جۋىردا الماتىدا «ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى» اق مەن Thomson Reuters كومپانيياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «ەلەمدٸك كەڭٸستٸكتە ورتالىق ازييا ەلدەرٸ عىلىمىنىڭ ىنتىماقتاسۋى» اتتى حالىقارالىق فورۋمى بولىپ ٶتتٸ. فورۋم جۇمىسىندا وتاندىق عىلىمي ورتانىڭ عالامدىق عىلىمي مەلٸمەتتەر قورىنا پايدالانىپ, عىلىمدى دامىتۋدىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ تالقىلاندى. سونداي-اق, ايتۋلى شارا بارىسىندا ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ عالىمدارىنا العاش رەت «عىلىم كٶشباسشىسى» تەۋەلسٸز ماراپاتى تابىس ەتٸلدٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدەگٸ 250-گە جۋىق جوعارعى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ۇيىمدارى Thomson Reuters جەنە Springer كومپانيياسىنىڭ بەدەلدٸ عىلىمي مەلٸمەتتەر قورىن ەركٸن پايدالانۋدا. ٶز كەزەگٸندە سٶز الىپ, جيىندى جٷرگٸزگەن «ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى» اق پرەزيدەنتٸ ەدٸل ىبىراەۆ:
» سىيلىعىن تابىستاپ وتىرمىز. وسى رەتتە ورتالىق ازييا بويىنشا ەلەمدٸك عىلىمي قوعامداستىق تاراپىنان عىلىمي ەڭبەگٸ جوعارى باعالانعان 90 پايىزدان استامىن قازاق عالىمدارى قۇراپ وتىر. وسى بٸر قاراپايىم كٶرسەتكٸشتەن وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋ بارىسىن باعامداۋعا بولادى, – دەپ ويىن ورتاعا سالدى.
ورتالىق باسشىسىنىڭ سٶزٸنە قۇلاق اسقانىمىزدا قازاق عالىمدارىنىڭ شەتەلدٸك عىلىمي جۋرنالدارعا ماڭىزدى عىلىمي ماقالالار جارييالاۋى وتاندىق عىلىمنىڭ ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتٸپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جوعارى دەڭگەيدە جٷرگٸزۋگە جول اشاتىنىن العا تارتتى. بٸز ٶز تاراپىمىزدان عالامدىق عىلىمي اقپاراتتىق مەلٸمەتتەر قورىن بارىنشا تيٸمدٸ پايدالانۋدىڭ ماڭىزىن عالىمدارىمىز جەتە تٷسٸنگەنٸن بايقادىق. وسى ٷردٸس جوو مەن عزي دايىندالاتىن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ساپالى اتقارۋعا ىقپال ەتە باستاعانى انىق. جيىنعا قاتىسقانىمىزدا قازاقستاندا شىعاتىن 10 عىلىمي جۋرنال Thomson Reuters كومپانيياسىنىڭ WebofScienceofNewEdition اقپاراتتىق رەسۋرسىنا ەنۋگە ەرەكەتتەنٸپ جاتقانىنان حاباردار بولدىق. ەگەر وتاندىق باسىلىمدار بەدەلدٸ مەلٸمەتتەر بازاسىنان ورىن الاتىن بولسا, قازاقستان ورتالىق ازيياداعى عىلىمدى العا سٷيرەيتٸن لوكوماتيۆ مەملەكەتكە اينالاتىنى سٶزسٸز. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ جەمٸستٸ بولعانىن قالايمىز.
وتاندىق عىلىمنىڭ حالىقارالىق عىلىمي اقپاراتتىق كەڭٸستٸكپەن بايلانىسىن كەڭەيتۋٸ ەلٸمٸزدە يننوۆاتسييالىق ەكونوميكا قۇرۋداعى ماڭىزدى العىشارت بولىپ تابىلاتىنى بەلگٸلٸ. جيىننىڭ اشىلۋىندا سٶز العان Thomson Reuters كومپانيياسىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن زيياتكەرلٸك مەنشٸك سالاسىنداعى شەشٸمدەردٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ پرەزيدەنتٸ دەۆيد براۋن Thomson Reuters كومپانيياسى قازاقستانعا يننوۆاتسييالىق ەكونوميكا قۇرۋدا بارىنشا كٶمەك كٶرسەتٸپ كەلە جاتقانىن العا تارتتى.
ەندٸ «عىلىم كٶشباسشىسى» ماراپاتىنا توقتالا كەتسەك. بۇل ماراپات ورتالىق ازييا ەلدەرٸنەن شىققان Thomson Reuters كومپانيياسىنىڭ Essential Science Indicators اقپاراتتىق رەسۋرسى بويىنشا 2005-2015 جىلدار ارالىعىندا عىلىمي ەڭبەكتەرٸ جوعارى سٸلتەمەلٸك كٶرسەتكٸشكە يە بولعان عالىمدارعا بەرٸلدٸ.
