زايسان تۋرالى ايتقاندا ونىڭ ەسەم تابيعاتى, اسقار تاۋلارى مەن مٶلدٸر سۋى, جەر استى بايلىعىن جيٸ سٶز ەتٸپ تامسانامىز. الايدا تۋعان جەردٸ قۇرايتىن ەڭ ماڭىزدى بٶلٸك جەنە باعالى قۇندىلىق ادام, سول جەردٸڭ تۇرعىنى ەكەنٸن ۇمىتىپ كەتەمٸز.
قازاقتا ايتىلاتىن «جاقسى ادام - ەلدٸڭ ىرىسى» دەگەن دانالىق سٶزٸندەگٸدەي سول جەردٸڭ حالقى سول ەلدٸمەكەننٸڭ ەڭ باستى بايلىعى ەمەس پە?
ولاي بولسا نۇرلى زايساننىڭ ايتۋلى تۇلعاسى, كەسٸپكەر, مەتسەنات «جاسۇلان-777» كەشەندٸ شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسٸ دەۋلەتبەك مىقييانوۆپەن بولعان ەمەن-جارقىن, ەرەكشە سۇحباتتى نازارلارىڭىزعا ۇسىنعىمىز كەلەدٸ.
يە, زايسان ٷشٸن ساۋدا-ساتتىق جاڭا ۇعىم ەمەس. قيىردا جاتىپ قاقپاسى قىتايعا قاراعان مونوقالانىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸ دە وسى شاعىن ساۋدا مەن مال شارۋاشىلىعى. تاريحقا كٶز جٷگٸرتسەڭٸز كٶنە زايساندا باي-كٶپەستەر كٶپ بولعان. ولاردىڭ دەنٸ ٶنەر, مەكتەپ, بٸلٸم-عىلىم, قايىرىمدىلىق شارالارىن نازاردان تىس قالدىرماي, قوعام ٸستەرٸنە ارالاسىپ وتىرعان. زىمىران ۋاقىت بايلىق پەن قارجى ۇعىمدارىنا دا كٶپ ٶزگەرٸستەر الىپ كەلگەنٸ بەلگٸلٸ.
دەۋلەتبەك اعانىڭ بايلىق, باي بولۋ, كەسٸپكەرلٸك تۋرالى ەرەكشە تولعامدارى وقىرماندى بەي-جاي قالدىرمايتىنى سٶزسٸز.
– دەۋلەتبەك اعا, كەسٸپكەرلٸكتٸڭ العاشقى باسپالداقتارى قالاي باستالىپ ەدٸ?
– ەڭ الدىمەن ايتارىم باي بولۋ مٸندەت ەمەس قوي, قىزىم. بٸز ەڭبەككە ارالاسقان شاقتا قازٸرگٸدەي «بيزنەسمەن» ۇعىمى بولدى دەسەم قاتەلەسكەن بولار ەدٸم. بٸزدٸڭ ماقسات تۇرمىستى تٷزەۋ ەدٸ. اتا-انامىز قاراپايىم شارۋا ادامدارى بولدى. سول كٸسٸلەرگە قولعابىس بولىپ, قانداي ٸس جاساساق تا ادال اتقارۋعا تىرىستىق. مەكتەپ بٸتٸرگەننەن كەيٸن, 1974-1975 جىلدارى 3 شۇبارتاۋلىقتاردىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان «شۇعىلا» كومسومول – جاستار بريگاداسىندا شوپان بولدىم. ەڭبەكتٸڭ جامانى جوق. باستىسى ادال بولۋى. 1975 – 1977 جىلدارى موڭعولييادا ەسكەري بورىشىمدى ٶتەپ, ەرٸ قاراي جٷرگٸزۋشٸ بولىپ جالعاستىردىم.
– جەكە جٷك كٶلٸگٸڭٸز بولدى ما?
– جوق, زايسانداعى اۋداندىق اۆتوترانسپورت مەكەمەسٸندە ەرتٷرلٸ اۋىر جٷك تاسىمالدارىمەن اينالىستىم. قىتايعا دا باردىق. ەكٸ جىلدان كەيٸن سول كاماز-دى جەكە مەنشٸگٸمە ساتىپ الدىم. نان زاۋىتىنىڭ جۇمىسى, ديٸرمەن توقتاپ سول بٸر 90 – شى جىلداردىڭ بەل ورتاسىندا جاپپاي قيىن كەزدەردە تەك زايسان عانا ەمەس, شالعاي اۋداندارعا وبلىس ورتالىقتارىنان ازىق – تٷلٸك تاسىپ, ارزان باعامەن ساۋدالاپ, تۇرعىنداردىڭ سۇرانىسىن قامتۋ كەرەك بولدى. ەسٸرەسە ۇن تاپشى زامان ەدٸ.
