ۋكراينا پرەزيدەنتٸ پەتر پوروشەنكو جۋىردا رەسەيدٸڭ قىرىمدى تارتىپ العانىنا بٸر جىل ٶتۋٸنە بايلانىستى ٶز ۇستانىمى مەن پٸكٸرٸن, الداعى ەلدٸك ماقسات-مۇراتىن بٸلدٸرەتٸن كٶلەمدٸ ماقالا جارييالادى. سول ماقالانىڭ ٶزەكتٸ دەگەن تۇستارىن وقىرمانعا ىقشامداپ ۇسىنىپ وتىرمىز.
وسىدان بٸر جىل بۇرىن كٶرشٸمٸز ەرٸ بٸر كەزگٸ ەرٸپتەسٸمٸز رەسەي ۋكرايندىق قىرىمنىڭ تەرريتوريياسىن باسىپ الدى. بٸر جىل بۇرىن رەسەيلٸك «سپەتسناز» جەرگٸلٸكتٸ پارلامەنتتٸ كٷشتەپ وتستاۆكاعا جٶنەلتٸپ, ٶزگەشە ويلايتىنداردىڭ اۋزىن بۋىپ, ارتىنشا رەفەرەندۋم ٶتكٸزٸپ جٸبەردٸ. ولار وسى ارقىلى ٶزدەرٸنٸڭ تٷبەكتٸ باسىپ العانىن جاسىرعان-سىماق بولدى.
مۇنىڭ بەرٸنە مىنا مەن كۋەمٸن. ەشقاشان ۇمىتپايمىن جەنە كەشٸرمەيمٸن. بٸر جىل بۇرىن قىرىم استاناسى سيمفەروپولعا كەلگەندە «جاسىل كيٸمدٸ» ادامداردى كٶردٸم. نەگٸزٸندە, ولار باسىنان باقايىنا دەيٸن قارۋلانعان كەسٸبي ەسكەر-تۇعىن. بەتٸن تۇمشالاپ العان, ٷستٸندەگٸ فورماسى دا ٶزگەشە. بۇلاردىڭ كرەمل جٶنەلتكەن شاش ال دەسە, باس الاتىن جاندايشاپتار ەكەنٸ بەلگٸلٸ ەدٸ.
ودان بەرٸ كٶپ نەرسە ٶزگەردٸ. بٸزدە. ەلدٸڭ شىعىسىنا قاۋٸپ تٶندٸ. رەسەيدٸڭ ەسكەري قولداۋىنا ارقالانعان تەرروريستەر دونباسستى قاڭىراتىپ كەتتٸ. كەزٸندە قانداي قالا ەدٸ... قازٸر قيراعان ٷيٸندٸسٸ عانا قالدى. 6 مىڭ ادام قازا بولدى. 1 ملن ادام باسپاناسىز قالدى. قونىس اۋىستىردى.
ٶتكەن ايدا مينسكٸ كەلٸسٸمٸنە قول قويعاندا رەسەيگە اقىل كٸرەر دەپ ويلاعانمىن. ولاي بولمايدى. اتىلعان وقتىڭ داۋسى ەلٸ دە ەستٸلۋدە.
بٸز بەرٸسكەن جوقپىز.
سٸز قىرىم تەك ۋكراينانىڭ مەسەلەسٸ دەپ ويلايسىز با? قاتەلەسەسٸز. سوناۋ ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستان بەرٸ (70 جىل ٶتتٸ مە?) بٸر ەل حالىقارالىق قۇقىقتى تابانعا تاپتاپ, بٸر ەلدٸڭ تەرريتوريياسىن تارتىپ الدى. ححٸ عاسىردا!
قىرىمدى باسىپ العان رەسەيدٸڭ ەرەكەتٸن كٶرگەن كٶپتەگەن ەل قازٸر ٶز يادرولىق قارۋىن قالىپتاستىرۋدى ويلاستىرىپ جاتىر. نەگە? بٸلەسٸز بە? تٷبەكتٸ تارتىپ العان كرەمل 1994 جىلى ۋكراين, ورىس, امەريكا جەنە اعىلشىن ەرٸپتەستەرٸ قول قويعان قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى بۋداپەشت مەموراندۋمىن بۇزدى, ٷزدٸ. سايىپ كەلگەندە, ەل-قۋاتى از ەلدەر قاۋٸپسٸزدٸككە قاتىستى شەتەلدٸك كەپٸلدٸكتەرگە سەنۋدەن قالدى جەنە ەندٸگەرٸ سەنبەيتٸن بولادى. ودان دا ولارعا ٶز يادرولىق قارۋى بولعانى تيٸمدٸ.
كرەملدٸڭ حالىقارالىق قۇقىقتى بۇزعانىن ايتتىم. شىندىعىندا, ولار ۋكرايندىقتاردىڭ ٶز جەرٸندە ٶمٸر سٷرۋ مٷمكٸندٸگٸنە تۇمسىق تىقتى. مەسكەۋ كٷشتٸ. مويىندايمىز. ٶزگەشە ويلايتىنداردى ٶلتٸرە سالادى, ەركٸن اقپاراتتىڭ اۋزىنا قاقپاق قويۋ وعان تٷك ەمەس. قازٸر قىرىمداعى رەسەي ازاماتتىعىن قابىلداعىسى كەلمەگەندەردٸ شەتەلدٸكتەردٸڭ قاتارىنا قوسىپ, ولاردى كٶشٸرٸپ جٸبەرمەككە ەرەكەتتەنٸپ جاتىر.
قىرىمنىڭ قۇنى قانشا?
