– سٸزدەردٸڭ بٶلٸمشەلەرٸڭٸزدەگٸ قىزمەت تەك جەدەل شاقىرۋلارعا عانا نەگٸزدەلمەگەن, كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە دە جۇمىستارىڭىز قاۋىرت, سولار تۋرالى ايتىپ بەرسەڭٸز.
– بٸزدٸڭ بٶلٸمنٸڭ قىزمەتٸ ەڭ الدىمەن تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا جەنە بولدىرماۋعا باعىتتالعان. مىسالى, جارنامالىق ٸس-شارالار, اكتسييالار, فلەشموبتار, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا شىعۋ سيياقتى شارۋالار جەتەردٸك. قازٸر, مەسەلەن, جىلىتۋ ماۋسىمى باستالدى, قىستا قارلى بوران مەن بۇرقاسىن جيٸ سوعادى. ال بٸزدٸڭ ماماندار بارلىعىن الدىن الا بولجاۋعا مٸندەتتٸ. ەگەر بٸرەۋ جولدا قيىندىققا تاپ بولسا, بٸز كٶمەكتەسۋگە بار كٷشٸمٸزدٸ سالامىز. كٶكتەم باستالسا, سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا تاعى دا ٷگٸت-ناسيحات جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, تۇرعىندارعا ارىقتاردى تازالاپ, اۋلالارىنداعى قاردى ۋاقىتىندا شىعارۋدى ەسكەرتەمٸز. ٶرت قاۋپٸ بار كەزەڭدە, جىلدىڭ جىلى مەزگٸلٸندە قۋراعان اعاشتار مەن بىلتىرعى شٶپتەردٸ, تاعى باسقا وسى سەكٸلدٸ دٷنيەلەردٸ جويۋ قاجەت ەكەنٸن ەسكە سالامىز.
بٸز ورمان قورىمەن بەلسەندٸ تٷردە بٸرگە جۇمىس ٸستەيمٸز. بيىلعى جازدىڭ قوستاناي مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا ورىن العان ەڭ قيىن جاعدايلارىن ەسكە تٷسٸرەيٸك, وندا الاپات ٶرت تۇتانعان بولاتىن. مۇنداي كٷتپەگەن جاعدايلاردى الدىن الا بولجاپ, دەر كەزٸندە اۋىزدىقتاپ, تەز ارادا جويۋىمىز كەرەك.
دەمەك, بٸزدٸڭ جۇمىسىمىز جىلدىڭ تٶرت مەزگٸلٸندە دە قىزۋ قايناپ جاتادى.
– تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ سالالارىنداعى كٶپتەگەن ۇيىمدارمەن قالاي بٸرگە ەرەكەت ەتەسٸزدەر?
– بۇل مەسەلە, مەسەلەن, مەديتسينالىق مەكەمەلەردٸ تەكسەرۋ كەزٸندە تالقىلانادى. ٶرت كەزٸندە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ٶزٸن قالاي ۇستاۋى كەرەك, ياعني وپەراتسييانى توقتاتۋ, ناۋقاستىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە شۇعىل تٷردە باسقا بٶلٸمشەگە نەمەسە ەمحاناعا اۋىستىرۋ, ارى قاراي وپەراتسييانى جالعاستىرۋ – مۇنىڭ بەرٸ جاتتىعۋلار كەزٸندە الدىن الا پىسىقتالادى.
ال وقۋ ورىندارىنا كەلسەك. بالاباقشالارىمىز بەن مەكتەپتەرٸمٸزدە جٷكتەمە ارتىپ, قىزمەتكەرلەر مۇعالٸمدەرگە قاۋٸپ تٶنگەن جاعدايدا قالاي ەرەكەت ەتۋ كەرەكتٸگٸ نۇسقاۋدا كٶرسەتٸلگەن. مىسالى, جازدا اپاتتىق باسپالداقتى قالاي پايدالانۋ جەنە تٷتٸن بولعان كەزدە بالالاردى كٶشەگە شىعارۋ سىندى جۇمىستاردى بٸز كٶرسەتەمٸز.
