ينتەرنەت-تەڭسٸزدٸك جەنە ينفراقۇرىلىم شىعىنى
شىنتۋايتىندا, ينتەرنەتكە قولجەتٸمدٸلٸك دەڭگەيٸ تۇراتىن جەرٸڭٸزگە بايلانىستى ايتارلىقتاي ٶزگەرٸپ تۇرادى. مەسەلەن, بٷكٸل ەلەم بويىنشا قالالىق ايماقتاردا تۇراتىن ادامدار اۋىلدىق ايماقتاردا تۇراتىندارمەن سالىستىرعاندا, ٷيلەرٸندە دٷنيەجٷزٸلٸك جەلٸگە كٸرۋ مٷمكٸندٸگٸ شامامەن ەكٸ ەسە كٶپ. سانمەن سارالاساق, العاشقىسى – 76 %, كەيٸنگٸسٸ 39 % پايىز ەكەن. الايدا, بۇل ايىرماشىلىق تا ايماقتارعا بايلانىستى ٶزگەرٸستەرگە ۇشىرايدى.
مىسالى, ەۋروپادا – قالا تۇرعىندارىنىڭ 87 %-ى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 80%-ى عالامتورمەن قامتىلعان. سول سيياقتى, سولتٷستٸك جەنە وڭتٷستٸك امەريكادا – 83 پەن 60 %, تمد ەلدەرٸندە – 85 % جەنە 69 %.
زەردەلەپ قارايتىن بولساڭىز, ايتارلىقتاي تسيفرلىق تەڭسٸزدٸك ەكەنٸن اڭعارۋعا بولادى. سالا ماماندارى يتەرنەتكە قول جەتكٸزۋدٸڭ تەڭسٸزدٸگٸن كٶپ جاعدايدا ينتەرنەت-ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسييانىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸمەن بايلانىستىرادى. سولاي ەكەنٸنە ٶزٸمٸز دە كٶز جەتكٸزٸپ جٷرمٸز.
ينتەرنەت ينفراقۇرىلىمى, راسىندا ٷلكەن شىعىندى تالاپ ەتەدٸ. تەك قانا قازاقستاندا 2020-2021 جىلدار ارالىعىندا تەلەكوممۋنيكاتسييا سالاسىنا رەكوردتىق دەڭگەيدەگٸ ينۆەستيتسييا قۇيىلدى: بٸردەن تيٸسٸنشە قالالىق ايماقتارعا 140,9 ملرد تەڭگە, اۋىلدىق ايماقتارعا 128,6 ملرد تەڭگە جۇمسالدى.
اعىمداعى جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا اقپارات جەنە كوممۋنيكاتسييالار سالاسىنداعى نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 46,9 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
عالامتورعا «قۇشتارلىق» نەمەسە اۋىلداردىڭ ينتەرنەتپەن قامتىلۋى
2021 جىلى قازاقستاندا 6 جەنە ودان جوعارى جاستاعى ينتەرنەتتٸ پايدالانۋشىلاردىڭ ٷلەسٸ جالپى حالىقتىڭ 90,9 %-ىن قۇرادى. بۇل ساندى ٶتكەن جىلدارمەن سالىستىراتىن بولساق, ايتارلىقتاي جوعارى ەكەنٸن بايقايمىز. مەسەلەن, اتالعان كٶرسەتكٸش 2020 جىلى – 85,9 %-دى, 2019 جىلى – 81,9 %-دى قۇراعان. ورنالاسقان جەرٸ بويىنشا الشاقتىق نەبەرٸ 3,4 %-عا دەيٸن قىسقاردى. قالالارداعى جەلٸنٸ پايدالانۋشىلاردىڭ ٷلەسٸ 2020 جىلعى 87,7 %-دان 2021 جىلعى 92,2 %-عا دەيٸن, اۋىلدىق جەرلەردە 83,4 %-دان 88,8 %-عا دەيٸن ٶستٸ. بۇل كٶرسەتكٸشتەر ەلەمدٸك ورتاشا كٶرسەتكٸشتەن ايتارلىقتاي جاقسىراق.
اۋىلداردى جوعارى جىلدامدىقتى موبيلدٸ ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋدٸ كٶزدەيتٸن «250+» جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى ينتەرنەتكە قول جەتكٸزۋدەگٸ تەڭسٸزدٸكتٸ جويۋدا كەدٸمگٸدەي ٸلگەرٸلەۋشٸلٸككە قول جەتكٸزٸلدٸ. جوبا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى – Beeline, Kcell جەنە Tele2/Altel كومپانييالارىنىڭ جەكە قاراجاتتارى ەسەبٸنەن جٷزەگە اسىرىلدى.
