋدجەتٸ قارجىدان تاپشىلىق كٶرمەۋشٸ ەدٸ.
گارۆاردتاعى «ميلى باستاردىڭ» ەسەپ-قيسابىنا سەنسەك, اۋعانستانداعى سوعىسقا, يراكتاعى ەكٸ بٸردەي سوعىسقا, سيرييا مەن ۋكرايناداعى داعدارىسقا ارالاسقان اقش 4,3 تريلليون دوللاردان قاعىلعان ەكەن! الداعى ۋاقىتتا بۇل 6 تريلليونعا جەتپەك.
ەزٸر يرانعا جىلى قاباق تانىتىپ وتىر... مۇنىسى دا بەكەر بولماسا كەرەك. ەرتەڭ كٸلت ەتە قالۋى عاجاپ ەمەس. امەريكانىڭ يرانعا قاتىستى قازٸرگٸ ەرەكەتٸ ەنشەيٸن تاكتيكالىق جٷرٸس. اقش-تىڭ سىرتقى ساياساتىن بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن بٸلەتٸندەر ايتادى: «كٷنٸ ەرتەڭ امەريكا يرانعا باسىپ كٸرسە ەلگٸ 6 تريلليوننىڭ ٷستٸنە, تاعى 3 تريلليون قوساسىز». كٶردٸڭٸز بە, ەسەپتەپ قويعان...
جاھان جاپپاي قارۋلانىپ جاتىر
قايتەمٸز? بۇعان كەيٸپكەر كٶزٸنەن قاراۋدان باسقا بٸز سيياقتى قاراپايىم ادام نە قارەكەت ٸستەي الادى?
2010-2014 جىلعى ارالىقتى قامتىعان ستوكگولم زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ەكسپەرتتەرٸ 2005-2009 جىلداردىڭ ارالىعىندا قارۋ-جاراق ساتىپ الۋ كٶرسەتكٸشٸ 16 پايىزعا ٶسكەنٸن انىقتاپتى. قىتاي كٶش باسىندا كەلەدٸ. بىلايشا ايتقاندا, ارميياسىن تٷرلەندٸرٸپ (مودەرنيزاتسييالاپ) جاتقان ەلدٸڭ بٸرٸ وسى – قىتاي. ودان كەيٸنگٸ ورىندا ٷندٸستان, ساۋد ارابيياسى, پەكٸستان...
قارۋ-جاراق ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ توپ-5-تٸگٸ ٶزگەرگەن جوق. بۇل – اقش, رەسەي, قىتاي, گەرمانييا جەنە فرانتسييا. بۇل 5-ۋٸ ەلەمدٸك قارۋ-جاراق ەكسپورتىنىڭ 80 پايىزىن باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. ولاردىڭ ٶز اراسىنداعى باقتالاستىق كٷشتٸ. گەرمانييانىڭ ٷلەسٸ 11-دەن 5 پايىزعا, فرانتسييانىڭ ٷلەسٸ 8-دەن 5 پايىزعا كەمٸدٸ. ەسەسٸنە ورىستاردىڭ ٷلەسٸ ٶسۋدە...
اقش vs رەسەي
تاعى دا وسى ەكەۋٸ. قايدا بارسا دا سىيىسپاي جٷرەدٸ. ەلەمدٸك قارۋ-جاراق ەكسپورتىنىڭ ەكٸ الىبى. رەسەي امەريكادان اسىپ تٷسكٸسٸ كەلەدٸ. بٸراق, ەلەۋەتٸ جەتپەي جٷر. سەبەبٸ, كٶپ. امەريكا ەلەمنٸڭ – 94 ەلٸنە, ال رەسەي – 56 ەلگە قارۋ تاسيدى. ەكٸ ەلدٸڭ تاسىمال تۋرالى تٷسٸنٸگٸ ەكٸ تٷرلٸ.
اقش قارۋ-جاراق ساۋداسىن ٶزٸنٸڭ سىرتقى ساياساتىن جٷرگٸزۋگە پايدالانسا, ورىستار ٷشٸن بۇل – بيزنەس. ەكٸ ەلدەگٸ ەسكەري ٶندٸرٸس ٶز ارمييالارىنىڭ ٸشكٸ قاجەتتٸلٸگٸن 60-70 پايىزعا قامتاماسىز ەتەدٸ. ٶزگەسٸن دەستٷرلٸ نارىقتارعا جٶنەلتەدٸ.
