قازاقستاندا ەلدٸڭ دامۋىنا كٷن سايىن ٷلەس قوسىپ جٷرگەن قاراپايىم ەڭبەككەرلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ, ولاردىڭ ەڭبەگٸ باعالانا باستادى. سەبەبٸ ٷستٸمٸزدەگٸ جىلى قازاقستاندا 500-دەن استام جۇمىسشى مەن 130-نان استام ۇستاز مەملەكەتتٸك ماراپاتقا يە بولدى. سونىمەن قاتار قۇرمەتكە يە بولعان مەملەكەت ازاماتتارىنىڭ اراسىندا 80-نەن استام عالىم جەنە 100-دەن استام قۇتقارۋشى مەن ەرٸكتٸ بار.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك ادامىنىڭ ماڭىزى مەن ەڭبەككە دەگەن قۇرمەتتٸڭ ارتۋى – قوعامنىڭ دامۋىنىڭ نەگٸزٸ. سول سەبەپتەن ولاردى مەملەكەت تاراپىنان ماراپاتتاۋ جٷيەسٸ ەڭبەككەرلەردٸڭ ەڭبەگٸن باعالاپ, ولاردىڭ قوعامداعى رٶلٸن ارتتىرادى. وسى ارقىلى ەڭبەك ادامىن ىنتالاندىرۋعا, ەڭبەككە دەگەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا بولادى.
«مىنا رەسپۋبليكا كٷنٸنٸڭ ٶزٸ توقاەۆ كەلگەننەن كەيٸن قايتادان قالىپقا كەلدٸ عوي. رەسپۋبليكا كٷنٸنەن قازاقستاندا ٷلكەن مەرەكە جوق. سوڭعى كەزدە مەملەكەتتٸك ماراپاتپەن قازاقستاننىڭ بارلىق ازاماتتارى ماراپاتتالىپ جاتىر. جاقىندا, سول رەسپۋبليكا كٷنٸ الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ پرەزيدەنتتٸڭ ماراپاتىن جۇرتقا ٷلەستٸردٸ, سونىڭ ٸشٸندە ترامۆايشىلار, سونداي-اق جىلۋ جٷيەسٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن ادامدار, قاراپايىم مۇعالٸمدەر.
ٷلكەن, ٷلكەن ماراپاتتار الىپ جاتىر. «ەڭبەك ەرٸ» اتاعىن بيىل ەكٸ مۇعالٸم الدى. بۇل ٷلكەن نەرسە عوي, سوندىقتان بيىل تاعى بٸر جاڭالىق - «مەديتسينا سالاسىندا ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەر» دەگەن ٷلكەن اتاق بەرٸلٸپ وتىر. مۇنىڭ بەرٸ ادامعا ستيمۋل بەرەدٸ, ادامنىڭ جۇمىس ٸستەۋٸنە, جالپى ٶمٸرگە كٶزقاراسىن ٶزگەرتەدٸ, ٶيتكەنٸ مەملەكەت بٸرەۋدٸ ىقىلاسپەن ماراپاتتاسا, ودان ارتىق قانداي باقىت بولادى?! سوندىقتان بٸزدٸڭ قازٸرگٸ ەدٸلەتتٸ قازاقستاندا جاسالىپ جاتقان جاقسىلىقتاردىڭ بٸر پاراسى – وسى بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك ناگرادالار دەپ ەسەپتەيمٸن»,- دەيدٸ قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ.
جازۋشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ەڭبەك ادامىنىڭ جەتٸستٸكتەرٸن اتاپ ٶتۋ, ولاردى ماراپاتتاۋ ارقىلى مەملەكەت قوعامعا ولاردىڭ قاجىرلى ەڭبەگٸن تانىتىپ, ىنتىماقتاستىقتى نىعايتادى. ماراپات العان ادام تەك جەكە جەتٸستٸككە يە بولىپ قانا قويماي, ٶز ورتا¬سىندا ٷلگٸ بولىپ, باسقالاردى دا جۇمىسقا ىنتالاندىرادى. ەڭبەكقور ازاماتتاردى قۇرمەتتەۋ, ولاردى ناگرادتاۋ – ەلٸمٸزدٸڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا, ەڭبەك مەدەنيەتٸن دامىتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتسەك,ۇلتتىق مەرەكە – رەسپۋبليكا كٷنٸ قارساڭىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن قازاقستاننىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە مەدەني دامۋىنا, حالىقتار اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتى نىعايتۋعا قوسقان ەلەۋلٸ ٷلەسٸ مەن بەلسەندٸ قوعامدىق قىزمەتٸ ٷشٸن بٸر توپ ازامات مەملەكەتتٸك ناگرادالارمەن ماراپاتتالعان بولاتىن. ولاردىڭ قاتارىندا بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مەدەنيەت جەنە عىلىم قايراتكەرلەرٸ, ٶندٸرٸس, بيزنەس سالالارىنىڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلدەرٸ, دەپۋتاتتار, مەملەكەتتٸك جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ, ەسكەري قىزمەتشٸلەر, سپورتشىلار جەنە ەڭبەك ارداگەرلەرٸ بار.
«قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ» اتاعى وتاندىق عىلىمدى دامىتۋداعى ايرىقشا جەتٸستٸكتەرٸ, سونداي-اق قوعامدىق قىزمەتتەگٸ اسا ٷزدٸك ەڭبەگٸ ٷشٸن پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ اسقار جۇمادٸلداەۆقا بەرٸلدٸ. اكادەميك استاناعا بارعانىن بىلاي ەسكە الدى.
«وسى بارعاندا ايتتى اكادەمييادان: «بارىپ قايت, سەنٸ «قۇرمەت» وردەنٸنە ۇسىندىق», - دەدٸ عوي. "ە, بوپتى, بٸراق جاستارمەن جاعالاسىپ, وعان ۇيات ەمەس پە, 70-كە كەلدٸك قوي", - دەدٸم. «جوق, بار», - دەدٸ. "كٸشكەنە باسقاسى بولماي ما?" - دەسەم, سٶيتسەم مەندە ەشقانداي وردەن جوق ەكەن. بۇل مەنٸڭ بٸرٸنشٸ وردەنٸم ەكەن. زاڭ بويىنشا, سەن الدىمەن «قۇرمەتتەن» باستاۋىڭ كەرەك ەكەن. «بيسميللاسى – «قۇرمەت» بولادى ەكەن», - مەن ونى بٸلمەپپٸن. سودان تاڭەرتەڭ كەلدٸم, استانا دەگەن الماتىدان پروپۋسك كٶبەيٸپ كەتٸپتٸ عوي, كەڭەيٸپ جاتىرمىز. كەپتەلٸس... سۇمدىق كەپتەلٸس, تاكسي شاقىرسام كەلمەيدٸ. ستۋدەنتتەر تانىپ, اۆتوبۋسقا وتىرعىزىپ جٸبەردٸ. سودان اۆتوبۋسقا وتىرىپ كەلسەم,بٸر ساعات جٷرٸپٸن. سودان ەبٸن تاۋىپ جەتتٸم. شىرىلداپ قويمايدى تەلەفون: «ويباي دا ويباي, قايدا جٷرسٸڭ, قازٸر كەلۋٸن كەرەك!». تاعى شىرىلداپ قويمايدى: «ويباي دا ويباي, اعا, سەن وسىندا بەلەنباي وردەن الىپسىڭ عوي»,- دەپ. ەي مەن, قالجىڭداپ وتىرعان شىعار دەدٸم دا, بوپتى, راحمەت دەپ قويامىن عوي»,- دەيدٸ اسقار جۇمادٸلداەۆ.
ەڭبەك ادامدارىنىڭ قوعامداعى رٶلٸن باعالاي وتىرىپ, ولارعا قۇرمەت كٶرسەتٸپ, ماراپاتتاۋ شارالارىنىڭ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىنا قۋانىش بٸلدٸرەتٸن ازاماتتار از ەمەس. بۇل شارالار ەڭبەككەرلەردٸڭ قاجىرلى ەڭبەگٸن, تاباندىلىعىن جەنە قوعامعا قوسقان ٷلەسٸن جوعارى باعالايتىنىمىزدى كٶرسەتەدٸ. مۇنداي قۇرمەت پەن ماراپاتتار ەڭبەك ادامىنىڭ مورالدىق تۇرعىدان كٶتەرٸلٸپ, ىنتالانۋىنا ىقپال ەتەدٸ, بۇل ٶز كەزەگٸندە ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا وڭ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعى ٷشٸن ەڭبەك ەتكەن ازاماتتاردى قولداپ, ولاردىڭ جەتٸستٸكتەرٸن اتاپ ٶتۋدٸڭ ماڭىزى زور.
«بيىل بۇقارا حالىقتى ەلەپ, ماراپاتتاپ جاتىر. ونى كٶرٸپ جاتىرمىن, مۇعالٸمدەر مەن دەرٸگەرلەردٸ, اراسىندا قاراپ قويامىن. «زۆەزداپاد», «مەداليپاد» دەپ ايتىپ جاتىر عوي...))), «ماراپاتتالماعان ادامدار قالدى ما?» دەپ ايتاتىندار دا بار. بٸرەۋدٸڭ قۋانىشىنا قۋانۋ كەرەك قوي. الدىما, ەندٸ بۇل بەكەر ەمەس شىعار دەپ ويلايمىن. سوندىقتان وسى قازٸر قاراپايىم ادامداردى, وسىنداي جاي جۇمىس ٸستەيتٸندەردٸ, كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن دەپۋتات ەمەس, ەشقانداي بەدەلٸ جوق ادامداردى جوعارى كٶتەرٸپ, ولاردىڭ ەڭبەكتەرٸن باعالاۋىمىز كەرەك. ونسىز بولمايدى! بۇل ٶتە قۇپتايتىن نەرسە!»,- دەيدٸ «سيتۋاتيۆنىي كازاحسكيي. ديالوگي» كٸتابىنىڭ اۆتورى قانات تاسىبەكوۆ.
