قازاقستاندا 730 مىڭنان استام مۇگەدەكتىگى بار ادام تۇرادى – بۇل ەل حالقىنىڭ شامامەن 4%-ى. ولاردىڭ سانى ەكولوگيالىق فاكتورلار، كليماتتىڭ وزگەرۋى، گەنەتيكالىق اۋرۋلار مەن تەحنوگەندىك تاۋەكەلدەر اسەرىنەن ارتىپ كەلەدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
بۇل ادامداردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن قانداي شارالار قابىلدانىپ جاتىر؟ بۇل سۇراققا Qazaq Expert Club ينكليۋزيا جانە گەندەرلىك تەڭدىك سالاسىنىڭ ساراپشىسى نۇرجامال يمينوۆا جاۋاپ بەردى.
ونىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى جىلدارى قازاقستان مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ باعىتىندا ءبىرقاتار ماڭىزدى قادام جاسادى. ماسەلەن، 2015 جىلى ەل بۇۇ-نىڭ مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنسياسىن راتيفيكاسيالادى، ال 2023 جىلى – وعان فاكۋلتاتيۆتىك حاتتامانى قابىلدادى.
بۇل ازاماتتارعا ۇلتتىق دەڭگەيدە ادىلدىككە قول جەتكىزە الماعان جاعدايدا بۇۇ كوميتەتىنە جۇگىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«2021 جىلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالىنىڭ ىسكە قوسىلۋى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا قىزمەت كورسەتۋشىلەردى ءوز بەتىنشە تاڭداپ، وڭالتۋ قۇرالدارىن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرىپ، قىزمەت ساپاسىن ءىشىنارا جاقسارتتى»، – دەيدى يمينوۆا.
سونىمەن قاتار، ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، كەيبىر مەملەكەتتىك سەرۆيستەر مەن ءموبيلدى قوسىمشالار ءالى دە كوزى كورمەيتىن پايدالانۋشىلار ءۇشىن تەحنيكالىق شەكتەۋلەرگە بايلانىستى قولجەتىمسىز.
بۇدان بولەك، قالالار مەن اۋىلدار اراسىنداعى ايىرماشىلىق ايقىن ساقتالىپ وتىر. اۋىلدىق جەرلەردە مۇگەدەكتىگى بار ادامدار جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ بولماۋىنان باستاپ، جۇمىس پەن الەۋمەتتىك قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىكتىڭ شەكتەۋلىگىنە دەيىنگى بازالىق كەدەرگىلەرگە تاپ بولادى.
جۇمىسپەن قامتۋ – نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. نۇرجامال يمينوۆانىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ەڭبەككە قابىلەتتى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ شامامەن 30%-ى عانا جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ 70%-عا جۋىعى ءۇشىنشى (جەڭىل) توپتاعى ادامدار. قازاقستاندا فورمالدى تۇردە 3–4% كولەمىندە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كۆوتاسى بار، الايدا ول ءاردايىم ساقتالا بەرمەيدى.
«ەگەر ون جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەكەۋى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى جۇمىسقا الۋعا دايىن بولسا، بۇل ءقازىردىڭ وزىندە جاقسى كورسەتكىش. جالپى العاندا، مۇنداي قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋەتى تومەن دەگەن تۇراقتى كوزقاراس ساقتالعان.
كوپ جاعدايدا بيزنەسكە جۇمىس ورنىن بەيىمدەۋدەن گورى ايىپپۇل تولەۋ وڭاي. سونىمەن قاتار بۇل قاراجاتتى پايدالانۋ تەتىكتەرى جەتكىلىكتى اشىق ەمەس»، – دەيدى يمينوۆا.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – قارجىلىق قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىك. تۇراقتى تابىسى بار، زەينەتاقى اۋدارىمدارىن جاساپ، سالىق تولەيتىن مۇگەدەكتىگى بار ادامدار دا نەسيە الۋدا باس تارتۋعا ءجيى تاپ بولادى.
«بانكتەر ونلاين وتىنىمدەر كەزىندە مۇگەدەكتىك ستاتۋسىن قالاي انىقتايتىنى ءالى دە اشىق سۇراق. مۇنداي جاعدايلاردى جاناما ديسكريميناسيا رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. ەگەر ماسەلە ۇلتتىق دەڭگەيدە شەشىلمەسە، ازاماتتار حالىقارالىق ينستانسيالارعا جۇگىنۋگە قۇقىلى»، – دەپ تولىقتىرادى ساراپشى.
ساراپشى ينكليۋزيۆتى ورتانى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن بىرنەشە نەگىزگى باعىتتى اتاپ وتەدى. ەڭ الدىمەن، قولجەتىمدى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ: كولىك جۇيەسى ءارتۇرلى مۇگەدەكتىك تۇرلەرىنە بەيىمدەلۋى ءتيىس.
سونداي-اق بىلىمگە قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتۋ ماڭىزدى، ونىڭ ىشىندە سيفرلىق داعدىلار مەن زاماناۋي ماماندىقتار. ونىڭ پىكىرىنشە، job-coaching تاجىريبەسىن ەنگىزۋ جۇمىسپەن قامتۋدىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرىپ، ادامداردىڭ جۇمىس ورنىنا بەيىمدەلۋىنە كومەكتەسەدى.
«ءبىز ەلدىڭ جىو-نە ۇلەس قوسا الاتىن وسىنداي قۇندى ادامي رەسۋرستى جوعالتا المايمىز. مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن كوشباسشىلىق باعدارلامالاردى دامىتۋ قاجەت، ولار كوممۋنيكاسيا داعدىلارىن مەڭگەرىپ، ءوز مۇمكىندىكتەرىنە سەنىپ، ءوزىن جۇزەگە اسىرا الۋى ءۇشىن.
بالا كەزدەن باستاپ تەڭدىك سەزىمىن قالىپتاستىرىپ، ءوز قاجەتتىلىكتەرى تۋرالى اشىق ايتۋعا دايىن بولۋ ماڭىزدى – بىلىمدە، جۇمىستا، كولىكتە جانە كۇندەلىكتى ومىردە. بۇل قوعامنىڭ ولاردى ەستىپ، جاۋاپ بەرۋى ءۇشىن قاجەت»، – دەپ قورىتىندىلادى نۇرجامال يمينوۆا.