– «جاسۇلان» ساۋدا ٷيٸ قالاي اشىلدى?
– 2003 جىلى جۇبايىم جاڭىلمەن بٸرلەسٸپ «جاسۇلان» ساۋدا ٷيٸن اشتىق. العاشقىدا شەي, قانت, ۇن, تۇز سيياقتى قاراپايىم كٷندەلٸكتٸ تۇرمىسقا قاجەتتٸ زاتتاردى ساۋدالادىق. دٷكەندٸ اشاتىن سەتتە سول كەزدەگٸ اۋدان ەكٸمٸ باۋىرجان جاناقوۆقا باردىم. شاعىن اشىلۋ سالتاناتىن جاسادىق. ٷلكەن اقساقالداردىڭ اق باتاسىن الدىم. نۇرعابيدەن قارييانىڭ ساۋدا تۋرالى ەكٸ قاعيداسى ٷنەمٸ جادىمدا تۇرادى.
– ول قانداي قاعيدا?
– جالپى ساۋدانى الىپساتارلىق دەگەن كٶزقاراستان ارىلۋ كەرەك. ساۋدا دەگەننٸڭ بٸر انىقتاماسى - نەپاقى تابۋ. ساۋدانى تەرٸس كٶرمەۋ كەرەك. مىسالى: بٸرٸنشٸ قاعيدا: الۋشىنىڭ دا ساتۋشىنىڭ دا رازى بولۋى. مەسەلەن دجينسى شالبارىن (سول زاماندا ٶتە قاجەتتٸ, قات كيٸم تٷرٸ) الىپ كەلٸپ ٷستٸنە 1000 تەڭگە قوسىپ ساتتىم. الۋشى مۇنى, ەرينە, قىمباتسىنىپ رەنجٸپ الادى. قايىر بولمايدى.
ەكٸنشٸ قاعيدا: تاعى دجينسى شالبار الىپ كەلٸپ ساتۋعا شىعاردىم. تاۋار ۇزاق ۋاقىت ٶتپەدٸ, تۇرىپ قالدى. الۋشى بولسا ارزانعا بەر دەپ قينايدى. تاعى دا ەكٸ جاقتىڭ ريزاشىلىعى جوق. مۇنداي ساۋدانىڭ دا قايىرى بولمايدى.
– ساۋدادان بٶلەك مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىنىڭىزدى بٸلەمٸز.
– يە, قازٸر بەس جەردە ارنايى مال ٶسٸرٸپ باعۋعا ارنالعان قورا-جايلارىم مەن جايىلىمدىق جەرلەرٸم بار. اسىل تۇقىمدى جابى جىلقىلارىن, قازاقتىڭ اقباس سيىرلارىن جەنە 60-قا جۋىق «گەروفورد» اتتى اسىل تۇقىمدى ەتتٸ ٸرٸ – قارا مالدارىن ساتىپ ەكەلٸپ, جەرسٸندٸرٸپ, ٶسٸرۋدەمٸز.
بۇل جەردە مەنٸ الاڭداتاتىن بٸر مەسەلە بٸز اتا كەسٸبٸمٸزدەن اجىراپ بارامىز. قازٸر تٶرت-تٷلٸك مالدىڭ جاي-كٷيٸن ۇعاتىن, باعا الاتىن, كٷتٸمٸن كەلٸستٸرەتٸن جاندى تابۋ ٶتە قيىن. بۇدان بٶلەك مالدىڭ باس-سيراق, ٸشەك قارنىن ٸسكە جاراتۋ اقساپ تۇر. ىسىراپشىلدىق پەن رەسۋا كٶپ. جاقىندا بٸر گازەتتە دەل وسى جاعداي ادامداردىڭ بۋىن اۋرۋىنا ەكەلٸپ سوقتىردى دەگەندٸ كٶزٸم شالىپ قالدى. بۇلاي بولماۋى دا مٷمكٸن, دەگەنمەن نازار سالاتىن مەسەلە دەپ ويلايمىن. تەرٸنٸ كەدەگە اسىرۋ دا كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەيتٸن مەسەلەگە اينالۋى كەرەك. مەن مۇنى بٸرنەشە جەردە ايتىپ تا جٷرمٸن.
– كەسٸبٸڭٸزدٸ استانا, الماتى سيياقتى ٸرٸ قالالارمەن بايلانىستىرۋ ويىڭىزدا جوق پا?
– شىنىمدى ايتسام زايساننان ٶزگە جەرگە قونىس اۋدارۋ تۋرالى وي مٷلدە بولماعان ەكەن. جۇمىس بارىسىمەن الماتى, شىمكەنت, تالدىقورعان, تالعار, قاسكەلەڭ, ٶسكەمەن, سەمەي, اقتٶبەدە تٸپتٸ رەسەيگە ساپار شەكتٸم. ەر قالادان جاقسى ۇسىنىستار كٶپ بولدى. جالپى كٶزٸن تاپسا بيزنەستٸ كەز كەلگەن جەردە ٶركەندەتۋگە بولادى عوي.