ەڭبەك ادامدارىنا كٶرسەتٸلٸپ جاتقان قۇرمەتتٸڭ قوعامداعى ٶزگەرٸستەردٸڭ ايقىن كٶرسەتكٸشٸ ەكەنٸن ايتىپ جٷرگەندەر بار. ازاماتتار ەلدٸڭ دامۋىنداعى وڭ بەتالىستاردى ەڭبەككەرلەردٸ قولداپ, ولاردىڭ قاجىرلى ەڭبەگٸن باعالاۋدان بايقاپ وتىر. بۇل ٶزگەرٸستەر ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك احۋالىندا دا, ادامداردىڭ كٶزقاراسىندا دا ٷلكەن ورىن الۋدا. ەڭبەك ادامدارىنىڭ مەرتەبەسٸنٸڭ ٶسۋٸ – ولاردىڭ قوعامداعى رٶلٸن مويىنداۋدىڭ جەنە ەل دامۋىنا قوسقان ٷلەسٸن باعالاۋدىڭ بەلگٸسٸ. كٶپشٸلٸك وسى ٷردٸستەردٸڭ ەلٸمٸزدٸ جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرەتٸنٸنە سەنەدٸ.
«ەلٸمٸزدە ٷلكەن ٶزگەرٸستەر جٷرٸپ جاتىر. بٸر قاراعاندا بايقالمايتىن سيياقتى كٶرٸنگەنمەن, تەرەڭٸرەك ٷڭٸلسەك, ولاردىڭ قوعامعا تيگٸزٸپ جاتقان ەسەرٸ انىق سەزٸلەدٸ. مەسەلەن, جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە باقىلاۋدىڭ كٷشەيٸپ جاتقانىن, ادامداردا جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ ارتىپ جاتقانىن جەنە ٶز ٸسٸن بٸلەتٸن مامانداردىڭ كٶبەيٸپ جاتقانىن بايقايمىز. توقاەۆ ەڭبەك ادامىن العا شىعارۋدى تاپسىرعانعا دەيٸن, مەن تۋعان نۇرا اۋدانىمدا شارۋاشىلىعىن قۇلاتپاي ۇستاپ قالعان بٸرنەشە ازاماتتى كٶردٸم. اينالاسىندا بەرٸ قۇلدىراسا دا, ولار ٶز شارۋاشىلىعىن ساقتاپ قالدى. جاقىندا سولاردىڭ بٸرٸ – «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ» اتاعىنا يە بولدى.
بۇل – «شاحتەرسكوە» جشس ديرەكتورى گەورگيي پروكوپ. ول باسقاراتىن سەرٸكتەستٸك قاراعاندى وبلىسىنداعى ەڭ مىقتى شارۋاشىلىقتاردىڭ بٸرٸ, كٶپتەگەن شارۋاشىلىقتار مەن تٸپتٸ رەسپۋبليكانى قاجەتتٸ تۇقىممەن قامتاماسىز ەتٸپ كەلەدٸ. نۇرا اۋدانى قاراعاندى وبلىسىنىڭ دەل ورتاسىندا ورنالاسقان. بٸر كەزدەرٸ بۇل ٶڭٸردە جٷزدەگەن گەكتار ەگٸستٸك, مىڭداعان ٸرٸ قارا مال مەن قوي بولعان. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا اۋدان ٶز پوزيتسييالارىن جوعالتىپ الدى, بٸراق بٷگٸن بٸرنەشە ەنتۋزياستاردىڭ ارقاسىندا قايتادان جاندانا باستادى. وسى ەنتۋزياستاردىڭ بٸرٸ – قانات وتارباەۆ. ول «نۇرا» سوۆحوزىندا دٷنيەگە كەلٸپ, ٶسكەن.
تسەلينوگراد اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىن بٸتٸرگەن سوڭ, كٶرشٸ شارۋاشىلىقتا جۇمىس ٸستەدٸ. 1999 جىلى تۋعان اۋىلىنا ورالعاندا, ماڭايدىڭ توزىپ كەتكەنٸن كٶرٸپ, اۋىلدى ٶز كٷشتەرٸمەن جاڭعىرتۋعا كٸرٸستٸ, اكتسيونەرلٸك قوعامنىڭ تەحنيكاسىن پايدالانا وتىرىپ, قوقىستان تازارتتى. قازاقستاندا مۇنداي ادامدار كٶپ. مەن وسىنداي ادامدار تۋرالى كٶبٸرەك ايتۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. توقاەۆ مىرزا قازٸر ەڭبەك ادامدارىن ماراپاتتاپ جاتقانى – بۇل كٶپ نەرسەنٸ بٸلدٸرەدٸ, جەنە بۇل ٶتە جاقسى!»,- دەيدٸ ساياساتتانۋشى ايگٷل وماروۆا.
گٷلميرا سىزدىققىزى