فيزيكا سالاسى بويىنشا جوعارى سٸلتەمەلٸك كٶرسەتكٸشكە يە بولعان ٷش جارييالانىم ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى رەتباي مىرزاقۇلوۆتىڭ ەنشٸسٸنە تيٸپ وتىر. عالىم بۇل ەڭبەكتەرٸن شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرٸمەن تٸزە قوسىپ دايىنداعان. سونىمەن قاتار فيزيكا-تەحنيكا ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى ەرنست بووس, بولات جەۋتٸكوۆ, نيكولاي پوكروۆسكيي, ەسەت باراقباەۆ سىندى عالىمدارىمىز عىلىمي اۆتورلىق ماقالالار دايىنداپ, ەڭبەكتەرٸ جوعارى سٸلتەمەلٸك كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزدٸ.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بەلگٸلٸ حيميكتەرٸ جۇماباي بەكەنوۆ پەن ەسييا ەرمۇحامبەتوۆا كانادالىق ەرٸپتەستەرٸمەن بٸرلەسٸپ, اككۋمۋلياتورلى باتارەيكاعا قاجەتتٸ جاڭا كومپوزيتتٸ كاتودتىڭ تٷرٸن ويلاپ تاپتى. ال ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ حيميك عالىمدارى يرينا ٸرگەباەۆا مەن دينارا بٸرٸمجانوۆا اقش پەن قىتايداعى ەرٸپتەستەرٸمەن بٸرلەسٸپ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, CO2 قۇرامىنداعى گازدى قوسىندىلارىنان فلۋورەستسەنتتٸ حەموسەنسوردى كەڭ كٶلەمدە زەرتتەگەن.
ٶمٸر تۋرالى عىلىم سالاسى بويىنشا ەڭبەكتەنگەن مەديتسينا ماماندارى دەۋرەن ەدٸلباي مەن ديليارا قايداروۆا قاتەرلٸ ٸسٸك اۋرۋىن ەمدەۋگە قاتىستى تىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ۇسىندى. قازاق ەگٸنشٸلٸك جەنە ٶسٸمدٸكتانۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ بيولوگتارى – مينۋرا ەسٸمبەكوۆا مەن ايگٷل ەبۋعاليەۆا جەنە ٶسٸمدٸكتەر بيولوگيياسى جەنە بيوتەحنولوگيياسى ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرلەرٸ سەۋلە ەبۋعاليەۆا مەن ەرلان تۇرىسپەكوۆتەر بيدايدىڭ گەنەتيكاسىن زەرتتەۋ تۋراسىنداعى حالىقارالىق جوباعا قاتىسىپ, ٶزدەرٸنٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن پاش ەتتٸ.
ۇزاق جىلدار بويى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزگەن تاريحشى-ارحەولوگ عالىم ۆيكتور زايبەرت ادامزات بالاسى ەڭ العاش, ياعني 6 مىڭ جىل بۇرىن قازاق توپىراعىندا جىلقى قولعا ٷيرەتٸلگەنٸن دەلەلدەپ بەردٸ. ونىڭ عىلىمي جۇمىسى 2009 جىلى Science جۋرنالىندا جارييالانىپ, جوعارى سٸلتەمەلٸك كٶرسەتكٸشكە يە بولعان.
«عىلىم كٶشباسشىسى» ماراپاتى تانىمال فيزيك, ٶزبەكستان عىلىم اكادەميياسىنا قاراستى يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ زەرتحانا جەتەكشٸسٸ بەكزوت يۋلداشەۆقا دا بەرٸلٸپ وتىر. ول ٷلكەن ادروندى كوللايدەردٸڭ قۇرامداس بٶلشەكتەرٸن جوسپارلاۋ ٸسٸنە قاتىسقان. سونىمەن قاتار قىرعىز مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى تالانتبەك سوورونباەۆ دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەمٸكپە اۋرۋىنا قارسى كٷرەس ٸس-شارالارىنا بەلسەنە قاتىسىپ, تىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, كٶزگە تٷسكەن. كليماتتىق ٶزگەرٸستەردٸ جٷيەلٸ زەرتتەگەن تەجٸك عالىمى ەنۋار حاميدوۆ پەن تٷركٸمەن فيزيگٸ اللابەرگەن ەشٸرەليەۆتٸڭ دە عىلىمي جارييالىمدارى دا جوعارى سٸلتەمەلٸك كٶرسەتكٸشكە يە بولىپ, «عىلىم كٶشباسشىسى» ماراپاتىنىڭ يەگەرٸ اتانۋلارىنا جول اشتى.
نۇرلان جۇماقانوۆ, «ۇعتاو» اق قوعاممەن بايلانىس بٶلٸمٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ
