قازاقستاندا كەسٸپكەر ەيەلدەر شوعىرى ارتىپ كەلەدٸ
قازاقستاندا قازٸرگٸ ۋاقىتتا 1,5 ميلليوننان استام شوب سۋبەكتٸسٸ تٸركەلگەن. ولاردىڭ 45%-عا جۋىعى ەيەلدەردٸڭ باسقارۋىندا. ەيەلدەر كەسٸپكەرلٸگٸ بٷگٸن ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ درايۆەرٸ دەسەك بولادى. ايتالىق, جاھاندىق ەيەلدەر كەسٸپكەرلٸگٸ كٷنٸنٸڭ وا جەنە تمد ەلدەرٸندەگٸ ٶكٸلٸ, Umay Boost جەنە Umay Rocket وقىتۋ باعدارلامالارىنىڭ اۆتورى مەرەي مۋستافينانىنىڭ ايتۋىنشا, بيزنەستەگٸ ەيەلدەر گەندەرلٸك بەلگٸ بويىنشا بٸرقاتار پروبلەمالارمەن بەتپە-بەت كەلەدٸ. قالىپتاسقان جاعدايلاردا «ەيەلدەر» بيزنەسٸنٸڭ دامۋ بەتالىستارى تۋرالى ساراپشى Atameken Business ارناسىنىڭ «سۇحبات» باعدارلاماسىنىڭ ەفيرٸندە ەڭگٸمەلەپ بەردٸ.
– 2020 جىلعى دەرەكتەرگە سەيكەس, ەلٸمٸزدە تٸركەلگەن شوب سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ سانى 1,6 ملن-نان اسادى, ولاردىڭ 677 مىڭى ەيەلدەر. ەدەتتە ەيەلدەر بيزنەسٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸ جك فورماتىندا قىزمەت اتقارادى (80%). 12%-دان استامى جشس جەنە 7%-عا جۋىعى شارۋا قوجالىقتارى تٷرٸندە ۇيىمداستىرىلعان. وسى كٶرسەتكٸشتەردٸ 2013 جىلمەن سالىستىرساق, بيزنەستەگٸ ەيەلدەر سانىنىڭ ٶسكەنٸن بايقايمىز. ەگەر 7 جىل بۇرىن ەيەلدەردٸڭ ٷلەسٸ جالپى كەسٸپكەرلٸكتٸڭ 28%-ىن قۇراسا, بٷگٸن ول 45%-عا جەتٸپ وتىر.
بيزنەستٸڭ ٷشتەن ەكٸ بٶلٸگٸنە دەرلٸگٸ بٸلٸم بەرۋ, تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋ, ۋاقىتشا تۇرۋ جەنە كٶتەرمە-بٶلشەك ساۋدا سالالارىندا شوعىرلانعان. ەيەلدەر دەكرەتتٸك دەمالىس ۋاقىتىندا ٶزدەرٸنٸڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەگٸ مٸندەتتەرٸن بيزنەسكە اينالدىرىپ, اقشا تابادى.
ەدەتتە ولاردىڭ بيزنەستەرٸ بٸرٸنشٸ كەزەكتە جەكە قاجەتتٸلٸكتەرٸن جابادى. مەسەلەن, ٶز بالاسى ٷشٸن لايىقتى بالا باقشاسىن ٸزدەپ جٷرٸپ, ەيەل ونىڭ تالاپتارىنا ساي مەكەمە تابا المايدى, سٶيتٸپ نەتيجەسٸندە ٶز بالاباقشاسىن ۇيىمداستىراتىنى بەلگٸلٸ. مۇنداي بەتالىس تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, جالپى جاھاندىق دەڭگەيدە ورىن العان.
زاماناۋي بيزنەس-ترەندتەرگە نازارعا الا وتىرىپ, بٸز پاندەمييا جاعدايلارىندا ٶمٸر جاڭا شارتتارعا تٷرتكٸ بولعاندىعىن كٶرٸپ وتىرمىز, كەسٸپكەرلەر ونلاين فورماتقا بەلسەنە كٶشۋدە. بۇل بٷگٸنگٸ تاڭدا ەيەلدەر اينالىسا الاتىن سالالار, – دەپ ٶز پٸكٸرمەن بٶلٸستٸ مەرەي مۋستافينا.
بٸلٸكتٸ مامان ٶزٸن-ٶزٸ دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆتٸ سالالارى رەتٸندە STEM-بٸلٸم بەرۋ مەن digital-ماركەتينگتٸ ۇسىناتىنىن دا تٸلگە تيەك ەتتٸ.
