رەسەي ەكونوميكاسى ستاگناتسيياعا ۇشىراۋدىڭ از الدىندا تۇر. حالىقتىڭ كٷنكٶرٸسٸ قيىنداپ, قىرىم ەيفوريياسىنىڭ قىزۋى قايتا باستاعان. پۋتيننٸڭ رەيتينگٸ كٷن ٶتكەن سايىن قۇلدىراپ, حالىقتىڭ كٶز الدىندا جەكسۇرىنعا اينالىپ بارادى.
دەل وسى احۋالدى ول وسىدان 10 جىل بۇرىن باستان ٶتكەرگەن. 2011 جىلى رەسەيلٸكتەر جاپپاي انتيپۋتيندٸك ەرەۋٸلگە شىعىپ, ونىڭ تاقتان كەتۋٸن تالاپ ەتكەن.
“پۋتيندٸ كيەۆ “قۇتقارىپ” قالدى. ۋكراينانىڭ شىعىسىنداعى ورىستٸلدٸلەردٸڭ قۇقىعىن قورعايمىز ھەم قىرىمدى تاريحي وتانىنا قايتارامىز دەگەن جەلەۋمەن باۋىرلاس ەلگە باسىپ كٸردٸ.
كەڭەس ٷكٸمەتٸن ٸشتەي ساعىناتىن ەرٸ سول تۇستاعى ساناعا سٸڭگەن سيمپتومداردان ەلٸ دە بولسا ارىلا قويماعان رەسەيلٸكتەر پۋتيننٸڭ بۇل ەرەكەتٸن وڭ باعالادى.
كرەمل باسشىسى حالىقتىڭ كٶز الدىندا ۇلت قاھارمانىنا اينالدى. قىرىم تٷبەگٸن اينالاسى التى كٷندە اننەكتسييالاعان پۋتيننٸڭ وسىعان دەيٸنگٸ كەمشٸلٸكتەرٸن كەشٸرە سالدى. مٸنە, سودان بەرٸ 7 جىل ۋاقىت زىمىراپ ٶتە شىقتى…”, – دەيدٸ لەون ارون.
…
پۋتيننٸڭ سوڭعى جەتٸ جىلداعى جالعىز “جەتٸستٸگٸ” قىرىمدى رەسەيدٸڭ قۇرامىنا قوسقانى. الايدا بۇدان حالىقتىڭ تۇرمىسى تٷزەلٸپ, رەسەيلٸكتەر يت باسىنا ٸركٸت تٶگٸلگەن كەزەڭگە اياق باسقان جوق. بەرٸ دا باياعىشا قالدى. دٷركٸن-دٷركٸن سالىنعان سانكتسييا ايىلىن جيعىسى كەلمەگەن كرەملدٸ ساباسىنا تٷسٸردٸ.
پۋتيننٸڭ وسىدان جەتٸ جىل بۇرىنعى “ەرلٸگٸ” ەلدٸڭ كٶڭٸلٸنەن كٶمەسكٸلەنٸپ, بۇرىنعى تاز قالپىنا قايتا تٷسكەن.
سٶي دەگەن لەون ارون رەسەي پرەزيدەنتٸنٸڭ نازارىنا ٸلٸنٸپ, ۋكراينانىڭ كەبٸن كييۋٸ مٷمكٸن - بەس مەملەكەتتٸڭ اتىن اتاپتى. بۇعان سەل كەيٸنٸرەك توقتالاتىن بولامىز.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا كرەمل ٸرگەسٸندە وتىرعان ەلدەردٸڭ ەلسٸز تۇسىن بەسكە ساۋساعىنداي بٸلەدٸ. بٸرٸنشٸ كەزەكتە شەكارالىق ايماققا شٷيلٸگەدٸ. اقپاراتتىق شابۋىلدىڭ كٶز كٶرٸپ, قۇلاق ەستٸمەگەن ەدٸستەرٸن پايدالانىپ, قارسىلاسىن ەستەن تاندىرادى.
پۋتين? ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ جۇرتتى تاعى بٸر ۇلى جورىققا جۇمىلدىرۋ ارقىلى ٶزٸنٸڭ ساياسي عۇمىرىن ۇزارتادى. بۇعان يمپەرلٸك ٶتكەنٸن اڭسايتىن رەسەيلٸكتەردٸڭ بٸرازى قارسى ەمەس, كەرٸسٸنشە قۋانا-قۋانا قۇپتايدى.
“ٶتكەنمەن ٶمٸر سٷرەتٸن ولار كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس ٷكٸمەتٸن “تٸرٸلتۋ” جولىندا تۇرمىستىڭ يگٸلٸگٸنەن باس تارتۋعا ەزٸر. قارا نان مەن قارا سۋدى تالعاجاۋ ەتسە دە, يمپەرلٸك ۇستانىمىنان اينىمايدى”, – دەيدٸ لەون ارون.
