رەسەيدٸڭ گريگوريي ميرونوۆ دەگەن ەلدەبٸر تاريحشىسى, بەلكٸم تاريحشىسىماعى قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا بولجام جاساماق بولدى كٷنٸ كەشە. «بۇل ەل فەدەراتسيياعا اينالماسا, ۋكراينانىڭ كٷيٸن كەشەدٸ» دەدٸ. مۇنى رەسەيدەگٸ, ٶز ٸشٸمٸزدەگٸ بٸرقاتار ورىستٸلدٸ سايتتار كٶشٸرٸپ باستى...
[caption id="attachment_29778" align="aligncenter" width="349"]
قايبٸر قيسىندى دٷنيە ايتتى دەيسٸز. تاعى دا سول جيرينوۆسكيي, ليمونوۆتاردىڭ سويىلىن سوققان. تاعى دا سول قازاقستاننىڭ تەرريتورييالىق تۇتاستىعىنا كٷمەن كەلتٸرگەن.
جوق, بۇل ساندىراق ەمەس. بۇل ساياسات. ارانداتۋ دا ەمەس. اشىق ايىپتاۋ. رەسەيدٸڭ مىلتىقسىز مايداندى شەبەر مەڭگەرگەنٸنٸڭ بەلگٸسٸ.
داۋلى ماقالاعا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸرگەن ساياساتتانۋشى دوسىم سەتپاەۆتىڭ Forbes-تاعى ماقالاسىن ىقشامداپ اۋداردىق.
«كەزدەيسوقتىق تا, سەيكەستٸك تە ەمەس. بۇل ٷردٸس. قازاقستاننىڭ تەرريتوريياسىنا, ونىڭ تۇتاستىعىنا, تەۋەلسٸزدٸگٸنە كٷمەن كەلتٸرۋ رەسەيدٸڭ تاراپىنان تەندەنتسيياعا اينالىپ بارادى. سول ٷشٸن دە قاۋٸپتٸ», – دەيدٸ سەتپاەۆ.
انىعى, بۇل قۇرال. رەسەي وسىدان 10 جىل بۇرىن گرۋزييامەن كيكٸلجٸڭگە تٷسكەندە ويلاپ تاپقان. ٶز حالقىنىڭ كٶڭٸل-كٷيٸن اۋلاۋ ٷشٸن. الداۋ ٷشٸن. قىرىمدى باسىم العاسىن ەلگٸ ساياسات ودان دا سايىن ۋشىعا تٷستٸ. ٶلگەن يمپەرييانىڭ جۇرتىندا قالعان جالعىز ەل ٶتكەندٸ قايتا قوپاردى. بٸز بۇرىن قانداي ەدٸك, قازٸر قاندايمىز دەستٸ. جوعىمىزدى تٷگەندەيٸك, بارىمىزدى قايتارايىق دەستٸ. سەتپاەۆ سولاي ايتىپ وتىر.
قازٸرگٸ جيرينوۆسكيي مەن ليمونوۆتار سول ساياساتتىڭ تۋىن ۇستاۋشىلار. مىلتىقسىز مايداننىڭ جاۋىنگەرلەرٸ. ولارعا سونداي تاپسىرما جٷكتەلگەن. ولاردىڭ قاتارىندا جٷرگەندەر, ولاردىڭ قاتارىنا قوسىلعىسى كەلەتٸندەر كٶپ...
قازاقستاننىڭ تەرريوريياسىنا كٶز الارتقان مەلٸمدەمەلەر جالعىز ميرونوۆتىڭ ماقالاسىمەن شەكتەلگەن جوق, شەكتەلمەيدٸ دە. جىلدىڭ باسىندا جيرينوۆسكيي جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن پارتييانىڭ (لدپر) مٷشەسٸ پاۆەل شپەروۆ: «قازاقستانداعى ەلميساقتان ورىسقا تيەسٸلٸ جەرلەردٸ قايتارۋ كەرەك» دەدٸ. باسشىسى تٸپتٸ ەرٸگە كەتتٸ. «ورتا ازيياداعى ەلدەردٸڭ بارلىعىن تەۋەلسٸزدٸكتەن ايىرۋعا تيٸسپٸز» دەدٸ جيرينوۆسكيي. مۇنىمەن تىيىلعان جوق ولار. حاكاسييا پارلامەنتٸنٸڭ تٶراعاسى ۆلاديمير شتىگاشەۆ «بٸر كەزدەرٸ رەسەيدٸڭ بەس وبلىسى قازاقستاننىڭ اۋماعىنا ٶتٸپ كەتكەنٸن» ايتتى.
