[caption id="attachment_8710" align="alignright" width="485"]
2014 جىلعى نوبەل ەدەبيەت سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ انىقتالعاننان كەيٸن شۆەد اكادەميياسىنىڭ حاتشىسى تٸلشٸلەردٸ قابىلداعان كەزدە پاتريك موديانونىڭ ەڭبەكتەرٸن ايتا كەلٸپ: «پاتريك موديانو بٷگٸنگٸنٸڭ مارسەل پرۋستى دەۋگە بولادى», - دەدٸ. وسى سٶزدە ايتىلعانداي ەكٸ جازۋشى ورتاسىندا بٸرٸنٸڭ ٸزٸن بٸرٸ باسقانداي بايلانىس بار, تۋىندىلارى دا ۇقساس تاقىرىپتاردى قاۋزايدى. فرانتسۋز ەدەبيەتٸنٸڭ بٸلگٸرٸ دۋن چيياننىڭ ايتۋىنشا پاتريك موديانو مارسەل پرۋستىڭ ىقپالىنا قاتتى ۇشىراعان, ول پاريجدە ٶمٸر سٷردٸ, ادامنىڭ ٸشكٸ جان-دٷنيەسٸن زەردەلەدٸ.
پاتريكتٸڭ جازىپ جٷرگەندەرٸ مارسەل پرۋست جازىپ كەتكەن دٷنيەلەر ەمەس
ەيتسە دە, ەكٸ جازۋشىنىڭ ۇقساستىعىن عانا ايتىپ, ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸكتەرٸنە بەي-جاي قاراۋعا بولمايدى. فرانتسۋز ەدەبيەتٸنٸڭ تاعى بٸر بٸلگٸرٸ ليۋ مينجيۋ ول ەكەۋٸن زەرتتەپ, بٷي دەپ قورىتىندى شىعارادى. «پاتريك موديانونىڭ روماندارىندا بٸر-ەكٸ جاي سٶيلەمنەن تۇراتىن سٶيلەم فورماسى جيٸ ۇشىرايدى, قۇرمالاس سٶيلەمدەردٸ كٶپ كەزدەستٸرمەيسٸز. قۇرمالاس سٶيلەمدەردٸڭ كٷردەلٸ تٷرٸن, تٸپتٸ ٸزدەسەڭ تاپپايسىڭ. ال, مارسەل پرۋستتە سٶيلەم قۇراۋ تەسٸلٸ كٷردەلٸ, بٸر سٶيلەمٸ سوڭىنا جەتكەنشە تىنىسىڭدى «تارىلتادى». قۇرمالاس سٶيلەمنٸڭ ٸشٸنە قۇرمالاس سٶيلەم سيعىزادى.مۇنداي تٸلدٸك قۇبىلىس پاتريك موديانونىڭ شىعارماسىندا مٷلدەم جوق. ول قۇرمالاس سٶيلەمدٸ شىعارماسىندا از پايدالانادى, ٷنەمٸ پىسىقتاۋىش, تولىقتاۋىش جەنە اتاۋلى سٶيلەمدەردٸ قولدانادى. بۇل ونىڭ سٶيلەم فورماسىنىڭ ەڭ جەتٸلگەن, جەتكەن شەگٸ». پاتريك موديانونىڭ تٸلٸ جۇتاڭ, سىلدىر, كەدەي تٸل ەمەس, ٸشكٸ قۋاتى مىعىم, وبرازدى, شۇرايلى تٸل. ەكٸ جازۋشىنىڭ ەستەلٸكتەرٸندە دە ايقىن ٶزگەشەلٸك بار. پاتريك موديانونىڭ ەستەلٸگٸ شىنايى ەسكە الۋ ەمەس, سەبەبٸ, ول ەكٸنشٸ دٷنيە جٷزٸلٸك سوعىستان كەيٸن تۋعان, فرانتسييانى نەمٸستەر جاۋلاپ العان كەزدەگٸ تۇرمىستى باستان كەشپەگەن. ونىڭ ەستەلٸگٸ بٸرتٷرلٸ ەدەبي قۇبىلىس. مارسەل پرۋستىڭ ەلەمٸندە بٸر نەمەسە بٸرنەشە عانا تۇتاس دٷنيەنٸ ۇستاپ تۇرعان نٷكتە بار. پاتريك موديانودا بۇل سيياقتى سيمۆولدىق دٷنيە ٶتە كٶپ, بٸراق ەربٸر بٶلەكتەرگە تەرەڭ جاسىرىنعان.