رەسەي قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە 1 جىلدا رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ قورىنان قىرىم رەسپۋبليكاسى مەن سەۆاستوپولگە 125 ملرد رۋبل بٶلٸنگەن ەكەن. ياعني, كٷنٸنە شامامەن جارتى ملرد رۋبل بٶلٸنگەن. ەندەشە, رەسەي ەكونوميكاسى ٷشٸن قىرىمنىڭ قۇنى قانداي, ەسەپتەي بەرٸڭٸز.
تاتارلاردىڭ تاعدىرى
[caption id="attachment_9960" align="alignleft" width="381"]
بەرٸنەن بۇرىن, تٷبەكتٸڭ بايىرعى تۇرعىندارى قىرىم تاتارلارىنا وبال. ولار ستاليننٸڭ تۇسىنان بەرٸ ورىس بيلٸگٸنەن كٶرمەگەندٸ كٶردٸ. بٸراق, بۇل جولى قورىققان جوق. كرەملگە قارسى شىقتى. قازٸر مەسكەۋ ولاردىڭ بارلىعىن باقىلاۋعا العان. قادامىن قالت جٸبەرمەيدٸ.
تاتار بەلسەندٸلەرٸنٸڭ بٸرازى ٸز-تٷسسٸز جوعالىپ كەتتٸ. كٶپشٸلٸگٸ ٶلدٸ. تاتار كٶشباسشىسى مۇستافا جەمٸلوۆتٸ اۋا كٶشٸرٸپ جٸبەردٸ, ونىمەن قويماي, وعان ٶز جەرٸنە كەلۋگە تىيىم سالدى. رەسەي بيلٸگٸ قىرىم-تاتار حالقىنىڭ مەدجليسٸن جاۋىپ تاستادى. بۇل تاتارلاردىڭ مٷددەسٸن قورعايتىن بٸردەن-بٸر ۇيىم بولاتىن.
ۆارۆارلىق ەرەكەتتەر ەلٸ ازايعان جوق. مەدجليستٸڭ كەڭسەلەرٸن تٸمٸسكٸلەۋ, دٸني كٸتاپتاردى كەمپەسكەلەۋ, مەدەني ەسكەرتكٸشتەردٸ قيراتۋ جالعاسىپ جاتىر.
جەمٸلوۆ مىرزا بىلاي دەيدٸ:
– بٷگٸنگٸ قىرىمداعى قۋعىن-سٷرگٸن كەڭەس وداعى كەزٸندەگٸ قۋدالاۋدان ەلدەقايدا قورقىنىشتى.
«قىزىل يمپەرييانىڭ» تٷرمەسٸندە وتىرعان جەنە وسى زۇلىم يمپەريياعا قارسى ازاماتتىق قۇقىعىن قورعاپ, ەلەم تاريحىندا ەڭ ۇزاق اشتىق جارييالاعان ادام وسىلاي دەيدٸ. كەڭەس كەزٸندە مۇنىڭ بەرٸن كٸم جاساپ جاتقانى بەلگٸلٸ بولاتىن. ال قازٸرگٸ جاعدايدا بۇعان جاۋاپ بەرەتٸن ادام جوق. جٷيەنٸڭ كەيپٸ كٶلەڭكەلەنگەن.
قازٸر رەسەيدە قىرىمنىڭ ۋكرايناعا تيەسٸلٸ ەكەنٸن ايتقان ادام اۆتوماتتى تٷردە قىلمىسكەرگە اينالادى. 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى. وسى وتارلاۋعا قارسى شىققان قىرىمدىق كينوماتوگرافيست ولەگ سەنتسوۆ ەزٸر رەسەي تٷرمەسٸندە جاتىر. ونى تەرروريست دەپ ايىپتاپتى.
ويدان شىعارىلعان ورىس مەدەنيەتٸن قورعايمىز دەگەن سەبەپپەن كرەمل قازٸر تٷبەكتەگٸ ٶزگە مەدەني وشاقتاردى قيراتىپ, بٷلدٸرٸپ جاتىر. بٸر كەزدەرٸ ۋكراين تٸلٸندە تەلٸم بەرگەن بٷكٸل قىرىم مەكتەپتەرٸ قازٸر ورىس تٸلٸنە كٶشكەن. از ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە. ونىمەن قويماي, «قىرىمداعى كيەۆ پاتريارحاتىنىڭ ۋكرايندىق پراۆوسلاۆ شٸركەۋٸن قيراتامىز» دەيدٸ.
2014 جىلدىڭ 27 ناۋرىزىندا بۇۇ-عا مٷشە 100 مەملەكەت ۋكراينانىڭ تەرريتورييالىق تۇتاستىعىن قولداپ جەنە قىرىمدى بٸزدٸڭ ەلدٸڭ بٸر بٶلشەگٸ رەتٸندە سانايتىندارىن ايتىپ داۋىس بەردٸ. حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ بٸزگە قولداۋ تانىتقانىن ۇمىتپايمىز ەرٸ باعالايمىز. بٸز قىرىمدى قايتارامىز.
ول ۋكراينانىڭ اجىراماس بٶلشەگٸ جەنە سولاي بولىپ قالماق. اگرەسسوردى تٷبەكتەن قۋىپ تىنامىز كٷندەردٸڭ كٷنٸ. قىرىم ۋكرايناعا قايتادى. بٷيتپەسەك بٸز ٶز حالقىمىزدىڭ الدىنداعى ابىرويىمىزدان ايىرىلامىز. حالىقارالىق قۇقىقتى ساقتاۋدا جەنە جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدە قىرىمدى ۋكرايناعا قايتارۋ ەزٸرگٸ بيلٸككە جٷكتەلگەن ەڭ باستى مٸندەت.