«250+» جوباسىن وزىق باستاما رەتٸندە جوعارى باعالاعان GSMA Intelligence مەلٸمەتتەرٸنە سٷيەنسەك, موبيلدٸ ينتەرنەتتٸڭ قازاقستانداعى بٸرەگەي ابونەنتتەر نارىعىنا ەنۋٸ 2020 جىلدىڭ ٶزٸندە شامامەن 70 %-دى قۇرادى. قازاقستان حالقىنىڭ 42 %-ى اۋىلدىق ايماقتاردا تۇراتىندىقتان, ەلدٸ مەكەندەردٸڭ ەكونوميكالىق دامۋى ٷشٸن جوعارى جىلدامدىقتى بايلانىستى كەڭەيتۋ ەل ٷكٸمەتٸنٸڭ باسىمدىق تانىتقان باعىتتارىنىڭ بٸرٸ بولدى.
جوبا باستالعان 2020 جىلدان بەرٸ Beeline كومپانيياسىنىڭ ٶزٸ 1500-دەن استام اۋىلدى ينتەرنەت جەلٸسٸنە قوسىپ ٷلگەرگەن ەكەن. ونىڭ ٸشٸندە 215 ەلدٸ مەكەن بەكٸتٸلگەن تٸزٸمنەن تىس عالامتورعا قول جەتكٸزگەن, ياعني كومپانييانىڭ ٶز باستامالارىمەن قوسىلعان. Kcell دە ٶز كەزەگٸندە 2020 جىلى 329 اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندە بازالىق ستانتسييالارىن ورناتتى, ال قوسىمشا 130 اۋىلدى – مٸندەتتەمەدەن بٶلەك, عالامتورمەن قامتىدى. 2021 جىلى بۇل كومپانييا 213 اۋىلدى ينتەرنەت جەلٸسٸمەن قامتاماسىز ەتتٸ. وسى ارالىقتا «قازاقتەلەكوم» اق كومپانييالار توبىنا كٸرەتٸن Tele2/Altel «250+» باعدارلاماسى اياسىندا 238 اۋىلدى ساپالى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتٸپ, كەيٸن بۇل ماڭىزدى جوبانى قولداۋدى جالعاستىردى.
Beeline قازاقستاننىڭ مەلٸمەتٸنشە, 2021 جىلى قازاقستاننىڭ اۋىلدىق جەرلەرٸندەگٸ ترافيك كٶلەمٸ 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 42 %-عا ٶسكەن. بۇل كٶرسەتكٸش اتىراۋداعى 18 %-دى, سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىندا 67 %-دى قۇرايدى.
ينتەرنەتتٸڭ پروبلەماسى بٸزدە عانا ەمەس...
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترٸ باعدات مۋسيننٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قالاسى بار, اۋىلى بار, بارلىق 6,4 مىڭ ەلدٸ مەكەننٸڭ 5 مىڭعا جۋىعى ەرتٷرلٸ تەحنولوگييالاردى پايدالانا وتىرىپ, دٷنيەجٷزٸلٸك جەلٸگە قولجەتٸمدٸلٸكپەن قامتاماسىز ەتٸلگەن. بۇل ەلدٸ مەكەندەردە ەل حالقىنىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ تۇرادى. قالعان 1,4 مىڭ ەلدٸ مەكەندە 250 مىڭنان 270 مىڭعا دەيٸن ادام تۇرادى, بۇل كەز كەلگەن تەحنولوگييانى ەنگٸزۋ قىمبات نەمەسە تەحنيكالىق جاعىنان ٶتە قيىن شاعىن اۋىلدار. ونىڭ ٸشٸندە 500-گە جۋىق ەلدٸ مەكەندٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەلەكوممۋنيكاتسييانى قولداۋدىڭ ەرتٷرلٸ تەتٸكتەرٸن (مىسالى, سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەر) پايدالانا وتىرىپ, ٶز كٷشتەرٸمەن قامتۋىنا مٷمكٸندٸك بار. ال قالعانىن Starlink جەنە OneWeb سيياقتى گەوستاتسيونارلىق ەمەس سپۋتنيكتٸك شوقجۇلدىزداردىڭ تەحنولوگييالارىن پايدالانۋ ارقىلى عانا قامتۋعا بولادى.
ينتەرنەتكە تەڭ جەنە ساپالى قولجەتٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ – دٷنيە جٷزٸندەگٸ مەملەكەتتەردٸڭ دەل قازٸرگٸ باستى ماقساتتارىنىڭ بٸرەگەيٸ بولىپ تۇر. قازاقستاندا بۇل مەسەلەنٸ جەتكٸلٸكتٸ تٷردە دامىعان دەپ ساناۋعا بولادى, ال باسقا ەلدەر, سونىڭ ٸشٸندە جوعارى دامىعان ەلدەر بۇل مەسەلەنٸ شەشۋدە ەلدەقايدا تٶمەن دەڭگەيدە.