بٸز كليماتتى ەسكەرە وتىرىپ, قىستا بالالار قالاي ەۆاكۋاتسييالاناتىندىعىن دا زەردەلەيمٸز. وسىنىڭ بارلىعىن تٶتەنشە جاعدايلار كەزٸندە الدىن الا ٷيرەتۋٸمٸز كەرەك, ول ٷشٸن جىلدىڭ كەز كەلگەن مەزگٸلٸنە قاراماستان, قىزمەتكەرلەرمەن كەزدەسۋلەر, تەجٸريبەلٸك جاتتىعۋلار ۇيىمداستىرىلادى. قىزمەتكەرلەردٸ ٷي-جايدان شۇعىل ەۆاكۋاتسييالاۋ ٷشٸن ەرقاشان ٷيرەتٸپ وتىرۋ كەرەك.
– كەز كەلگەن جاعدايدا ادام فاكتورى ەرقاشان ماڭىزدى رٶل اتقارادى. بٸرەۋ جۇمىستان شىعىپ بارا جاتىپ, جىلىتقىشتى, ورگتەحنيكانى, كونديتسيونەردٸ ٶشٸرۋدٸ, ٷيدە پەشتٸ نەمەسە ٷتٸكتٸ ٶشٸرۋدٸ ۇمىتىپ كەتەدٸ. كەدٸمگٸ تۇرمىستىق ەلەكتر توگىنان مىسال كەلتٸرەيٸك: بٸر ادام ونىڭ جٶندەلمەگەنٸن بايقاپ, ونى جٶندەۋ كەرەك دەپ, ٶزٸنە ەسكەرتٸپ قويادى. بٸراق... بٸر اپتا ٶتەدٸ, تاعى بٸر اي, بەرٸ ۇمىتىلادى, ەڭ كٸشكەنتاي اقاۋلار كەيدە ٷلكەيٸپ, ٶرتەنٸپ كەتۋٸ مٷمكٸن. ول ٷشٸن بٸزدٸڭ جٸگٸتتەر چەكپەن جٷرەدٸ. ولار ۇسىنىمداردى, رەتسەپتتەردٸ جەنە جويۋ مەرزٸمٸن بەرەدٸ. كٶپشٸلٸك سوندا عانا ويلانا باستايدى.
ەگەر استانالىق گارنيزوننىڭ نىساندارىن ەسەپكە الاتىن بولساق, بٸزدٸڭ ەسكەرتۋلەرٸمٸزگە دەر كەزٸندە جاۋاپ بەرٸپ, كٶپشٸلٸگٸنٸڭ كٶتەرٸلگەنٸن ايتا كەتۋ كەرەك. مەملەكەتتٸك نىسانداردا ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قاجەتتٸ قاراجات بٶلٸنگەن. جەكە بيزنەس تە ٷلگەرۋگە تىرىسۋدا. قۋانتاتىنى, بٷگٸنگٸ ادامدار زاڭ جەنە تەحنيكالىق جاعىنان ساۋاتتى.
– قىستا جولدار اۋا رايىنىڭ قۇبىلۋىنا بايلانىستى جابىلعان كەزدە, 112 قىزمەتٸنٸڭ حابارلاماسىنا تۇرعىندار قالاي قارايدى?
– ولار تىڭدايدى. نەگٸزٸندە توسىن وقيعالار ازاماتتاردىڭ قالادان شۇعىل تٷردە شىعىپ كەتكەن جاعدايىندا ورىن الىپ جاتادى. اۋا رايىنا قاراماستان, ولار جۇمىسقا جەتۋگە تىرىسادى, ٶيتكەنٸ ەشكٸم جۇمىسىنان ايىرىلعىسى كەلمەيدٸ نەمەسە كەز كەلگەن قولايسىز اۋا رايىندا ٷيگە ورالعىسى كەلمەيدٸ.
گارنيزوندا مۇنداي جاعدايلارعا ارنالعان ارنايى تەحنيكا بار, جاقىن ماڭداعى اۋىلداردان تٶتەنشە جاعدايعا تاپ بولعان ازاماتتاردى الىپ كەتەمٸز. تٶتەنشە جاعدايلار قىزمەتٸنٸڭ ەسكەرتۋٸنە قۇلاق اسپاي, اۋا رايىنىڭ قۇرساۋىندا قالعان تۇرعىندارعا دا كٶمەك كٶرسەتۋگە مٸندەتتٸمٸز. ٶيتكەنٸ, بٸز كٶمەكتەسۋ ٷشٸن وسىندا وتىرمىز, جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز.
