مۇراجايلاردى جاڭعىرتۋدى نەدەن باستاۋىمىز كەرەك?
ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتاەۆ ٶز سٶزٸندە ەلباسىنىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» اتتى ماقالاسىنا توقتالىپ ٶتٸپ, بۇل ماقالانىڭ اياسىندا اتقارىلار ٸسكە باعا بەردٸ.
«ەلباسى ٶز ماقالاسىندا مۇراجايلارعا ەرەكشە توقتالدى. مۇراجايلار ەستەتيكالىق تەربيە بەرەتٸن, سونىمەن قاتار قازاق حالقىنىڭ تاريحىن, ەدەت-عۇرپىن, سالت-دەستٷرٸن, تۇرمىسىن, تاعى دا باسقا مۇرالارىنان ايىرىلىپ قالماۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەتٸن رۋحاني-مەدەني ورىنعا اينالۋى تيٸس», – دەدٸ ول.
ال وسى باسقوسۋعا رەسەيدەن ارنايى كەلگەن جاڭاسٸبٸر مەملەكەتتٸك مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى اندرەي شاپوۆالوۆ ٶز سٶزٸندە تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ تاريحى قازاقستاننان باستاۋ الاتىنىن ايتتى.
«جاڭاسٸبٸر وبلىسى ايماق رەتٸندە بەرتٸندە 1937 جىلى عانا قۇرىلعان. ورىستار بۇل جەرلەرگە 18 عاسىردىڭ ورتا شەنٸندە عانا كەلدٸ. وعان دەيٸن بۇل اۋماق ۇلى دالانىڭ بٸر بٶلشەگٸ بولادى. سوندىقتان جاڭاسٸبٸردٸڭ ارعى-بەرگٸ تاريحى تۋرالى ايتقاندا ۇلى دالانى سٶز ەتپەي كەتە المايمىز.
قازاقتار سانى جٶنٸنەن جاڭاسٸبٸردەگٸ تٶرتٸنشٸ ۇلت. ولار ٶز تاريحى مەن مەدەنيەتٸن كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ وتىر. جاڭاسٸبٸردٸڭ ٶزٸندە تۇراتىن قازاقتار قانشاما دەسەڭٸزشٸ. يە, قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ سوڭعى 100 جىلداعى تاريحى ورتاق. بۇل تاريحقا بٸزدٸڭ ەرتٷرلٸ باعا بەرەتٸنٸمٸز دە جاسىرىن ەمەس. بٸراق, بۇل بەرٸبٸر دە تاريح. مەنٸڭشە قازاقستان مەن رەسەي مۇراجايلارىنىڭ اراسىندا ەرٸپتەستٸك بايلانىستى جەتٸلدٸرٸپ, اۋقىمدى كٶرمەلەر ٶتكٸزۋ قاجەت» دەدٸ ول.
رەسەيدەن كەلگەن تاعى بٸر قوناق, تومبى وبلىسىنىڭ مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى ستانيسلاۆ پەرەحوجەۆ كەڭەستٸك كەزەڭدەگٸ مۇراجايلاردىڭ تىم جۇپىنى بولعانىن ايتتى.
«1926 جىلدان كەيٸن باستالدى مۇنداي ساياسات. كسرو تۇسىنداعى بارشا مۇراجاي بٸر-بٸرٸنەن اينىمايتىن ەدٸ. مۇراجايدا نە تۇرۋى, نە تۇرماۋى كەرەكتٸگٸنە قاتىستى جوعارىدان تٷسەتٸن بۇيرىق بار-تىن. بۇل ساياساتتىڭ قازاقستانعا دا قاتىستى بولعانى انىق. تەك 1990 جىلدان كەيٸن عانا تەۋەلسٸزدٸك العان ەلدەر مۇراجايلارىن ۇلتتىق جەدٸگەرلەرمەن تولىقتىرا باستادى.
مۇراجايلار كەڭەس وداعى تۋرالى شىندىقتى ايتۋى كەرەك. ٶتكەن تاريحىمىزدى جاسىرىپ جابۋدىڭ قاجەتٸ جوق» دەدٸ ول.
ٶز كەزەگٸندە قاستاەۆ اتىنداعى مەملەكەتتٸك مۇراجاي قورىنىڭ قىزمەتكەرٸ بەكەش تولعاناي:
«مۇراجايلارعا باراتىن ادام ازايىپ بارادى. بالالار دا اتتاپ باسپايدى. كٶبٸمٸزدٸڭ مۇراجايعا قىزىقپايتىنىمىز راس قوي. بالاسىن مۇراجايعا اپارىپ جٷرگەن اتا-انانى دا از كٶرەمٸز. نەگە? مۇراجايعا نە ٷشٸن بارعىمىز كەلمەيدٸ?
تٷركٸستاندا قازاق حاندارى جەرلەنگەن كەشەن بار. تايقازانىمىز – بٸر تٶبە. اشىق اسپان استىنداعى تامعالى تاسىمىز-دىڭ ٶزٸ نەگە تۇرادى? بٸزدە كٶرسەتەتٸن دٷنيەلەر كٶپ-اق. تەك سولاردى كٶرسەتۋدٸڭ جولىن تابا الماي وتىرعان جوقپىز با?», – دەدٸ ول.
ال ساياساتتانۋشى ەدٸل كەۋكەنوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە بەرٸ دە يدەياعا بايلانىستى. «حالىققا ەموتسييا كەرەك. ەلٸمٸزدەگٸ مۇراجايلاردىڭ قورىن جەدٸگەرلەرمەن تولىقتىرا تٷسۋ كەرەك. سوندا عانا بۇل جەرلەرگە حالىق كەلەدٸ. بٸزدەگٸ مۇراجايلاردىڭ ەڭ ٷلكەن مەسەلەسٸ وسىندا. ولار ٶزگەرمەيدٸ. بەس, ون جىل بۇرىنعى جەدٸگەرلەر كٶپتەگەن مۇراجايلاردى ورنىنان قوزعالماعان كٷيٸ ەلٸ تۇر» دەدٸ ول.