«ەيەلدەر» بيزنەسٸنٸڭ قيىندىعىن ەڭگٸمەلەگەن مەرەي مۋستافينا بيزنەس پروتسەستەردٸ قالىپتاستىرۋدا ساپالى بٸلٸمدەردٸڭ جەتٸسپەيتٸندٸگٸن ايتادى. كٶبٸنەسە بيزنەس رەتسٸز, تٷيسٸككە جٷگٸنۋ نەگٸزٸندە قۇرىلادى. «ەيەل ادام جۇمىس الگوريتمدەرٸمەن قاتار, بٸر ۋاقىتتا قاجەتتٸ اقپاراتتى ٸزدەۋگە, ٷيرەنۋگە جەنە تۋىنداعان مەسەلەلەردٸ شەشۋگە مەجبٷر» دەيدٸ مامان.
كەلەسٸ گەندەرلٸك پروبلەما ۋاقىتتىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ بولىپ تابىلادى, ەدەتتە بۇل بٸزدٸڭ قوعامىمىزدىڭ پاتريارحالدىق بولمىسىمەن بايلانىستى بولى كەلەدٸ. قازٸرگٸ ٶمٸردە ەيەل تەك جۇمىس ٸستەپ قانا قويماي, بۇرىنعىشا ٷيدەگٸ تۇرمىس پەن بالا تەربيەسٸن قاتار الا جٷرٸپ, دەستٷرلٸ مٸندەتتەرٸن ورىنداۋى تيٸس.
مەرەي حانىم تٶرت بالانىڭ اناسى رەتٸندە بيزنەستەگٸ ەيەلدٸڭ الدىندا ماڭىزدى تاڭداۋ تۇراتىنىن العا تارتتى. قازٸرگٸ كٷنٸ بٸز وتباسىلارداعى ەر ادامدار ەيەلدەرٸنٸڭ بيزنەس يدەيالارىن قولداپ, تٷسٸنٸستٸكپەن قارايتىن سەرٸكتەستٸك قاتىناستاردى جيٸ بايقاپ جٷرمٸز.
ەيەلدەردٸ باسشى لاۋازىمىندا جەنە بيزنەس يەسٸ رەتٸندە قابىلداۋدا دا ٶزگەرٸستەر قالىپتاسىپ جاتىر. جۋىردا عانا گەندەرلٸك ستەرەوتيپتەر جيٸ كٶتەرٸلٸپ وتىراتىن, ال بٷگٸن ەيەل ٶزٸن كەسٸپقوي رەتٸندە تانىتىپ, ٶز قۇزىرەتتەرٸن كٶرسەتە الادى, ەيەلمەن تەڭ قۇقىقتا ەرەكەتتەسەدٸ.
بيزنەستٸڭ دامۋ جولىنداعى تاعى بٸر توسقاۋىل – قارجىلاندىرۋدىڭ نەمەسە ارزان قارىزدىق قاراجاتتاردىڭ بولۋى.
يە, بٸزدە قازاقستاندا كەسٸپكەر ەيەلدەردٸ قولداۋ بويىنشا بٸرقاتار باعدارلامالار بار, بٸراق الاتىن اقشالاردىڭ قۇنى ەلٸ دە ٶتە جوعارى. بۇدان بٶلەك, قارجىلىق ساۋاتتىلىعى بولماعان جاعدايدا, ەيەلدەر الىنعان قاراجاتتاردى دۇرىس جاراتا المايدى.
دەگەنمەن, نەسيە بويىنشا قايتارىمدىق رەيتينگٸ ەرلەرگە قاراعاندا جوعارى – 92%. بٸراق نەسيە الۋ ٷشٸن ەيەل ادام دۇرىس ويلانىپ, بارلىق تۇستاردى قاراستىرۋى قاجەت, ٶيتكەنٸ قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى تولىق تٷسٸنۋٸ, ونىڭ تيٸستٸ دەڭگەيٸندە بٸلٸمٸ بولۋى ماڭىزدى. بٸزدٸڭ زامانىمىزدا قارجىلىق ساۋاتتىلىققا مەكتەپ جاسىندا-اق ٷيرەتۋ قاجەت. ٶيتكەنٸ, قارجىلىق ويلانۋدىڭ دامۋى تەك بيزنەستە عانا ەمەس, ٶمٸردٸڭ كٶپتەگەن تۇستارىندا قاجەت. بٸز ەر ادام – اسىراۋشى, ول ماتەريالدىق رەسۋرستارعا جاۋاپ بەرەدٸ دەگەن ۇعىممەن تەربيلەنگەن زاماننىڭ ۇرپاقتارىمىز, سوندىقتان قازٸرگٸ زاماننىڭ ەيەلدەرٸ وسىنداي بٸلٸم الۋعا تالپىنباعان.