– جەكە پەتەر يەلەرٸ مەن مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸنٸڭ تۇرعىن ٷيلەردەگٸ قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋگە كٶزقاراسى قانداي?
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا جەكە پەتەر يەلەرٸ كووپەراتيۆٸنەن مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸنە كٶشۋ تۋرالى ەرەجەلەر ەنگٸزٸلدٸ. وسىعان بايلانىستى بٸزدە تۇرعىن ٷي الاپتارىندا ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ ٶتە ٶتكٸر كٷيٸندە تۇر. قۇرىلىس سالۋشى تۇرعىن ٷيدٸ تۇرعىزدى, باسقارۋشى كومپانييا ٶز ٶكٸلەتتٸگٸن تاپسىردى, ەندٸ جالعا الۋشىلار ٶزدەرٸنە بەرٸلگەن نەرسەنٸ ورتاق مەنشٸككە الدى. كٶبٸنە ولاردىڭ دەنٸ ٶرتكە قارسى قورعانىس جٷيەلەرٸ جارامسىز, ٶرت سٶندٸرۋ قۇرالدارىمەن جابدىقتالماعان.
وسىنىڭ بارلىعى بٸزدٸڭ مامانداردىڭ مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸ تٶراعالارىمەن, ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋلەردە ايقىن كٶرٸنەدٸ. ولار ٷيدٸ قابىلداۋ-تاپسىرۋ اكتٸسٸمەن قابىلدايدى. مۇنداي جاعدايلاردا بٸزگە, ياعني تجد-گە حات ارقىلى حابارلاسۋدى ۇسىنامىز. بٸزدٸڭ ماماندار ٷيدٸڭ ٶرت جاعدايىنا تەكسەرۋ جٷرگٸزٸپ, كەمشٸلٸكتەردٸ كٶرسەتٸپ, سونىڭ نەگٸزٸندە قورىتىندى جاسايدى. وسى تٸزٸممەن بٸرلەستٸك ەزٸرلەۋشٸگە جٷگٸنەدٸ, شاعىم جازادى, حات نەمەسە ازاماتتىق تەرتٸپتە سوت ارقىلى اعىمداعى جاعدايدى شەشەدٸ.
– ٷيدٸ پايدالانۋدىڭ كەپٸلدٸك مەرزٸمٸ ٶتٸپ كەتسە نەمەسە جەكە پەتەر يەلەرٸ كووپەراتيۆتەرٸ ٶزٸنٸڭ تٸركەۋٸن نەمەسە باسقا دەرەكتەرٸن ٶزگەرتسە شە?
– كەسٸپكەرلٸك تۋرالى كودەكسكە سەيكەس, مۇنداي ٷيلەر بويىنشا مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸ باسشىلارى تەكسەرۋ جٷرگٸزگەننەن كەيٸن تەكسەرۋ جٷرگٸزگەن مەملەكەتتٸك ورگانعا بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ مەرزٸمدەرٸن ۇزارتۋ تۋرالى ٶتٸنٸشپەن جٷگٸنۋٸ تيٸس. ٶتٸنٸشتە بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ بويىنشا قولدانىلاتىن شارالار, بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ مەرزٸمدەرٸن ۇزارتۋدىڭ وبەكتيۆتٸ سەبەپتەرٸ كٶرسەتٸلۋٸ تيٸس. مەسەلەن, قىسقا مەرزٸمدە كەمشٸلٸكتەردٸ جويۋ مٷمكٸن بولماسا, ايتالىق, گيدرانت پەن ٶرت سٶندٸرۋ شلانگٸسٸن ورناتساڭىز, حاتقا سەيكەس 3-4 ايدىڭ ٸشٸندە اقاۋلاردى جويۋدى رەتتەۋگە بولادى.
بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز – تۇرعىن ٷي كەشەنٸنە, ساۋدا ورتالىعىنا, مەكتەپكە, بالاباقشاعا, اۋرۋحاناعا قاتىستى ەمەس, ازاماتتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, ايىپپۇلدار مەن ٸستەردٸ سوتقا بارىنشا كٶپ جٸبەرمەۋ.
