بٷگٸندە تٷركٸستان وبلىسى تەك ەلٸمٸزدە عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلگە تانىلىپ ٷلگەردٸ. تٷركٸ ەلدەرٸ ٷشٸن مەدەني جەنە رۋحاني ٶمٸرٸ ورتاق بولعان قاسيەتتٸ شاھاردىڭ مەرتەبەسٸ اسقاقتاي تٷستٸ. ٶيتكەنٸ تٷركٸستاننىڭ جاڭا كەزەڭگە قادام باسۋى, قايتا جاڭعىرۋى تاعى بٸر تىنىسىن اشقانداي. بۇل باعىتتا وبلىس ەكٸمدٸگٸنٸڭ جەنە مەدەنيەت جەنە تۋريزم باسقارماسىنىڭ ٸلكٸمدٸ ٸستەرٸ جٷيەلٸ.
تٷركٸستانعا كەلگەن ادام قازاقتىڭ رۋحانيياتىمەن تانىسادى
بٷگٸندە ەلٸمٸزدٸڭ رۋحاني استاناسىندا ەر كٷنٸ تٷرلٸ فورماتتاعى ٸس-شارالار ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. مەدەنيەتتٸڭ ەر سالاسىندا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتٸستٸكتەرٸ بار. بۇل رەتتە وبلىس ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدىنىڭ قولداۋى ەرەكشە.
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى تٷركٸستانعا ەرەكشە مەرتەبە بەرۋ تاپسىرماسىن بەردٸ. بٸز وسىعان لايىق جۇمىس ٸستەپ, مەدەنيەت سالاسىن دا كٶتەرۋٸمٸز كەرەك. تٷركٸ ەلدەرٸ ۇيىمىنىڭ شەشٸمٸمەن تٷركٸستان قالاسى تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ 2024 جىلعى تۋريستٸك استاناسى بولىپ تانىلدى.
بۇل – بٸز ٷشٸن تٷركٸستاننىڭ تاريحىن, رۋحانيياتىن ودان ەرٸ تانىتۋعا, تۋريستەر ارقىلى ەلەمگە ناسيحاتتاۋعا تاماشا مٷمكٸندٸك. تٷركٸستانعا كەلگەن ادام قازاقتىڭ رۋحانيياتىمەن, بولمىسىمەن, مەدەنيەتٸمەن, تاريحىمەن تانىسۋدى كٶزدەيدٸ. تۋريزممەن بٸرگە مەدەنيەت سالاسى دامۋى تيٸس. حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ ٶنەر دودالارىنىڭ دا ٶڭٸر رۋحانيياتىن دامىتۋعا ىقپالى زور دەپ ەسەپتەيمٸن.
ٶڭٸردە رۋحانييات سالاسىن سەرپٸلتەتٸن جوبالار جٷزەگە اسىپ, جۇمىستار اتقارىلا باستادى. وبلىس باسشىسىنىڭ تٸكەلەي تاپسىرماسىمەن وبلىستىق مەدەنيەت جەنە تۋريزم باسقارماسىنىڭ «كونگرەسس حولل» كٶپسالالى كەشەنٸنە تٷرلٸ باعىتتاعى ٶنەر ۇجىمدارىن اشۋ ٷشٸن 100-دەن استام شتات بەرٸلدٸ. اتاپ ايتقاندا, حورەوگرافييالىق بي ۇجىمى, ەتنوفولكلورلىق انسامبل, بيگ-بەند انسامبلٸ, كلاسسيكالىق, ەسترادالىق, دەستٷرلٸ, زاماناۋي باعىتتاعى ەنشٸلەر توپتارىنا ماماندار قابىلداندى.
وسىلايشا, جاڭاشىلدىق كەلدٸ. نەتيجەسٸندە ««Jana lep!» ٶنەر ۇجىمى قۇرىلىپ, ٷلكەن ساحنادا قالىپتاسىپ كەلەدٸ. العاش رەت «قۇستار قايتىپ كەلەدٸ» ميۋزيكلٸ ساحنالانىپ, ٶنەر مايتالماندارى مەن كٶرەرمەندەردٸڭ ىستىق ىقىلاسىنا بٶلەنٸپ ٷلگەردٸ.