«ٶمٸرٸمنٸڭ مەلٸم بٶلەگٸندە مەنٸڭ تٶڭٸرەگٸمدە سىرلى ادامدار مەن وقيعالار كٶپ بولدى. ول شاقتا كٸشكەنتاي بولعاندىقتان كٶپ نەرسەلەردٸ سۇراستىرىپ كەتپەيتٸنبٸز, بارلىعى تابيعي سيياقتى ەدٸ. ۋاقىت قادامىنا ٸلەسە ٶتكەن كٷندەردٸ ەسكە العانىمدا «سول كەزدە, سٸرە, بٸراز نەرسەلەر بولىپتى عوي» دەپ ويلانىپ قالامىن», - دەيدٸ پاتريك موديانو.
بۇل تۋرالى پاتريك موديانونىڭ ٶزٸ دە ويلانىپ-تولعانعان. ول كەزٸندە مارسەل پرۋستقا ۇقساس كەمەلدٸ قۇرىلىمدى جاساپ شىعۋعا تالپىنعان, بٸراق مۇنىڭ بوس ەۋرەشٸلٸك ەكەنٸن ەرتە سەزٸنگەن. ول: «ٶتكەن دەۋٸردەگٸ ادامدار ٷلكەن شٸركەۋ سالعانى سەكٸلدٸ كەمەلدٸ تۋىندىنى دا جازىپ شىعا الادى. ولار وي-ساناسى تەز شوعىرلاناتىن دەۋٸردە ٶمٸر سٷرگەن جاندار. بٸزدٸڭ دەۋٸردەگٸ ادامداردىڭ وي-قييالى قىرىق تەمٸردٸڭ قىلاۋى سيياقتى, كەمەلدٸ ەمەس. ال وسى قىرىق قۇراۋ ەلەم, وسى زامان دٷنيەسٸنٸڭ شىندىعىنا دەل ٷيلەسەدٸ», - دەيدٸ.
حارۋكي مۋراكامي پاتريك موديانونىڭ «قوساعىندا» كەتتٸ
[caption id="attachment_8711" align="alignleft" width="449"]
حارۋكي مۋراكاميدٸڭ نوبەل سىيلىعىن الماۋى وعان قىزىعاتىن وقىرمانداردى تاعى دا ۋايىمعا باتىردى. كەيبٸر وقىرماننىڭ ويىنشا حارۋكي مۋراكامي جاڭا, ال پاتريك موديانو ٶتكەن دەۋٸر جازۋشىسى. شىنايى سالىستىرار بولساق, «بٸر قازانعا باسى سيمايتىن» ەكٸ جازۋشىنىڭ دا ۇقساس جەرلەرٸ بار. حارۋكي مۋراكاميدٸڭ روماندارى قييالعا باي, تەرەڭ ويلى, وڭاي وقىلاتىنداي كٶرٸنگەنٸمەن, مازمۇنىندا كٷردەلٸ مەسەلەلەر جاسىرىنعان. ونىڭ تٸلٸ ٶتە جاتتىق, سەزٸمتال, سٶيلەمدەرٸ شاشىراڭقى ەمەس. سيۋجەتٸ كٷردەلٸ وقيعالاردى بايانداۋعا شورقاق بولعانىمەن, ۇلاسپالى جازۋ جەنە دەل, ناقتى بەينەلەۋلەرٸ ارقىلى وقىرماندى ٶزٸنە باۋرايدى. حارۋكي مۋراكامي بۇل رەت نەگە سىيلىقتان قاعىلدى? بۇل تۋرالى حارۋكي مۋراكامي شىعارمالارىن قىتاي تٸلٸنە اۋدارىپ جٷرگەن اۋدارماشى لين چاۋحۋا: «مۋراكاميدٸڭ وسى جىلى سىيلىققا ۇسىنعان «ەيەلسٸز ەرلەر» پوۆەستٸندە تاعى دا ەر-ەيەل اراسىنداعى ماحابباتتى جەنە پسيحولوگييالىق قايشىلىقتاردى جازعان, سىنشىلدىق سيپاتى ەلسٸز. مەنٸڭشە, ساياساتتى سٶز ەتۋ – ونىڭ وسال تۇسى. جەكە ادام رۋحىنىڭ تەرەڭدٸگٸ جەنە كەڭدٸگٸ, ادام عۇمىرىنداعى ايتۋعا قيىن نەزٸك بايلانىستاردى بەينەلەۋ ونىڭ ارتىقشىلىعى», - دەيدٸ.