ورىستىڭ ويلاعانى نە?
سٸز بٸلەسٸز بە? رەسەي قارۋ-جاراق ساۋداسىنان جىلىنا 15 ميلليارد دوللار (!) تابىس تابادى. ورىستاردىڭ بۇل تاراپتاعى ۇزاقمەرزٸمدٸك كەلٸسٸمشارت سوماسى 48-50 ميللياردتى قۇرايدى.
كرەمل دە اقىماق ەمەس. قورعانىس ۆەدومستۆوسىنىڭ جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋدى كٶزدەيتٸن ورىستار الىستاعى لاتىن امەريكاسىندا, ازييادا جەنە قيىر شىعىستا ٶز ەسكەري بازالارىن تۇرعىزۋعا مٷددەلٸ. سٸزدەر سەنبەسسٸزدەر, بٸراق مۇنداي جوبا شىنىمەن دە بار.
دەل وسى ايماقتارداعى ەسكەري بازالاردى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن 200 توننا جٷك تاسي الاتىن ۇشاقتار جەلٸسٸ قاراستىرىلعان. ولار ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن نٷكتەسٸنە 7 ساعاتتىڭ ٸشٸندە «ارمات» اتتى 400 تانكتەن نەمەسە 900 جەڭٸل تانكتەن تۇراتىن ەكيپاجدى جەتكٸزەدٸ. ورىستاردىڭ ۇشاعى دا شىدامدى. بٸر سەتتە 7 مىڭ شاقىرىمدى ەڭسەرە الادى. قايتا-قايتا جانارماي قۇيىپ جاتپايدى. بۇل باعدارلامانى كرەمل 2024 جىلعا جوسپارلاعان. كٶرەلٸك, كٷتەلٸك.
قارۋ جاراقتى نەگٸزٸنەن ٷندٸستان الادى. سوڭعى جىلدارى بۇل تاراپتاعى ٷلەسٸن 7-دەن 15 پايىزعا ٶسٸردٸ. ارابتار دا 1-دەن 5 پايىزعا ٶسٸردٸ.
ال رەسەي يراكتان ٷمٸتتٸ. 2014 جىلى يراك رەسەيدەن 9 – سۋ-25 شابۋىلداۋ ۇشاعىن, 12 – توس-1ا «بۋراتينو» اتتى وتتى شابۋىل جٷيەلەرٸن, 6 – «مي-28» جەنە مي-35م ەسكەري ۇشاعىن ساتىپ العان. ورىستار «پانتسير-س1» زەنيتتٸك كەشەندەرٸن تاسىمالداۋدى باستادى.
بىلتىر رەسەي يراكقا جالپى سوماسى 1,7 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن قارۋ-جاراق تاسىمالداعان. ەكٸ ەلدٸڭ وسى باعىتتاعى جالپى كەلٸسٸمشارت قۇنى 4 ميللياردتى قۇرايدى. بٸراق... كرەمل قىتايدان ايىرىلىپ قالدى. ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى قارۋ-جاراق كەلٸسٸمشارتى قازٸر 500 ميلليونعا جەتپەيدٸ. سەبەبٸ, قىتاي ٶز ەسكەري ٶندٸرٸسٸن دامىتۋدى قولعا الدى.
ال اقش-تىڭ «تۇتىنۋشىلار نارىعى» بۇدان قاراعاندا ەلدەقايدا كەڭ. بەرٸن سانامالاپ جاتپاي-اق قويالىق. امەريكا قارۋ-جاراعىنىڭ نەگٸزگٸ ساتىپ الۋشىسى – وڭتٷستٸك كورەيا (9 پايىز). فرانتسييا قارۋ-جاراق ەكسپورتىنىڭ 18 پايىزى ماروككوعا, 14 پايىزى قىتايعا تيەسٸلٸ. فرانتسييا ٶز ٷلەسٸن ٶسٸرە تٷسٸرسە تاڭ قالماڭىز. جاقىندا فرانتسۋز بيلٸگٸ مىسىردان كەلٸسٸمشارتقا قول قويادى...
سونىمەن, ەسكەري قاقتىعىستار كٸمگە تيٸمدٸ, قالاي ويلايسىز?
حەنريك بوركو – ۆارشاۆا جوعارعى ەكونوميكالىق مەكتەبٸنٸڭ رەكتورى
«Gazeta Finansowa», پولشا.
