- بيىل ۋنيۆەرسيتەتكە 80 جىل. بۇل بٸر ادامنىڭ عۇمىرى. وسى جىلدار ٸشٸندە Auezov University-دٸڭ «ٶمٸرٸ» قالاي ٶزگەرگەنٸن ايتىپ بەرسەڭٸز.
- ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ تاريحى تەحنولوگييالىق عىلىمداردىڭ قالىپتاسۋىندا, ٶنەركەسٸپتٸڭ, ەسٸرەسە حيمييا سالاسىنىڭ دامۋىندا, قۇرىلىس پەن قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ٶندٸرٸسٸندە وراسان زور رٶل اتقارعانى ٷشٸن دە قازاقستاندىقتاردىڭ نازارىنا لايىق. ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ جىلناماسى سوناۋ 1943 جىلدىڭ ماۋسىمىندا فاشيزمگە قارسى ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىسى كەزٸندە قۇرىلىس ماتەريالدارى تەحنولوگييالىق ينستيتۋتى بولىپ اشىلعاننان باستالدى.
80 جىل بويى ينجەنەرلەردٸ, كەيٸننەن پەداگوگتاردى دايارلاعان ۋنيۆەرسيتەت كادرلىق جەنە عىلىمي ەلەۋەتتٸ قالىپتاستىردى. بٸز بٷگٸندە Auezov University جەتەكشٸ بٸرقاتار جوو اراسىندا لايىقتى ورىن الاتىنىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز.
ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ قىزمەتٸ ساپالى بٸلٸم بەرۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە, قازاقستاننىڭ يننوۆاتسييالىق-سەرپٸندٸ دامۋى ٷشٸن ماماندار دايارلاۋعا باعىتتالعان.
- سٸزدەر وسىمەن توقتاپ قالماي, العا قارىشتاي بەرۋدٸ نىسانعا العان بولارسىزدار. ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ بولاشاققا جوسپارى قانداي?
قر ٷكٸمەتٸنٸڭ قاۋلىسىمەن بٸزگە زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ مەرتەبەسٸ بەرٸلدٸ. بۇل تۋرالى عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك جوو-نى 80 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاۋ سٶزٸندە حابارلادى. بٸز ٷشٸن بۇل ماڭىزدى جەنە ايرىقشا, ٶيتكەنٸ بٸزدٸڭ كٶزدەگەنٸمٸز وسى ەدٸ.
بٷكٸل ەلەمدە زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ جوعارى كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋدٸڭ جاڭا جەنە قازٸرگٸ زامانعى نىسانى رەتٸندە تانىلعان, ولار بارلىق دامىعان ەلدەردە عىلىمي بٸلٸمنٸڭ نەگٸزگٸ گەنەراتورلارىنا اينالدى. Auezov University ٶزٸنٸڭ بولاشاعىن بٸلٸم, عىلىم جەنە يننوۆاتسييالار ٶزارا تىعىز بايلانىساتىن زەرتتەۋ قىزمەتٸمەن بايلانىستىرادى.
مىسال كەلتٸرەتٸن بولساق, اقش پەن قىتايدا 100-دەن استام زەرتتەۋ جوو, ۇلىبريتانييا مەن گەرمانييادا 70-تەن استام جوو جۇمىس ٸستەيدٸ جەنە ولاردىڭ بارلىعى وقىتۋدى, زەرتتەۋدٸ, عىلىمي جاڭالىقتاردى جەنە ولاردى ەنگٸزۋدٸ بٸرٸكتٸرەدٸ, سودان كەيٸن ولار يننوۆاتسييالىق سالالارعا اينالادى.
مۇنداي ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ بيزنەس-مودەلٸ كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋعا, پروفەسسورلار مەن زەرتتەۋشٸلەرمەن ىنتىماقتاستىققا, زەرتحانالاردى ٸسكە قوسۋعا جەنە كوممەرتسييالاندىرۋعا جەنە ٸرو-عا دەيٸن عزتكج-نى تيٸمدٸ قورلاندىرۋعا نەگٸزدەلگەن.
قازٸردٸڭ ٶزٸندە Auezov University اكادەمييالىق جەنە عىلىمي قىزمەتتە تاماشا نەتيجەلەر كٶرسەتٸپ وتىر. سوڭعى تٶرت جىلدا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى حيمييا تەحنولوگيياسى, قۇرىلىس, فۋد-ينجينيرينگ, بيو جەنە نانوتەحنولوگييالار سالالارىندا 5 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا گرانتتىق جوبالار مەن باعدارلامالاردى ٸسكە اسىردى.
- بٸز تەك ەڭ مىقتى جەنە كٶرنەكتٸ ۋنيۆەرسيتەتتەر عانا نوبەل سىيلىعىنىڭ جەنە باسقا دا بەدەلدٸ ناگرادالاردىڭ لاۋرەاتتارىن تارتاتىنىن بٸلەمٸز. Auezov University ەلەمدٸك بٸلٸم شىڭىنا العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ قوسىلعانى قۋانتادى. قالاي بولعانىن ايتىپ بەرٸڭٸزشٸ.