دوسىم سەتپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنى ارانداتۋعا جاتقىزۋ اقىلعا سىيمايدى. ارانداتۋ ەمەس بۇل. بۇل رەسەيدەگٸ كٶپشٸلٸكتٸڭ ويى. ازشىلىقتىڭ ەمەس...
«رەسەي قازاقستانداعى بيلٸكتٸڭ ترانزيتٸنە دايىندالىپ جاتىر. تٷرلٸ ستسەنارييلەرگە قالاي جاۋاپ قاتارىن جوسپارلاۋدا. رەسەيدٸڭ جاڭا ەسكەري دوكتريناسىندا وسى باعدار تايعا تاڭدا باسقانداي جازىلعان.
«كٶرشٸ مەملەكەتتەردەگٸ بيلٸكتٸڭ اۋىسۋى جەنە رەسەيگە جاۋگەرشٸلٸكپەن قارايتىن جٷيەلەردٸڭ پايدا بولۋى باستى قاتەردٸڭ بٸرٸ» دەپ...
پۋتيننەن باستالعان مۇنىڭ بەرٸ. بۇل دوكترينانىڭ تٷپكٸ اۆتورى دا سول عوي, انىعىندا», – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
يە, ەسٸمٸزدە. پۋتينگە ەكٸ ساۋال قويىلعان. «قازٸرگٸ پرەزيدەنت كەتسە قازاقستاندا ۋكرايناداعى جاعداي قايتالانۋى مٷمكٸن بە?» دەگەن سۇراققا پۋتين: «1991 جىلعا دەيٸن قازاقتاردا مەملەكەت بولماعان...» دەپ الىستان وراعىتىپ جاۋاپ بەرگەن. بۇعان استانا جاۋاپ قاتقان. «قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن» تويلاۋىمىز سوعان دەلەل.
سەتپاەۆتىڭ سٶزٸنشە, رەسەيدٸڭ ەسكەري دوكتريناسىندا «قانداستاردى قولداۋ» دەگەن تارماق بار. ال ەلگٸ ميرونوۆ سيياقتىلاردىڭ ماقالاسى رەسەيدٸڭ ٶز ٸشٸندەگٸ اۋديتوريياعا عانا ەمەس, قازاقستانداعى ورىستارعا دا باعىتتالعان.
«رەسەيدٸڭ بٸزدٸڭ ەلدەگٸ اقپاراتتىڭ ىقپالىنىڭ كٷشتٸلٸگٸ سونشا بٸرقاتار قازاقستاندىقتار ۋكرايناعا اتتانىپ, سەپاراتيستەر قاتارىندا سوعىسپاق بولدى.
سوسىن قازاقستاننىڭ كٶپۆەكتورلى يدەولوگيياسى ەرتەڭگٸ كٷنٸ ٷلكەن سىناققا ۇشىرايدى. بٸرەۋدٸ «بٶگدە», بٸرەۋدٸ «باۋىر» دەپ اراجٸگٸن اشىپ كٶرسەتەتٸن بەسەكەلەس يدەولوگييالارمەن كيكٸلجٸڭگە كەلۋٸ مٷمكٸن.
كرەمل قازاقستاننىڭ كٶپۆەكتورلى ساياساتىن پوستكەڭەستٸك كەڭٸستٸكتەگٸ جالعىز پاتريارح ٷشٸن, وندا دا ۇقشۇ (ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك شارتى ۇيىمى) مەن ەۋرازييالىق وداققا قوسىلعانى ٷشٸن مويىنداپ وتىر»
– دەيدٸ سەتپاەۆ.