…
سونىمەن قىرىمدى اننەكتسييالاعالى جەتٸ جىل ٶتتٸ. حالىقتىڭ تاعاتى تاۋسىلۋعا تاقاۋ. جۇرت ناۆالنىيدىڭ جازىقسىز جاپا شەگٸپ وتىرعانىن كٶرٸپ وتىر. وسىدان ون جىل بۇرىنعىداي وسى جولى دا رەسەيدٸڭ جٷزدەگەن قالاسىندا مىڭداعان ادام الاڭعا شىقتى.
پۋتين دەجاۆيۋ جاعدايىن باستان ٶتكەرۋدە. سەل ايالداسا ورىنتاعى شايقالادى, سەنٸمدٸ ادامدارى ساتىپ كەتەدٸ. باتىستان ەسكەن سانكتسييانىڭ كەلەسٸ سوققىسىن كرەمل كٶتەرە الماۋى مٷمكٸن.
“پۋتيندٸ قۇتقارىپ قالاتىن جالعىز جول - سوعىس. ٸرگەدەگٸ ٸرٸلٸ-كٸشٸلٸ كٶرشٸلەرٸنٸڭ
تىنىشتىعىن بۇزىپ, بەرەكەسٸن قاشىرىپ, ەسكٸ جارانىڭ اۋزىن تىرنايدى”, – دەيدٸ امەريكالىق ساراپشى.
…
كرەمل باسشىسى بۇل تەسٸلگە تالايدان بەرٸ جٷگٸنٸپ جٷر. لەون اروننىڭ ايتۋىنشا شەشەنستانداعى سوعىستى باستاعان شەمٸل باساەۆ (كرەمل مويىنداماعان شەشەن رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىلارىنىڭ بٸرٸ) ەمەس, پۋتين.
1999 جىلى پرەمەر-مينيستر قىزمەتٸنە تاعايىندالىپ, 2000 جىلى ەل تٸزگٸنٸن قولعا العان پۋتين شەشەنستانعا باسىپ كٸرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدايدى. بۇل حالىق تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, پرەزيدەنتتٸڭ رەيتينگٸ 80 پايىزعا دەيٸن كٶتەرٸلەدٸ.
2008 جىلعى بەس كٷنگە سوزىلعان گرۋزيياداعى ۇرىستى باستاپ بەرگەن دە ناق وسى پۋتين. ول تۇستا رەسەيدٸ مەدۆەدەۆ باسقارىپ تۇرسا, بۇيرىقتى ونىڭ تۋ سىرتىندا وتىرعان پرەمەردٸڭ بەرگەنٸن كٷللٸ ەلەم كٶرٸپ-بٸلٸپ وتىردى.
سٶي دەگەن لەون ارون رەسەي پرەزيدەنتٸنٸڭ نازارىنا ٸلٸنٸپ, ۋكراينانىڭ كەبٸن كييۋٸ مٷمكٸن - بەس مەملەكەتتٸڭ اتىن اتاپتى.
“پۋتين قوڭسىلاس وتىرعان 5 مەملەكەتتٸ نىساناعا العان جايى بار. اراعا 13 سالىپ گرۋزيياعا تانكٸ كٸرگٸزٸپ جاتسا تاڭ قالماڭىز. باتىسقا بەت بۇرىپ, ۋىستان شىعىپ بارا جاتقان مولدوۆيياعا اۋىز سالۋى مٷمكٸن. ۋكرايناداعى كونفليكتٸنٸ قايتا ۋشىقتىرىپ, كيەۆتٸڭ شىعىس شەكاراسىن وتقا وراۋى عاجاپ ەمەس. قاجەت دەپ تاپسا, باۋىرلاس بەلارۋستٸ تە ايامايدى.
بۇلاردىڭ ٸشٸندە قازاقستاننىڭ جاعدايى مٷشكٸل. پۋتين بيلٸگٸن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن “قۇرباندىققا” شالىناتىن ەلدەردٸڭ تٸزٸمٸندە قازاقستاندا الدىڭعى ساپتا تۇر.
بۇل ەلدە 3,5 ملن-عا تارتا ورىس تۇرادى. بۇلاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ رەسەيمەن ٸرگەلەس, شەكارالاس وتىرعان ايماقتاردا ٶمٸر سٷرەدٸ. كرەمل قازاقستاننىڭ سولتٷستٸگٸندەگٸ 6 بٸردەي ٶڭٸردٸ “اشسا الاقانىندا, جۇمسا جۇدىرىعىندا” ۇستاۋدا. ٶيتكەنٸ بۇل جەردە ورىستٸلدٸ اۋديتورييانىڭ سانى باسىم.