بۇل وقيعانىڭ ٶزٸندٸك تاريحى بار. تٶرتٸنشٸ جىل قاتارىنان عىلىمدى دەرٸپتەيتٸن جەنە ەلەمدٸك بٸلٸمدٸ قولجەتٸمدٸ ەتەتٸن اسا ٸرٸ عىلىمي-بٸلٸم بەرۋ ٸس-شاراسى - Nobel Fest ٶتكٸزٸلۋدە.
نوبەل فەستيۆالٸ مەن Auezov University-دٸڭ ٷيلەسٸمدٸ جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا 2007 جىلعى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, جاسىل ەكونوميكا سالاسىنداعى كٶرنەكتٸ ساراپشى راە كۆون چۋنگ Auezov University-دە «جاڭا كليماتتىق ەكونوميكا ورتالىعىن» اشاتىنى تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويىلدى; بٷگٸندە ول ونىڭ شتاتتاعى - Fulltime Professor پروفەسسورٸنە اينالدى.
زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنە اينالعان Auezov ۋنيۆەرسيتەتٸ ٷشٸن نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتىن تارتۋ - جوعارى ماراپات ەرٸ مىزعىماس بەدەل ەكەنٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ شىعار.
پروفەسسور چۋنگ ستۋدەنتتەرگە «كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ جەنە جاسىل ەكونوميكا» تاقىرىبىندا دەرٸس وقيدى, وندا سۋتەگٸ ەكونوميكاسى, گەوتەرمالدى جەنە تەرمويادرولىق ەنەرگييا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ, ەلەكتروموبيلدەر, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنٸڭ سەبەپتەرٸ مەن سالدارلارى سيياقتى مەسەلەلەردٸ قوزعايدى. سونىمەن قاتار كٶرنەكتٸ تەلٸمگەرمەن قارىم-قاتىناس جاستاردى ٶز ەلٸندە ٶز ورنىن تابۋعا ىنتالاندىرادى. پروفەسسور چۋنگتىڭ باسشىلىعىمەن بولاشاق كٶشباسشىلار ٷشٸن جاسىل ەكونوميكا بويىنشا جاڭا MBA يننوۆاتسييالىق باعدارلاماسى ەزٸرلەنۋدە. MBA باعدارلاماسىنا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى جەتەكشٸلٸك ەتەدٸ, جەتەكشٸ حالىقارالىق پروفەسسورلار ساباق بەرەتٸن بولادى.
كەلەسٸ جىلى بٸز پروفەسسور چۋنگ ٶڭٸر ٷشٸن ەزٸرلەگەن «جاسىل ماقتا» جاڭا جوباسىنا باستاماشى بولۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى مۇنداي باستامانى جەنە ٶسٸرۋدٸڭ يننوۆاتسييالىق ەدٸستەرٸ بويىنشا ماقتانىڭ جاڭا سورتتارىن ەزٸرلەۋدٸ اسىعا كٷتۋدە. شەتەلدٸك ينۆەستور دە بار.
سونداي-اق پروفەسسوردىڭ باسشىلىعىمەن ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ زەرتتەۋشٸلەرٸ ٸرٸ حالىقارالىق جوبا – «قالدىقتاردان ەنەرگييا الۋ» جوباسىن ەزٸرلەپ جاتىر.
- بٷگٸندە سٸزدەر ەلٸمٸزدٸڭ جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا جەتەكشٸ ورىنداردىڭ بٸرٸن يەلەنٸپ وتىرسىزدار. سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ جەتٸستٸكتەردٸ نەدە?
- ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ۇلتتىق جەنە ەلەمدٸك رەيتينگتەردەگٸ جەتٸستٸكتەرٸ – بۇل بٷكٸل ۇجىمنىڭ قاجىرلى ەڭبەگٸنٸڭ نەتيجەسٸ. ۋنيۆەرسيتەتتە بٸزدٸڭ ايماقتىڭ زيياتكەرلٸك ەليتاسى شوعىرلانعان, بۇل عىلىمي جەنە بٸلٸم بەرۋ پروتسەستەرٸندەگٸ باستى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا جوو-دا 16 اكادەميك جەنە 15 تٷرلٸ اكادەمييالاردىڭ كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ, 4 «قۇرمەت» وردەنٸنٸڭ يەگەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. ستۋدەنتتەرگە «جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ٷزدٸك وقىتۋشىسى» اتاعىنىڭ 312 يەگەرٸ, «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ 92 تٷلەگٸ ساباق بەرەدٸ. سونىمەن قاتار بٸزدٸڭ عالىمدار 7 ەلەمدٸك عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ اۆتورلارى.
بٷگٸندە پروفەسسور چۋنگ ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرٸنە «جاسىل ەكونوميكا جەنە كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ» تاقىرىبىندا دەرٸس وقيدى, وندا سۋتەگٸ ەكونوميكاسى, گەوتەرمالدىق جەنە تەرمويادرولىق ەنەرگييا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ, ەلەكتروموبيلدەر, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ سەبەپتەرٸ, سالدارى مەن شەشۋ جولدارى سيياقتى ماڭىزدى تاقىرىپتاردى قامتيدى.