مەنٸڭ ۇستانىمى - «ەر-تۋعان جەرٸنە». زايساندا بٸرنەشە ەسكٸ ٷيلەردٸڭ ٶڭٸن تٷزەسەك كەلبەتتەنە تٷسەرٸ انىق. جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا كٶبٸرەك كٷش سالۋ كەرەك.
بيىل «سەلەمنٸڭ» اشىلعانىنا تٶرت جىل تولادى ەكەن.
«سەلەم» ساۋدا ٷيٸ اۋدانداعى ەڭ ٷلكەن عيماراتتاردىڭ بٸرٸ. ورنالاسقان جەرٸ دە مەنٸ قاتتى قىزىقتىرعان ەدٸ. عيماراتتى سالعان سىنىپتاسىم, قۇرمەتتٸ ازامات بولات يكەپۇلىنىڭ قۇرىلىس كومپانيياسى. قازٸر 50-دەن اسا ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىز.
– بالالارىڭىز تۋرالى ايتساڭىز?
– ۇلدارىم جاسۇلان مەن اسىلان, قىزىم ەسەم قاسىمدا. ٶز جٷرەك قالاۋلارىمەن وسى وتباسىلىق كەسٸبٸمٸزدٸ دٶڭگەلەتٸپ كەلەدٸ.
– جاستارعا ايتار اقىلىڭىز بار ما?
– ەڭبەك ەتۋ كەرەك. ادالدىق بٸرٸنشٸ ورىندا بولۋى تيٸس. ادال اقشانىڭ عانا بەرەكەسٸ بار. ادال اقشا تاپساڭ ۇيقىڭ تىنىش بولادى.
P.S. سۇحبات بارىسىندا كەسٸپكەردەن قايىرىمدىلىق ٸستەرٸ جٶنٸندە سۇراعانىمىزدا جارييانى ۇناتا بەرمەيتٸنٸن جەتكٸزٸپ, قىسقا قايىردى. ەيتپەسە دەۋلەتبەك مىقييانوۆ تۇرمىسى تٶمەن, كٶپ بالالى, مۇقتاج وتباسىلارىنا, ورتالىق مەشٸتكە ۇدايى كٶمەك كٶرسەتٸپ كەلەدٸ.
اۋداننان گٸر سپورتى بويىنشا ەلەم, ازييا چەمپيوناتىنا قاتىسقان سپورتشىلاردىڭ شەت ەلدەرگە بارۋىنا ٷش جىل قاتارىنان قارجىلاي دەمەۋشٸلٸك جاساعان. 2019 جىلى قوجالىق يەسٸنە «تۋعان جەر» باعدارلاماسىنىڭ «جومارت جٷرەك» نوميناتسيياسى بويىنشا «جىل مەتسەناتى» اتاعى, اۋداننىڭ ەلەۋمەتتٸك – ەكونوميكالىق جاعدايىن, اۋىلشارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قوسقان سٷبەلٸ ٷلەسٸ ٷشٸن بٸرنەشە جوعارى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ قۇرمەت گراموتالارى, العىس حاتتارى جەنە اۋداننىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ «ٶنەگەلٸ جول» تٶسبەلگٸسٸ بەرٸلگەن.
ال بيىل قر پرەزيدەنتٸنٸڭ 8 ماۋسىمداعى №348 جارلىعى بويىنشا پاندەمييامەن كٷرەستە ەرەكشە كٶزگە تٷسكەن ازاماتتاردى ناگرادتاۋ بارىسىندا مەتسەناتىڭ جۇبايى جاڭىل مىقييانوۆا «حالىق العىسى» مەدالٸمەن ماراپاتتالدى.
ول باسقاراتىن «سەلەم» ساۋدا ٷيٸ كارانتين ۋاقىتىندا سانيتارلىق رەجيمدٸ قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ, ازىق-تٷلٸك باعاسىن تۇراقتى ۇستاپ اۋدان حالقىنا قالتقىسىز ەرٸ مٸنسٸز قىزمەت كٶرسەتكەن بٸردەن بٸر دٷكەن بولاتىن. اسان قايعىنىڭ «باقىت قونعان ەرلەردٸڭ ەربٸر ٸسٸ وڭ بولار, دەۋلەتٸ كٷنگە ارتىلىپ, نە قىلسا دا مول بولار» - دەگەن جولدارى وسىنداي جاندارعا ارنالىپ ايتىلسا كەرەك.
سۇحباتتى جٷرگٸزگەن اياۋلىم شايماردانوۆا