سەنبەي وتىرعان شىعارسىز. ەندەشە ناقتى دەرەكتەردٸ سٶيلەتٸپ كٶرەلٸك, مىسالى, امەريكا قۇراما شتاتتارىندا كٶپتەگەن اۋىل تۇرعىندارىنا ەلٸ دە عالامتورعا قول جەتٸمدٸلٸك جوق. 30 ميلليوننان استام امەريكاندىقتار ەڭ تٶمەنگٸ رۇقسات ەتٸلگەن جىلدامدىقتا كەڭ جولاقتى ينفراقۇرىلىمى جوق ايماقتاردا تۇرادى. بۇل – بٷكٸل ەلدەگٸ اۋىلدىق قاۋىمداستىقتارداعى باستى مەسەلە. باسقا دا ەۋروپا ەلدەرٸنە تەن وسى پروبلەما. اۋىلدىق جەرلەردە كەڭ جولاقتى جەلٸگە قولجەتٸمدٸلٸكتٸ جاقسارتۋ جەنە از قامتىلعان وتباسىلار ٷشٸن كەڭ جولاقتى عالامتورعا قولجەتٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ ماقساتىندا فەدەرالدى ٷكٸمەت ينفراقۇرىلىم جەنە جۇمىس ورىندارىن ينۆەستيتسييالاۋ تۋرالى زاڭ ارقىلى 65 ميلليارد دوللار بٶلگەن. بۇل زاڭ امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى تسيفرلىق تەڭسٸزدٸكتٸ ازايتاتىن امەريكاندىق قۇتقارۋ جوسپارىنىڭ بٶلٸگٸ رەتٸندە «تاريحي» دەپ اتالادى. ول 100 جىل بۇرىنعى بٷكٸل ەلدٸ ەلەكترلەندٸرۋمەن سالىستىرىلادى جەنە وعان ٷلكەن مەن بەرٸلەدٸ.
زاڭ جوباسى سونىمەن قاتار قارجىلاندىرۋمەن قامتىلعانداردان ارزان, قولجەتٸمدٸ دەرەكتەر جوسپارىن ۇسىنۋدى تالاپ ەتۋ ارقىلى ينتەرنەت قىزمەتتەرٸنٸڭ باعاسىن تٶمەندەتۋگە كٶمەكتەسەدٸ. تٶرت ٷي شارۋاشىلىعىنىڭ بٸرەۋٸنەن استامى وسى جاڭا قولجەتٸمدٸ قوسىلىم جەردەماقىسىنا قۇقىلى بولادى.
ال ۇلىبريتانييا كورولدٸگٸنٸڭ ٷكٸمەتٸ گيگابيتتٸك كەڭ جولاقتى ينتەرنەتكە قول جەتكٸزۋ قيىن اۋداندارعا تەڭ قولجەتٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن «گيگابيت» جوباسىنا 5 ملرد ەۋرو ينۆەستيتسييالاۋدا. ٷكٸمەت پەن تٶرت ۇيالى بايلانىس وپەراتورى 4G ۇيالى بايلانىسىن 95%-عا دەيٸن ارتتىرۋ ٷشٸن بٸرلەسكەن ينۆەستيتسييا رەتٸندە تاعى 1 ميلليارد فۋنت ستەرلينگ بٶلدٸ. تسيفرلىق قۇرىلىسقا تسيفرلىق, مەدەنيەت, باق جەنە سپورت بٶلٸمٸ دەمەۋشٸلٸك جاسايدى.
گيگابيت جوباسى – ۇلىبريتانييا تاريحىنداعى ەڭ ٷلكەن كەڭ جولاقتى ورنالاستىرۋ جەنە پرەمەر-مينيستردٸڭ قاۋىمداستىقتاردى الداعى قىرىق جىل ٸشٸندە قاجەت بولاتىن بولاشاققا سەنٸمدٸ بايلانىسپەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ. كورولدٸكتەگٸ 500 مىڭنان استام اۋىلدىق ٷيلەر مەن كەسٸپورىندار جوعارى ساپالى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قول جەتكٸزە الادى.
بٷكٸل ەلەم ينتەرنەتكە تەڭ قولجەتٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸنە الاڭداۋلى, بۇل سالادا مەملەكەتتٸك جوبالار جٷزەگە اسىرىلىپ قانا قويماي, كواليتسييالار دا قۇرىلۋدا. مىسالى, «قولجەتٸمدٸ ينتەرنەت ٷشٸن اليانس» دامىعان جەنە دامۋشى ەلدەردەگٸ جەكە, مەملەكەتتٸك جەنە كوممەرتسييالىق ەمەس سەكتورلاردى قامتيتىن ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ تەحنولوگييالىق سەكتور كواليتسيياسى بولىپ تابىلادى. اليانس ينتەرنەتكە قول جەتكٸزۋ قۇنىن جەنە ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن نٷكتەسٸنەن جەلٸگە كٸرۋ مٷمكٸندٸگٸن تٶمەندەتۋ بويىنشا جۇمىس ٸستەيدٸ.