كٸتاپقا قۇمار ايماق
بٷگٸندە ويىن بالاسىنىڭ ٶزٸ گادجەتتەن باس الماي, كٸتاپ بەتٸن اشۋدى قيىنسىنىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. الايدا وسىلاي ەكەن دەپ قاراپ قالۋ جاراماس. ٶڭٸر باسشىسىنىڭ كٸتاپحانا پۋنكتەرٸن اشۋ, سونىمەن قاتار كٸتاپ وقۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ تاپسىرماسى اياسىندا «اشىق ەكٸمدٸكتەگٸ اشىق كٸتاپحانا» جوباسى قولعا الىندى.
وبلىس ەكٸمدٸگٸ عيماراتىندا جەنە اۋدان, قالاداعى ەكٸمدٸكتەردە جىلجىمالى كٸتاپحانا پۋنكتەرٸ اشىلدى. مۇندا مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەرگە جٸگەر, تەجٸريبە بەرەتٸن, ٸسكەرلٸكتٸ ارتتىرىپ, مەملەكەتتٸك باسقارۋ ٸسٸندە بٸلٸم جەتٸلدٸرەتٸن كٸتاپتار قامتىلعان.
بۇدان بٶلەك بىلتىر وقىرمان سانى 400 مىڭنان اسقان. «وقيتىن ۇلت» جوباسى بويىنشا «بٸر ەل بٸر كٸتاپ» اكتسيياسى, «وpen library – 2023» اشىق ەسٸك كٷنٸ, «رۋحاني كەرۋەن – تٷركٸستاندا» ٸس-شاراسى, «اقىلدى بالاعا – سىيلىققا اقىلدىم» «ەلەمدٸ كٸتاپ ارقىلى تانيمىن» وبلىستىق بايقاۋلارى قاڭتار ايىندا «فاراب» كٸتاپحاناسىنان باستاۋ الىپ, جىل سوڭىنا دەيٸن اۋدان, قالالاردا اياقتالدى.
وبلىستىڭ 5 جىلدىعى دا كٸتاپحاناشىلار نازارىنان تىس قالمادى. «بەس جىلدىققا – بەس ەدەبي ساپار» رۋحاني مەدەني ٸس-شاراسى تاراز, الماتى, استانا, قىزىلوردا, شىمكەنت قالالارىندا ۇيىمداستىرىلدى. سونىمەن قاتار, «اۋىل كٸتاپحانالارىنا 20 مىڭ كٸتاپ» اكتسيياسى ٶتكٸزٸلٸپ, 26 مىڭعا جۋىق كٸتاپ جينالىپ, اۋىلدىق كٸتاپحانالارعا تاراتىلدى. 2023 جىلى «اۋىل ەل – بەسٸگٸ» باعدارلاماسى اياسىندا 13 مەدەنيەت ٷيٸن كٸتاپحاناسىمەن بٸرگە پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.
تٷركٸستان ٶڭٸرٸنٸڭ 3 مەدەنيەت مەكەمەسٸ رەسپۋبليكادا ٷزدٸك اتاندى
ەربٸر اۋداننىڭ ٶزٸندٸك تٸرشٸلٸگٸ بولعانى سيياقتى, قايتالانباس مەدەنيەت باعدارلاماسى دا بولۋى تيٸس دەگەن وبلىس ەكٸمٸ ولاردىڭ زاماناۋي باعىتتا جۇمىس ٸستەۋٸن پىسىقتادى.
بۇل باعىتتا وبلىسقا قاراستى اۋدان, قالالاردىڭ اراسىندا ٶتكەن «ٶنەرلٸ ٶلكە» وبلىستىق ٶنەر فەستيۆالٸن تٸلگە تيەك ەتە الامىز. وبلىستىق مەدەنيەت جەنە تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەزٸمحان قويلىباەۆ بۇل سايىستىڭ ٶنەرپازدار ٷشٸن دە, مەدەنيەت قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن دە بەرەرٸ مول دەيدٸ.
– قازٸرگٸ تاڭدا «تٷركٸستان داۋىسى-2023» رەسپۋبليكالىق ەسترادا ەنشٸلەرٸنٸڭ بايقاۋى مەن حالىقارالىق «Voice of Turan» قازاق ەندەرٸن ورىنداۋشىلاردىڭ بايقاۋى تٷركٸستان مەدەنيەتٸنٸڭ برەندٸنە اينالدى دەسەك, قاتەلەسپەيمٸز.
بىلتىر العاش رەت رەسپۋبليكالىق جەنە حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالٸن ٶتكٸزدٸك. سونىڭ بٸرٸ تٷركٸستاندا تەاتر نەگٸزٸن قالاعان رايىمبەك سەيتمەتوۆ اعامىزدىڭ اتىنداعى رەپسۋبليكالىق فەستيۆالدٸ الداعى ۋاقىتتا دەستٷرلٸ تٷردە ٶتكٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز. ول دا بٸزدٸڭ برەندٸمٸز بولۋى ٷشٸن جۇمىس ٸستەيمٸز.
مىسالى قاراپايىم كٶرەرمەن ٷشٸن بٸر ساعاتتىق كونتسەرتتٸڭ ٶزٸنە قانشاما دايىندىق ٶتكٸزٸلەدٸ. وسىنداي تەر تٶگۋلەردٸڭ ارقاسىندا شىعار, «رۋحاني قازىنا-2023» مەدەني ۇيىمدارى مەن قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ رەسپۋبليكالىق فەستيۆالٸندە 3 بٸردەي مەكەمەمٸز ٷزدٸك دەپ تانىلدى. ياعني «ۇلى دالا ەلٸ» ورتالىعى, «فاراب» عىلىمي ەمبەباپ كٸتاپحاناسى, وبلىستىق حالىق شىعارماشىلىعى ورتالىعى وبلىستىق ماڭىزى بار ٷزدٸك مەكەمە اتاندى. الداعى ۋاقىتتا دا وسىنداي قارقىنمەن جۇمىس ٸستەيمٸز دەپ ويلايمىن, – دەگەن باسقارما باسشىسى بيىل 75 ٸس-شارا ٶتكٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
– وبلىس ورتالىعى بولعالى قالا تۇرعىندارى كەشكٸ ۋاقىتتارىن ٶتكٸزەتٸن جەر تاپتى. قازٸر بايقاپ جٷرمٸن, كٶپ ادام تەاترعا بارعىسى كەلەدٸ. كونتسەرت كٶرگٸسٸ كەلەدٸ. بيلەتتٸ تيكەتون ارقىلى الىپ جاتقانىن كٶزٸم شالدى. تٷركٸستاندىق رەتٸندە ايتارىم, وبلىستىق مەدەنيەت باسقارماسى ەرتٷرلٸ ٸس-شارالار ارقىلى كٶپتٸڭ ٶنەرگە, مەدەنيەتكە دەگەن قۇشتارلىعىن وياتتى دەپ ويلايمىن. ەرينە ونىڭ بارلىعىندا اۋقىمدى ەڭبەك جاتىر. ەنشٸلەر جاي شىعىپ ەن ايتىپ, ەرتٸستەر ساحنادا رٶل ويناپ كەتە سالمايدى. باسقا مەدەنيەت قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ دە ەڭبەگٸ جاتىر.
تۇراقتى تٷردە ەر دەمالىستا اۋدان ٶنەرپازدارىن تاماشالادىق. ٶزارا تەجٸريبە جيناۋعا تاپتىرماس الاڭ دەپ بٸلەم. ال ەنشٸلەردٸڭ باعىن جاعاتىن قوس بايقاۋدا تٶلەگەن مۇحامەدجانوۆ اعامىز باستاپ, مەدەۋ ارىنباەۆ, مارجان اراپباەۆا سىندى كٸل مىقتى سازگەرلەر تاڭدانىسىن جاسىرمادى. وسىنداي جۇمىستاردان سوڭ ۋاقتىلى كەلٸپ, ٶنەر ادامدارىن سىيلاۋدى ٷيرەنٸپ جاتىر. زالدا دۇرىس وتىرۋدىڭ ٶزٸ مەدەنيەت. اينالاسى تاپ-تازا ەرٸ زەۋلٸم مەدەنيەت وشاقتارىندا ارتىق بٸرنەرسە ٸستەۋدٸڭ ٶزٸ ۇيات, – دەيدٸ ول.
تەاتر جەنە ٶنەر فەستيۆالدەرٸنٸڭ ورداسى
جالپى, تٷركٸستان وبلىسىندا 700-گە جۋىق مەدەنيەت جەنە ٶنەر مەكەمەسٸ حالىققا قىزمەت كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. ونىڭ iشiندە 400-دەيٸ كiتاپحانا, 250-دەن استام مەدەنيەت ٷيلەرٸ مەن كلۋبتار, 24 مۋزەي, 3 كەسٸبي تەاتر, 2 ورتالىق, 1 وبلىستىق فيلارمونييا, 1 «كونگرەسس حولل» كٶپسالالى كەشەنٸ, 1 كٶركەمسۋرەت گالەرەياسى, 1 «وڭتٷستٸكفيلم» مەكەمەسٸ, 9 ساياباق بار.