بٸزدٸڭ بۇل ۇيىمعا كٸرگەنٸمٸز «سولتٷستٸك كٶرشٸمٸزدٸڭ» الدىنداعى ادالدىعىمىزدىڭ بەلگٸسٸ. ورىستار سولاي سانايدى. ولار ٷشٸن بٸز بۇل ۇيىمنىڭ تەڭ تٶراعاسى ەمەسپٸز. تٶمەنبٸز. وداقتاس ەمەسپٸز, باعىنىشتىمىز, ۆاسسالمىز ولار ٷشٸن.
«ورىستٸلدٸ باق-تىڭ قازاقستاننىڭ بەلگٸلٸ بٸر دەربەس ساياسي شەشٸمدەرٸنە بۇلقان-تالقان بولاتىنى سوندىقتان. تەۋەلسٸز ٸشكٸ-سىرتقى ساياسات جٷرگٸزگەنٸمٸزدٸ كٶتەرە المايدى. لاتىن ەلٸپبيٸنە اۋىسقانىمىزدىڭ ٶزٸ قانشا شۋ تۋعىزدى. ودان بۇرىن مۇنىڭ بەرٸن انتيرەسەيلٸك ساياسات دەپ كٶرسەتكٸسٸ كەلەدٸ ولار. كٶرسەتٸپ تە جاتىر. توق ەتەرٸن ايتقاندا, بٸز قاقپاندامىز. ەۋرازييالىق وداققا كٸردٸك پە, شىعۋ قيىن قويادى. ات قۇيرىعىن ٷزٸسۋ اۋىر بولادى بٸز ٷشٸن», – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
پٸكٸرٸنشە, مۇنى مارقۇم يسلام كەرٸموۆ جاقسى تٷسٸنگەن. وداققا قوسۋلىدان ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ باس تارتقانى سوندىقتان. ٶزبەكستاننىڭ قازٸرگٸ بيلٸگٸ دە وداققا, ۇقشۇ - عا قوسىلۋعا قۇلىقتى ەمەس.
«قازاقستاننىڭ مانەۆر جاسايتىن مٷمكٸندٸگٸ از, نەگٸزٸندە. بٸز ٶز اياعىمىزدى ٶزٸمٸز ماتاپ قويدىق. ٶزٸمٸزدٸ ٶزٸمٸز تىعىرىققا تٸرەدٸك. رەسەي بٸزدٸ الىسقا ۇزاتپايدى. بٸرنەرسەنٸ تٷسٸنۋ قاجەت, بٸراق. كسرو كەلمەسكە كەتتٸ. قازاقستاندا جاڭا بۋىن پايدا بولدى. بۇل مٷلدە باسقا بۋىن. كٶزقاراسى, تٷسٸنٸگٸ, ۇستانىمى اعا بۋىنعا ۇقسامايتىن... تەۋەلسٸز. بۇدان قاۋٸپ كٷتەتٸندەر, بۇعان كەدەرگٸ كەلتٸرگٸسٸ كەلەدٸ. ولاردىڭ ەسٸل-دەرتٸ وسى. ولاردىڭ ويلاعانىن بولدىرماۋ بيلٸك اۋىسقان جاعدايدا دا تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ قاجەت.
تۇراقتىلىقتى تۇرالاۋ ٷشٸن ەمەس, ەرٸ قارايعى دامۋ ٷشٸن ساقتاۋىمىز كەرەك. جاڭا بۋىن ٷشٸن...»
دەيدٸ سەتپاەۆ.
نەگٸزٸنەن ورىسشا جازاتىن سەتپاەۆ قازاقستاندا قازاق تٸلٸنٸڭ ىقپالى كٷن ٶتكەن سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتىپتى. ەسكەرتٸپتٸ. بۇل دەموگرافيلىق ترەند. ونىمەن ساناسۋدىڭ قاجەتتٸگٸن تٸلگە تيەك ەتٸپتٸ. قاشىپ قۇتىلا المايتىن, كەدەرگٸ كەلتٸرە المايتىن ٷردٸس دەپتٸ ول. «مۇنى قازاقستانداعى ۇلتتار مەن ۇلىستار ۇعىنسا, تٷسٸنسە, قابىلداسا», – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
دايىنداعان, دۋمان بىقاي
