كەڭ بايتاق جەرگە يەلٸك ەتەتٸن قازاقستان ٷشٸن شەكارالىق شەكارالىق ساۋدانى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور. ونىڭ ٷستٸندە ەلٸمٸز ەكونوميكالىق تۇرعىدان بارىنشا دامىعان قىتايدىڭ ٸرگەسٸندە وتىرىپ, شەكارالىق ساۋدانى دامىتپاۋ ٷلكەن قاتەلٸك بولار ەدٸ. قىتايدان باسقا رەسەي, ٶزبەكستان, قىرعىزستان دا بٸزدٸڭ شەكارالىق ساۋدانىڭ كٶركٸن قىزدىراتىن مٷمكٸندٸككە يە مەملەكەتتەر ەكەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز.
قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە شەكارالىق ساۋدانىڭ ٶرٸسٸن كەڭەيتۋ باعىتىندا بٸرقاتار ٸرٸ جوبالار جٷزەگە اسۋدا. ايتالىق, 2026 جىلعا قاراي قازاقستان قىتاي, قىرعىزستان, رەسەي جەنە ٶزبەكستانمەن شەكارالاس ايماقتاردا بەس ٸرٸ ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەن قۇرۋدى جوسپارلاۋدا. اتالعان ساۋدا كەشەندەرٸ تەك تاۋار اينالىمىن عانا ەمەس, ٶندٸرٸستٸك كووپەراتسييا, لوگيستيكا, ساقتاۋ جەنە قايتا ٶڭدەۋ قىزمەتتەرٸن دامىتۋ, ەرٸ ەكسپورتتىق ەلەۋەتتٸ كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەتٸن بولادى.
بٷگٸندە قىتايمەن شەكاراداعى «قورعاس تورابى» قايتا جاندانىپ, ينفراقۇرىلىمى بارىنشا دامىپ كەلەدٸ. «قورعاس» شىعىس قاقپاسى ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن دامىتۋ جۇمىستارى ساۋدا اعىنىن ايتارلىقتاي ارتتىرا تٷسكەنٸ بەلگٸلٸ.
قازٸر قورعاس شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىق ورتالىعى قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ماڭىزدى ساۋدا جەنە تۋريزم حابى رەتٸندە بەلسەندٸ دامىپ كەلەدٸ. 2024 جىلى ورتالىق 5 ميلليوننان استام كەلۋشٸلەردٸ قابىلداپ, 36,3 مىڭ توننا جٷك ٶتكٸزگەن. بۇل – ونىڭ ايماقتىق ەكونوميكالىق بايلانىستارعا قوسىپ وتىرعان ٷلەسٸن كٶرسەتەدٸ. الداعى جىلدارى ينفراقۇرىلىمدى كەڭەيتۋ جەنە بيزنەس جٷرگٸزۋ شارتتارىن جاقسارتۋ ماقساتىندا 30-دان استام جاڭا جوبالار جٷزەگە اسىرۋ كٶزدەلٸنٸپ وتىر. ولارعا شامامەن 245 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا سالىنىپ, 2028 جىلعا دەيٸن 5 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى دەپ كٷتٸلۋدە.
سونىمەن قاتار, بۇرىنعى «جاركەنت» كەدەن بەكەتٸنٸڭ بازاسىندا «قازاقستان» اتتى كٶرمە ورتالىعىن اشۋ ويدا بار. بۇل مەدەني اسپەكتٸنٸ قوسىپ, قازاق ٶنٸمدەرٸ مەن دەستٷرلەرٸنە نازار اۋدارتادى. لوگيستيكانى دامىتۋ مەن ەلەكتروندى كوممەرتسييانى قولداۋ ماقساتىندا حالىقارالىق جەتكٸزٸلٸمدەردٸ وڭتايلاندىرۋعا ارنالعان بوند قويماسىن اشۋ قاراستىرىلعان.
الايدا, ورتالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ شەكتەۋلەرٸمەن, سونىڭ ٸشٸندە اۋىز سۋ مەن كەرٸز جٷيەسٸنٸڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸمەن بەتپە-بەت كەلۋدە. بۇل بيزنەس ٷشٸن جايلىلىق پەن تارتىمدىلىق دەڭگەيٸنە ەسەر ەتەتٸنٸ سٶزسٸز.
ەسٸرەسە, قازاقستاندىق تاراپتا ينۆەستورلار ورتالىقتىڭ باسقارۋىنا قاتىستى جاعدايلاردىڭ ناشارلىعىنا بايلانىستى سۇراقتار كٶتەرۋدە, بۇل مەسەلەلەردٸ دەر كەزٸندە شەشۋٸمٸز كەرەك.
وسى رەتەت شەكارالىق ساۋدانىڭ دامۋى جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىنا وڭ ىقپال ەتەتٸنٸن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ٶيتكەنٸ, شەكارا ماڭىندا ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەندەردٸڭ پايدا بولۋى قوسىمشا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال ەتەدٸ.