ٶتكەن جىلى تٷركٸستان وبلىسىنىڭ 5 جىلدىعىنا كەڭ كٶلەمدە اتاپ ٶتٸلدٸ. 3 كەسٸبي تەاتردا 15 جاڭا سپەكتاكل ساحنالانىپ, اعىمداعى 132 سپەكتاكل قويىلدى. رايىمبەك سەيتمەتوۆتىڭ 85 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي رەسپۋبليكالىق تەاترلار فەستيۆالٸ ۇيىمداسترىلدى.
كەلەس اۋدانىندا «تەاتر جەنە كٶرەرمەن» حالىق تەاترلارىنىڭ وبلىستىق بايقاۋى ٶتكٸزٸلدٸ. تٷركٸستان مۋزىكالىق دراما تەاترى ەزٸربايجان رەسپۋبليكاسى باكۋ قالاسىنا, ق.جانداربەكوۆ اتىنداعى جەتٸساي دراما تەاترى تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ انكارا قالاسىنا, وبلىستىڭ اۋدان, قالالارىنا, ر.سەيتمەتوۆ اتىنداعى تٷركٸستان سازدى دراما تەاترى جامبىل وبلىسىنا گاسترولدٸك ساپارعا شىقتى.
ال ش.قالداياقوۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونييا مەن «كونگرەسس حولل» كٶپسالالى كەشەنٸندە 200-گە جۋىق كونتسەرت جەنە مەدەني شارالار ٶتكٸزٸلگەن. استانا قالاسىنداعى «QAZAQSTAN» ورتالىق كونتسەرت زالىندا ش.قالداياقوۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونييا شەمشٸ ەندەرٸنەن «مەنٸڭ قازاقستانىم» ەن كەشٸن ٶتكٸزٸپ, 3500-گە جۋىق كٶرەرمەن تاماشالادى. گاسترول شالعاي اۋىلداردا جالعاستى. شەتەلدەردە ٶنەر كٶرسەتتٸ.
سونىمەن قاتار كٷندەرٸ «التىن ساقا» تٷركٸ تٸلدەس حالىقتارىنىڭ انيماتسييالىق فيلمدەر فەستيۆالٸ ٶتتٸ. «مۋزەيلەر شەرۋٸ» رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق, اۋداندىق مۋزەيلەردٸڭ تٷركٸستان قالاسىنداعى كٶشپەلٸ كەڭەيتٸلگەن كٶرمەسٸ ۇيىمداستىرىلدى.
اۋىل مەدەنيەتٸ مەن ۇلتتىق ٶنەرگە دەم بەرگەن...
تٷركٸستان وبلىستىق مەدەنيەت جەنە حالىق شىعارماشىلىعى ورتالىعى اۋىلدىق كلۋبتار مەن مەدەنيەت ٷيلەرٸندە حالىق شىعارماشىلىعىن دامىتۋ, ەدٸستەمەلٸك كٶمەكتەر كٶرسەتۋ ماقساتىندا «مەدەنيەتٸ اۋىلدىڭ...» اقپاراتتىق تانىمدىق باعدارلاماسى, «ۇلتتىق مۇرا جارشىسى» تانىمدىق فيلمدەر, «تٷركٸستان ماقامدارى», «مەدەنيەت جەنە ٶركەنيەت» ەدٸستەمەلٸك سەمينار مەن شەبەرلٸك ساعاتتارىن ٶتكٸزٸلدٸ.
«ۇلى دالانىڭ مۋزىكاسى» جوباسى بويىنشا «اراي»-2023» جاس ەنشٸلەردٸڭ جەنە ٸس-شارا جٷرگٸزۋشٸلەردٸڭ بايقاۋى, ۇلتتىق دومبىرا كٷنٸ جەنە قۇرمانعازى ساعىربايۇلىنىڭ 200 جىلدىعىنا ارنالعان «كٷي قۇدٸرەتٸ» رەسپۋبليكالىق كٷيشٸلەر بايقاۋى ۇيىمداستىرىلدى.
تٷركٸستاندا جاڭا قالا, ورتالىق سالىندى. عيماراتتارعا جان, تۇرعىندار ٶمٸرٸنە مەن بەرەتٸن سالا – مەدەنيەت. وسىنى تەرەڭ ۇعىنعان تٷركٸستان جۇرتشىلىعى مەدەنيەت ايدىنىندا جەلكەنٸن كەرٸپ, باتىل جٷزٸپ بارادى.
تۇرسىناي شامەتوۆا, قر جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ.