حارۋكي مۋراكاميدٸڭ جيناقتالعان شارتتى بەلگٸلەرٸنە قاراعاندا, پاتريك موديانو شىعارماشىلىعى ايقىن ەرٸ بٸرٸزدٸ. ونىڭ قالامىنان تۋعان كەيٸپكەرلەر بار قاجىر-قايراتىمەن «ٶزٸن» ٸزدەيدٸ, وسى جاعى باعالاۋشىلاردى ەسەرلەندٸرگەن ماڭىزدى سەبەپ بولۋى مٷمكٸن. «حارۋكي مۋراكاميگە ۇقساس پاتريك موديانو دا جاستىق شاقتىڭ جٷرەككە سالعان جان جاراسىن جازۋعا شەبەر, زاماناعا ساي, جاڭا اعىمعا اينالا باستاعان تٷسٸنٸكتەردٸ جازدى. مۋراكاميگە ۇقسامايتىنى موديانو فيلوسوفيياعا ٶتە مەن بەرەدٸ. ونىڭ تۋىندىلارىندا ادامنىڭ ٶتكەن ۋاقىتقا دەگەن شاراسىزدىعى, جەكە تۇلعانىڭ ٶزٸن جوعالتۋى ٷنەمٸ سۋرەتتەلەدٸ. ٶمٸر قۇنىن ٸشكەرلەي قاداعالايدى, ٶزٸمشٸلدٸكتٸ مٸنەيدٸ. سوندىقتان ونىڭ روماندارى مەلٸم وي تەرەڭدٸگٸن جەنە «بەس كٷن جالعاننىڭ» سيپاتتارىن ايقىن كٶرسەتەدٸ.
مۋراكاميگە ۇقسامايتىنى موديانو فيلوسوفيياعا ٶتە مەن بەرەدٸ. ونىڭ تۋىندىلارىندا ادامنىڭ ٶتكەن ۋاقىتقا دەگەن شاراسىزدىعى, جەكە تۇلعانىڭ ٶزٸن جوعالتۋى ٷنەمٸ سۋرەتتەلەدٸ. ٶمٸر قۇنىن ٸشكەرلەي قاداعالايدى, ٶزٸمشٸلدٸكتٸ مٸنەيدٸ. سوندىقتان ونىڭ روماندارى مەلٸم وي تەرەڭدٸگٸن جەنە «بەس كٷن جالعاننىڭ» سيپاتتارىن ايقىن كٶرسەتەدٸ.
جورج سيمەنون فورماسى, شارل بودلەر رۋحى
[caption id="attachment_8713" align="alignleft" width="374"]
[caption id="attachment_8715" align="alignright" width="364"]
پاتريك موديانونىڭ قايسىبٸر شىعارماسىن وقىساڭ دا, ودان ايقىن نەمەسە جاسىرىن تۇرعان دەتەكتيۆتٸك روماندار ستيلٸن بايقاۋعا بولادى. مۇنى پاتريك موديانو دا تەرٸسكە شىعارمايدى. ول بۇرىننان دەتەكتيۆتٸك روماندار جازۋ نيەتٸندە بولعان. سيپاتى جاعىنان دەتەكتيۆتٸك روماندارمەن ونىڭ روماندارىنىڭ تاقىرىبى ۇقساپ كەتەدٸ. مىسالى, ٸز-توزسىز كەتۋ, سالاۋات مەسەلەسٸ, ۇمىتشاقتىق, جۇمباق سىرلى ٶتكەن كٷنگە ورالۋ سيياقتىلار. مەلٸم ادام نەمەسە وقيعاعا قاراتىلعان تٷرلٸشە قايشىلىقتى پٸكٸرلەر ونىڭ ۇستانىمدارىنا ساي كەلەدٸ. ەرينە, ونىڭ دەتەكتيۆتٸك سيۋجەتتەرٸنە ٸشكٸ سەبەپ بار. ول ٶزٸنٸڭ ٶتكەن ٶمٸرٸنە قايىرىلىپ كٶز سالعاندا بالالىق شاعىنداعى ناتسيستەرمەن ارالاساتىن ەكەسٸنٸڭ بەينەسٸ, شەشەسٸنٸڭ ٷنەمٸ سىرتقا شىعىپ ويىن قويۋى, ٸنٸسٸنٸڭ جول اپاتى سەبەبٸنەن قىرشىننان قيىلۋى, ت.