رەسەي بايقوڭىردان باس تارتقالى وتىر: وعان سوعىس سەبەپ

قازاقستاننان جالعا الۋ مەرزٸمٸ 2050 جىلعا دەيٸن سوزىلاتىنىنا قاراماستان, رەسەيدٸڭ بايقوڭىردا بولۋى بٸرتٸندەپ ازايىپ كەلەدٸ. زىمىران ۇشىرۋ كەشەندەرٸ از قولدانىلا باستاعان. سوعان بايلانىستى ەرٸ قاراي نە بولادى دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى.

2023 جىلدىڭ باسىندا عارىش ايلاعىن بٸرلەسٸپ قولدانى مەسەلەسٸ تاعى ۋشىقتى: قازاقستان رەسەي مٷلكٸنە ارەست قويىپ, 2 ملرد رۋبل تالاپ ەتتٸ, ال رەسەي بولسا 220 ملن دوللاردىڭ كەرٸ تالابىن العا تارتتى.

رەسەي مەن قازاقستان اراسىندا 1994 جىلى جاسالعان كەلٸسٸم-شارت بويىنشا بايقوڭىر مەن ونداعى كەشەندەرٸ قازاقستان مەنشٸگٸنە ٶتتٸ, بٸراق رەسەي عارىش قىزمەتٸنە قاتىستى اۋماقتار مەن ينفراقۇرىلىمداردى جىلىنا 115 ملن دوللارعا جالعا الىپ وتىر.

رەسەي بايقوڭىردى ۇلتتىق باعدارلامالارى مەن حالىقارالىق جوبالارى ٷشٸن قولدانىپ وتىر: "مير" جەنە مكس عارىش ستانتسييالارى اياسىنداعى ەرٸپتەستٸك, باسقا ەلدەردٸڭ عىلىمي اپپاراتتارىن ۇشىرۋ بايقوڭىردا جٷزەگە اسىرىلادى. "روسكوسموس" كوممەرتسييالىق قىزمەتٸ دە وسىندا اتقارىلادى. بٸر عانا "پروتون" زىمىرانىمەن شەتەل سپۋتنيكتەرٸن ۇشىرۋدان رەسەي كەيٸنگٸ 25 جىلعا شامامەن 10 ملرد دوللار پايدا تاپتى.

الايدا رەسەيدٸڭ عارىش ايلاعىن كٶبٸرەك پايدا تابۋ ٷشٸن پايدالانىپ, جالعا الۋ قۇنىن عانا تٶلەيتٸنٸ قازاقستانعا تيٸمدٸ بولماي شىقتى. ونىڭ ٷستٸنە "روسكوسموستىڭ" نەگٸزگٸ تابىسى "پروتوننان" تٷستٸ. ول ۋلى وتىنمەن ۇشادى, سونىڭ سالدارىنان قازاقستان اۋاسى لاستانادى. "پروتونعا" قاتىستى داۋ ەكٸ ەل اراسىندا قايتا-قايتا تۋىنداپ, زىمىران ۇشىرۋعا ۋاقىتشا تىيىم دا سالىنعان.

بايقوڭىردى پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸنەن باس تارتپاۋ ٷشٸن كٶرشٸ ەلدەردٸڭ عارىش مەكەمەلەرٸ بٸرلەسكەن جوبا دايىنداعان.

الايدا قازاقستان مەملەكەتارالىق كەلٸسٸمگە ساي عارىش ايلاعىن جەتٸلدٸرۋگە قاجەتتٸ 220 ملن دوللاردى بٶلۋگە اسىقپادى. ونىڭ ەكٸ سەبەبٸ بار: "سويۋز-5" زىمىرانىنىڭ دايىن بولماۋى جەنە اقش-تىڭ رەسەي زىمىراندارىنا سالعان سانكتسيياسى. اقش مۇنداي شەكتەۋدٸ 2015 جىلى قىرىمنىڭ اننەكسييالانۋىنا بايلانىستى قابىلداعان, بٸراق كٷشٸنە 2023 جىلى عانا ەنگەن. سول سەبەپتٸ "بەيتەرەك" يدەياسىن جٷزەگە اسىرۋ قيىنداپ كەتتٸ.

رەسەيدٸڭ ۋكراينا اۋماعىنا باسىپ كٸرۋٸ فەدەراتسييانىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق جاعدايىن ەلسٸرەتتٸ. باتىس ەلدەرٸ "روسكوسموستان" تەرٸس اينالدى. ال "بەيتەرەك" بولاشاعى بۇلىڭعىرلانا تٷستٸ. قازاقستاننىڭ عارىش ايلاعىنا قاراجات قۇيۋعا اسىقپاۋىن وسىمەن تٷسٸندٸرۋگە بولادى. جوبا توقتاپ تۇر. قازاقستان جاڭا تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگٸزدەمە كٷتٸپ وتىر. استانانىڭ وسى جوباعا قاتىسۋ-قاتىسپاۋى سودان كەيٸن عانا مەلٸم بولادى.

رەسەي 2028 جىلدان كەيٸن ٶزٸنٸڭ روس ستانتسيياسىنا ۇشۋدى كٶزدەيدٸ, بٸراق ول ەلٸ دايىن ەمەس. جوبا رەسەي ەكونوميكاسى مەن مەملەكەتتٸڭ باسىم باعىتتارىنا بايلانىستى. بۇل باعدارلاما جٷزەگە اسقان كٷننٸڭ ٶزٸندە, ونى ۆوستوچنىي ارقىلى جٷرگٸزۋگە بولادى. ول ٷشٸن عارىش ايلاعىن "سويۋز" ۇشىرۋعا بەيٸمدەۋ كەرەك. جوسپار جٷزەگە اسسا, 2028 جىلى رەسەي بايقوڭىردان تٷپكٸلٸكتٸ كەتەدٸ. سول كەزدە تاريحي "عارىش قاقپاسى" مەتالل ٷيٸندٸسٸنە اينالىپ, ٶتكەن دەۋٸردٸڭ ەسكەرتكٸشٸ عانا بولىپ قالۋى مٷمكٸن.

"روسكوسموستىڭ" قازاقستانداعى عارىش ايلاعىندا قالۋىنا بٸرنەشە فاكتور ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. رەسەي مەن اقش-تىڭ مكس-تەگٸ ەرٸپتەستٸگٸ سوزىلىپ, ۋكراينامەن بەيبٸت كەلٸسٸم جاسالىپ, باتىس سانكتسييالارى الىنعاندا عانا بايقوڭىرداعى جوبالار قايتا جاندانادى.

https://dalanews.kz/del-qazir/87673-ayes-qurylysy-sozden-iske-koshetin-uaqy