قازٸر جاڭا تەحنولوگييالار كٶزدٸ اشىپ-جۇمعانشا دامىپ, سەرپٸندٸ دامىپ جاتقان ەلەمدە دامۋعا قاجەتتٸ اقپاراتتى قالاي الۋعا بولادى? بٸزدٸڭ ساراپشىمىز پروبلەمانىڭ شەشٸمٸن كوللابوراتسييالاردان – بٸر-بٸرٸنە ٶزارا كٶمەك كٶرسەتۋ ٷشٸن بيزنەس-قاۋىمداستىققا كٸرۋدەن كٶرەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا كٶپتەگەن بيزنەستەگٸ ەيەلدەر تەك بەسەكەلەس قانا ەمەس, سونداي-اق سەرٸكتەس, تەلٸمگەر جەنە ەشەيٸن دوستىق قاتىناستا بولا الادى. بارلىق پراكتيكالىق بٸلٸمدەر ادامدارعا شوعىرلانعان. بٸز تيٸمسٸز قۇرالداردى شەتتەتٸپ, جاڭا قۇرالداردى پايدالانىپ كٶرۋ ارقىلى, ولارمەن الماسا الامىز. «جالعىز قازدىڭ ٷنٸ شىقپاس» دەگەن بار, جەنە مۇنى پاندەمييا راستادى.
پەلوتونداعى قوزعالىس – رەسۋرستاردى ٷنەمدەپ, بيزنەستٸ دامىتۋعا كٶمەكتەسەتٸن ٷزدٸك قۇرال. ٸلگەرٸلەمەلٸ قوعامداستىقتار ٸشٸندە بٸرٸگە وتىرىپ قانا ەل ەكونوميكاسىن العا تارتاتىن مىقتى كومپانييالار قۇرۋعا بولادى. سٸزدٸڭ جاعدايىڭىزدا بولعان, ۇقساس قيىندىقتارعا تاپ بولعان, سونداي مٸندەتتەردٸ شەشكەن پٸكٸرلەستەردٸ ٸزدەۋ قاجەت. ەر كەسٸپكەر ٶز تەجٸريبەسٸ ارقىلى پايىداۋىمەن بٶلٸسە الادى, سٶيتٸپ بٸر-بٸرٸنە پايدالى بولا الادى. ناق وسىنداي الماسۋ ەسەبٸنەن عانا اقپاراتتىق بايۋعا جەنە كەسٸپكەرلەرگە العا جىلجۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ادامداردى بٸرٸكتٸرۋگە بولادى.
قازاقستانداعى ەيەلدەر كەسٸپكەرلٸگٸ جايلى ايتا وتىرىپ, مەرەي مۋستافينا: «مەن ۇيىمداستىراتىن جوبالاردا بٸز تەك كەسٸپكەر ەيەلدەرمەن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار 14-16 جاس ارالىعىنداعى قىز بالالارمەن دە جۇمىس ٸستەيمٸز. قازٸرگٸ زامانعى قىز بالالار مەنٸڭ ولاردىڭ جاسىندا بولعان كەزٸمنەن اناعۇرلىم ەرەكشەلەنەدٸ. ولار ٶزٸن-ٶزٸ دامىتۋدى كٶزدەيدٸ, جەكە تۇلعا رەتٸندە ٶسۋدٸ جەنە كەسٸپكەرلٸك داعدىلارعا ۇمتىلادى. قازٸردٸڭ ٶزٸندە ولار ٶمٸردە ٶز قابٸلەتتەرٸن قولدانا الادى. سوندىقتان, جىل سايىن بٸزدە تيٸمدٸ كەسٸپكەر ەيەلدەردٸڭ كٶبەيتەندٸگٸ كٷتٸلەدٸ دەۋگە بولادى».
ەدەتتە «ادامنىڭ كٷنٸ اداممەن» دەيدٸ, بۇل جاعدايدا ەيەل ەيەلگە قاجەت دەپ ايتۋعا بولادى. ٶيتكەنٸ, تەك ەيەل عانا ەيەلدٸڭ قيىندىقتارى مەن تۇرمىسىن تەرەڭ تٷسٸنە الادى. قوعامداستىققا بٸرٸگە وتىرىپ, ەيەلدەر بٸر-بٸرٸنٸڭ سەتتٸلٸگٸنە ىقپال كٶرسەتٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ دامۋىنا جەنە بيزنەستەرٸن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك جاسايدى.
ماحاببات سەدۋاقاسوۆا