ب وقيعالار قىزىقتى دەتەكتيۆتٸك روماندارعا ۇقساپ كەتەتٸنٸنە سەنەدٸ. «ٶمٸرٸمنٸڭ مەلٸم بٶلەگٸندە مەنٸڭ تٶڭٸرەگٸمدە سىرلى ادامدار مەن وقيعالار كٶپ بولدى. ول شاقتا كٸشكەنتاي بولعاندىقتان كٶپ نەرسەلەردٸ سۇراستىرىپ كەتپەيتٸنبٸز, بارلىعى تابيعي سيياقتى ەدٸ. ۋاقىت قادامىنا ٸلەسە ٶتكەن كٷندەردٸ ەسكە العانىمدا «سول كەزدە, سٸرە, بٸراز نەرسەلەر بولىپتى عوي» دەپ ويلانىپ قالامىن», - دەيدٸ پاتريك موديانو. دەل وسى سەبەپتٸ ول دەتەكتيۆتٸك روماندار جازاتىن بەلگييالىق جازۋشى جورج سيمەنون روماندارىن سٷيٸپ وقيدى. جورج سيمەنوننىڭ تٸلٸ جاتىق, ۇعىنىقتى, شىندىقتى جازۋ تەسٸلٸمەن وقيعانىڭ سىرىن اشادى. شىعارمالارىنا پسيحولوگييالىق اناليزدٸ نەگٸز ەتٸپ, ادام جانىنىڭ قاراڭعى جاقتارىن اشۋعا قۇلشىنادى. ونىڭ روماندارى قىلمىس ٶتكٸزۋدٸڭ سەبەپ-سالدارىن زەرتتەپ, قىلمىستىنىڭ, تٸپتٸ جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ جان-دٷنيەسٸنە دەيٸن تالداۋ جاسايدى. ورتانىڭ كەيٸپكەرگە جاسايتىن ىقپالىن جازۋدا مەلٸم وي تۋدىرا بٸلەتٸن مايتالمان. پاتريك موديانو كٶپ جاقتان جورج سيمەنوننىڭ ىقپالىنا ۇشىراعانىمەن, ونىڭ شىعارماسىن دەتەكتيۆتٸك جانر رەتٸندە وقيتىن بولساق, قاتتى قاتەلەسەمٸز. سەبەبٸ, وقىرمان ودان ەشقاشان جاۋاپ تابا المايدى. شىعارمانىڭ سوڭى دا ەۋەلگٸسٸندەي سىرلى جۇمباق كٷيٸندە قالادى. ال مۇنىڭ وقىرمانعا ەسەرٸ تىم بٶلەك بولاتىنى بەلگٸلٸ.
دەتەكتيۆتٸك روماندارعا قىزىققانىمەن, نەگە سونداي رومان جازبايتىنىن پاتريك موديانو: «دەتەكتيۆتٸك روماندار جازۋ, بٸر جاعىنان قاراعاندا, مەلٸم دەرەجەدەگٸ رەاليزم, تٸپتٸ ناتۋراليزم دەۋگە دە بولادى. تۇراقتى ەرٸ ٶنٸمدٸلٸگٸ جوعارى بايانداۋ قۇرىلىمىن جاساپ, سونى جاقسىلاپ ايتىپ بەرۋ دەگەن سٶز. ەربٸر دەتەكتيۆتٸك روماننىڭ سوڭىندا سٶزسٸز قورىتىندى, تٷسٸنٸكتەمە بولادى. ال مەنٸڭ ايتپاق بولعانىم دەپ باسۋعا كەلمەيتٸن, بٶلەك-بٶلەك وقيعالار جەلٸسٸ. شىن مەنٸندە مەنٸڭ جازعانىم دەستٷرلٸ ۇعىمداعى رومان ەمەس, تىلسىم دٷنيەنٸ, قييالدى بەينەلەيتٸن رومان», - دەيدٸ.
شىندىعىندا پاتريك موديانونىڭ سومداعان كەيٸپكەرلەردٸ جورج سيمەنون ٷلگٸسٸ دەگەننەن گٶرٸ, شارل بودلەردٸڭ ٷلگٸسٸ دەۋگە كەلەدٸ. ونىڭ كٶپتەگەن روماندارىنىڭ تاقىرىبى, ايتالىق «قيراعان كٶشە», «تاستاندى گٷل», «تٷن گٷلٸ» شارل بودلەردٸڭ جاڭعىرعان ٷنٸن ەستٸرتەدٸ. پاتريك موديانو ٶزٸنٸڭ ٶمٸر ٶتكەلەگٸ جەنە ٸزدەنٸسٸ, ەشكٸم ەلٸكتەي المايتىن, قايتالاي المايتىن ەدەبي ستيل ارقىلى باتىس مەدەنيەتٸنە شۋماق-شۋماق جاعىمدى ەلەگييالار ەكەلدٸ. ەۋروپا وقىرماندارى وسى ەلەگييا ٸشٸنەن ٶزٸنٸڭ جاستىق كٶكتەمٸندەگٸ سۇلۋ بەينەلەردٸ جەنە باقىتتى كٶردٸ.
اۋدارعان قۇسمان قۇماشۇلى.