- 2023 جىل نەمەن قۋانتتى?
- وسى جىلى بٸز ٷشٸن بٸرقاتار بٸرەگەي جەتٸستٸكتەرگە جەتتٸك. بٸز زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸ مەرتەبەسٸن الىپ, ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ عىلىمي سالاداعى ۇستانىمىن نىعايتتىق.
بٸزدٸڭ عالىمدار ورىندايتىن عىلىمي جوبالاردىڭ كٶلەمٸ 5 ملرد تەڭگە. 2023 جىلى 58 باعدارلامالىق-نىسانالى, گرانتتىق, جاس عالىمدارعا ارنالعان گرانتتىق, حيمييالىق تەحنولوگييا, بيوتەحنولوگييا, قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن كونسترۋكتسييالارى, تاماق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ, نانوتەحنولوگييا جەنە اگرارلىق باعىت سالاسىنداعى حالىقارالىق جەنە باستاماشىل جوبالار 1 ملرد تەڭگەدەن استام كٶلەمدە ورىندالادى, بۇل 2022 جىلعى كٶرسەتكٸشتەن 2,5 ەسە ارتىق.
سونداي-اق بٸز اكادەمييالىق باعدارلامالاردى بەلسەندٸ تٷردە دامىتىپ, جاڭا بٸلٸم بەرۋ باستامالارىن ٸسكە قوستىق جەنە باسقا ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتتٸك. بۇدان باسقا بٸزدٸڭ ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار عىلىمي جەنە قوعامدىق سالالارداعى تٷرلٸ بايقاۋلار مەن ٸس-شارالاردا ٶزدەرٸن تانىتتى.
بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ تاعى بٸر جەتٸستٸگٸ: ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا وتاندىق ەلەكتروموبيلدەر مەن باسقا دا ەلەكتر كٶلٸك قۇرالدارىن جوبالاۋ جەنە جاساۋ, سەرتيفيكاتتاۋ بويىنشا زەرتحانا اشتىق. بٸزدٸڭ عالىمدار جاسىل ەكونوميكا تالاپتارىنا سەيكەس جۇمىس ٸستەيتٸن اۆتوموبيلدەردٸڭ قوزعالتقىشتارىن ەلەكتر قوزعالتقىشتارىمەن الماستىرا وتىرىپ, ەلەكتر كٶلٸكتەرٸنە اينالدىرۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستى سىناقتان ٶتكٸزدٸ.
ەكٸ ەلەكتروموبيل پەن بٸر ەلەكترلٸك تريتسيكل دايىن: «كەمەل» ەلەكترلٸك دجيپٸ, ەلەكتر قوزعالتقىشى بار مۆ اۆتوموبيلٸ جەنە «تانا» ەلەكترلٸك تريتسيكلى. جۇمىس «OQ technologies QAZAQSTAN» ٶنەرتاپقىشتارىمەن بٸرلەسٸپ جٷرگٸزٸلدٸ. قازٸر بٸزدٸڭ عالىمدار 2024-2026 جىلدارعا ارنالعان عىلىم قورىن كوممەرتسييالاندىرۋ جوبالارىنىڭ بايقاۋىنا «تانا» تريتسيكلدەرٸن شىعارۋ جوباسىن دايىنداۋدا.
اياقتالىپ كەلە جاتقان جىلدىڭ سوڭىندا بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ 17 وقىتۋشىسى شەتەلدٸك جوو مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىندا تاعىلىمدامادان ٶتۋ ٷشٸن «500 عالىم» باعدارلاماسى بويىنشا گرانتتاردى يەلەندٸ.
بۇدان باسقا QS Sustainability Rankings 2024 – 2024 جىلى ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋ سالاسىندا ەلەمنٸڭ ٷزدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ رەيتينگٸنە ەنگەن قازاقستاندىق جوو-لاردىڭ اراسىندا بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ دە بار ەكەنٸ ستۋدەنتتەرٸمٸز بەن وقىتۋشىلارىمىزدى قۋانتادى.
بۇل رەيتينگ ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ اكادەمييالىق, زەرتتەۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك سالالارداعى جەتٸستٸكتەرٸن حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندايتىنىن كٶرسەتەدٸ.
كورپوراتيۆتٸك جەنە اكادەمييالىق ساياسات, القالى ورگانداردىڭ شەشٸمدەرٸ, قارجىلاندىرۋ, شەشٸم قابىلداۋ تالدانعان «باسشىلىق» بلوگىنىڭ كريتەرييلەرٸندە ۋنيۆەرسيتەت ازييالىق, ەۋروپالىق جوعارى وقۋ ورىندارىمەن قاتار ەلەمدە 297-ورىندى يەلەنگەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. جالپى بۇل بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەت ٷشٸن ماڭىزدى ەرٸ ٶنٸمدٸ جىل بولدى.