پۋتين ٷشٸن “قازاقستانداعى ەتنيكالىق ورىستار قىسىم كٶرۋدە” دەگەن جەلەۋمەن
وداقتاسىنىڭ تەرريتوريياسىن تارتىپ الۋ تٷككە تۇرمايتىن ٸس. ونىڭ ٷستٸنە قازاقستاننىڭ سولتٷستٸك ٶڭٸرلەرٸ كرەملدٸڭ اقپاراتتىق ىقپالىندا وتىر”, – دەيدٸ لەون ارون.
…
قازاقستان عانا ەمەس, بالتىق ەلدەرٸ دە پۋتيننٸڭ ەلگٸندەي ەرەكەتكە بارۋىنان قاۋٸپتەنەدٸ. ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە قازٸرگٸ ناتو-نىڭ سىرتى بٷتٸن بولعانمەن, ٸشٸ تٷتٸن. پۋتين بالتىق ەلدەرٸنە باسىپ كٸرەر بولسا, باتىس كرەملگە تويتارىس بەرە الماي, ليتۆا, ەستونييا جەنە لاتۆييادان ايىرىلىپ قالادى دەپ بولجايدى.
سەبەبٸ ناتو-عا مٷشە ەلدەر ەزٸر ٶز ٸشٸندە قىرىقپىشاق. ەسكەري قۇرىلىمنىڭ الپاۋىت ارميياسى مەن جويقىن تەحنيكاسى تۋرالى ەڭگٸمەلەر قاعاز جٷزٸندە عانا.
ەگەر بۇل بولجام شىندىققا اينالىپ, ٸلگەرٸدە ايتقانداي رەسەي بالتىق ەلدەرٸنە باسىپ كٸرسە, بريۋسسەلدٸڭ ناتو اليانسىنىڭ باسىن قوسىپ, ەسكەر جاساقتاۋىنا 90 كٷندەي ۋاقىت كەتەدٸ ەكەن.
“بۇل تىم ۇزاق مەرزٸم. رەسەي قىرىمدى ٷش اپتانىڭ ٸشٸندە اننەكتسييالاپ الدى. بريۋسسەل رەسەيدٸڭ تانكٸلەرٸ, يسترەبيتەلدەرٸ مەن ارتيلەرريياعا تٶتەپ بەرە الماسىن بٸلەدٸ. مۇنى تٷنەۋكٷنگٸ ەسەبٸندە ەستونييانىڭ سىرتقى بارلاۋ قىزمەتٸ دە راستاعان-تىن.
پۋتين اگرەسسور رٶلٸنە ەبدەن ەنٸپ كەتكەن. بالتىق ەلدەرٸنە شابۋىلدار بولسا, اليانستىڭ قارىمتا قايتارارىنا كٷمەنمەن قارايدى. اتالعان ايماقتى قولاستىنا قاراتۋ ٷشٸن پۋتينگە تٸپتٸ تانكٸنٸڭ دە كەرەگٸ جوق. قىرىم ستسەنارييٸنە قايتىپ ورالادى. ەليتالى دەسەنتتىڭ بٸرنەشە پولكٸن تٶگٸپ جٸبەرسە جەتكٸلٸكتٸ”, – دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ ايتۋىنشا كرەمل سوققى جاسايتىن تۇستى بەلگٸلەپ قويعان. بۇل بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەستونييانىڭ يدا-ۆيرۋم ۋەزٸ. مۇنداعى ورىستاردىڭ ٷلەسٸ 74 پايىزدى قۇرايدى. ەستونييانىڭ ەڭ ٸرٸ قالاسى نارۆادا تۇراتىن ورىستاردىڭ ٷلەسٸ 80 پايىزدان اسىپ جىعىلادى.
لاتۆيياداعى لاتگالە وبلىسىنداعى ەتنيكالىق ورىستاردىڭ ٷلەسٸ 40 پايىزعا جەتەقابىل. دەل وسى ەلدەگٸ داۋگاۆپيلس قالاسىندا تۇراتىن حالىقتىڭ تەڭ جارتىسى ورىس.
“پۋتين وسى ٶڭٸرلەردٸ “تاريحي وتانىنان” ورالتۋعا تىرىسادى. باتىس ٶز كەزەگٸندە بۇعان جول بەرمەۋگە بارىن سالادى.
لەون ارون ەل ەزٸر كرەمل يدەولوگتارى وسى مەسەلەلەردٸ قىزۋ تالقىلاپ جاتقانىنا سەنٸمدٸ.
“پۋتين? ونىڭ پوزيتسييا – سوعىس جەنە جەڭٸس. ول ٷشٸن دەموكراتييا قۇندىلىقتارىنا قارسى تۇرۋدىڭ جالعىز جولى وسى”, – دەيدٸ اۆتور.
ەزٸرلەگەن دۋمان بىقاي