بۇدان باسقا شەكارالىق ساۋدا جەرگٸلٸكتٸ نارىققا جاڭا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ ەكەلۋگە مٷمكٸندٸك بەرٸپ, ولاردىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرا تٷسكەنٸمەن قۇندى بولىپ تۇر. ەسٸرەسە, ازىق-تٷلٸك پەن تۇرمىستىق تاۋارلاردىڭ باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸنە جەنە تاڭداۋدىڭ كەڭەيۋٸنە ەسەر ەتكەن. تاۋارلار باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ ارقىلى حالىقتىڭ ساتىپ الۋ قابٸلەتٸ ارتاتىنى بەلگٸلٸ. سوندىقتان اۋىلدى جەرلەردٸڭ تۇراتىندارى ٷشٸن شەكارالىق ساۋدانىڭ ساعات سەكٸلدٸ توقتاۋسىز جۇمىس ٸستەپ, دامىعانى اسا قاجەت.
تاعىدا ايتا تٷسسەك, شەكارالىق ساۋدا ورتالىقتارى ينفراقۇرىلىم مەن لوگيستيكانىڭ دامۋىنا جەنە ساۋدا پروتسەستەرٸن جاقسارۋىنا دا وڭ ىقپال ەتەتٸنٸن كٶرٸپ وتىرمىز. بٷگٸندە شەكارالىق ساۋدانىڭ ارقاسىندا جەرگٸلٸكتٸ اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸن قايتا ٶڭدەپ, ەكسپورتقا شىعارۋ ٸسٸ دە ٶز جولىن تاۋىپ كەلەدٸ. بۇل – ٷردٸس اۋىلدىق جەرلەردەگٸ فەرمەرلەرگە ٶز ٶنٸمدەرٸن شەتەلدٸك نارىقتارعا ساتۋ ارقىلى تابىسىن كٶبەيتۋگە جول اشىپ وتىر. مىسالى, قازاقستان مەن قىرعىزستان شەكاراسىنداعى ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەندەر جەرگٸلٸكتٸ ٶنٸمدەردٸ كٶرشٸ ەلدەرگە جەتكٸزۋگە ىڭعايلى جاعداي جاسايدى.
بٷگٸندە قىرعىزستانمەن شەكارادا دا ايتارلىقتاي دامۋ بار. مۇندا يندۋسترييالىق ساۋدا-لوگيستيكالىق كەشەننٸڭ قۇرىلۋى قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. اتالعان كەشەندەر شەكارا ماڭىنداعى ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸ ٷدەتٸپ, ايماقتىق كەسٸپورىنداردىڭ شەتەلدٸك نارىققا شىعۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتە تٷسەتٸنٸ انىق.
قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى شەكارالىق ساۋدا جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرٸلۋٸنە يندۋستريالدى-لوگيستيكالىق كەشەن ايرىقشا ىقپال ەتە باستاعان. كەشەن ەكٸ ەلدٸڭ شەكاراسى تٷيٸسكەن «قاراسۋ» جەنە «اق-تٸلەك» ٶتكٸزۋ پۋنكتتەرٸنٸڭ جانىندا ورنالاسقان. مامانداردىڭ وي-پايىمىنا نازار اۋدارساق, كەشەن ەكٸ ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن جاقسارتۋعا جەنە لوگيستيكالىق شىعىنداردى ازايتاتىن بولادى.
كەشەندە قىسقا مەرزٸمدٸك ساقتاۋ, لوگيستيكا, كٶتەرمە ساۋدا جەنە ەكسپەديتورلىق قىزمەتتەر كٶرسەتٸلەتٸن بولادى. سونداي-اق, ەت, سٷت, كٶكٶنٸس, تەكستيل جەنە فارماتسەۆتيكا ٶندٸرٸسٸن دامىتۋ دا كٶزدەلگەن. مۇنىڭ بەرٸ ايماقتىق ەكونوميكاعا وڭ ەسەر ەتٸپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرى سٶزسٸز.
بۇل جوبانىڭ ماقساتى – ساۋدا مەن ٶڭٸرلٸك كووپەراتسييانى نىعايتۋ ارقىلى ەكٸ ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى دامىتۋ, جەنە الداعى 2030 جىلعا دەيٸن تاۋار اينالىمىن 3 ميلليارد دوللارعا دەيٸن جەتكٸزۋ كزدەلگەن. كەشەن 25 جىلدىق كەلٸسٸم نەگٸزٸندە قۇرىلۋدا, بۇل بولاشاقتا تۇراقتى ىنتىماقتاستىقتى قامتاماسىز ەتەدٸ جەنە ەكٸ ەلدٸڭ ەاەو شەڭبەرٸندەگٸ مٸندەتتەمەلەرٸنە ساي, كەدەندٸك جەنە ساۋدا كەدەرگٸلەرٸن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ماڭىزدى نىسان بولايىن دەپ تۇر.
جالپى, قازاقستاننىڭ شەكارالىق ساۋداسى كٶرشٸ ەلدەرمەن قارىم-قاتىناستى كٷشەيتٸپ, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ارقىلى ٶڭٸرلٸك ەكونوميكالىق ەلەۋەتتٸ دامىتۋعا باعىتتالعان كەشەندٸ ستراتەگيياعا اينالىپ كەلەدٸ دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولماس.
