قازاقستاندا 730 مىڭنان استام مٷگەدەكتٸگٸ بار ادام تۇرادى – بۇل ەل حالقىنىڭ شامامەن 4%-ى. ولاردىڭ سانى ەكولوگييالىق فاكتورلار, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ, گەنەتيكالىق اۋرۋلار مەن تەحنوگەندٸك تەۋەكەلدەر ەسەرٸنەن ارتىپ كەلەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
بۇل ادامداردىڭ ٶمٸر ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن قانداي شارالار قابىلدانىپ جاتىر? بۇل سۇراققا Qazaq Expert Club ينكليۋزييا جەنە گەندەرلٸك تەڭدٸك سالاسىنىڭ ساراپشىسى نۇرجامال يمينوۆا جاۋاپ بەردٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى قازاقستان مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ باعىتىندا بٸرقاتار ماڭىزدى قادام جاسادى. مەسەلەن, 2015 جىلى ەل بۇۇ-نىڭ مٷگەدەكتەردٸڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيياسىن راتيفيكاتسييالادى, ال 2023 جىلى – وعان فاكۋلتاتيۆتٸك حاتتامانى قابىلدادى.
بۇل ازاماتتارعا ۇلتتىق دەڭگەيدە ەدٸلدٸككە قول جەتكٸزە الماعان جاعدايدا بۇۇ كوميتەتٸنە جٷگٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
«2021 جىلى ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەر پورتالىنىڭ ٸسكە قوسىلۋى مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامدارعا قىزمەت كٶرسەتۋشٸلەردٸ ٶز بەتٸنشە تاڭداپ, وڭالتۋ قۇرالدارىن ساتىپ الۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. بۇل قولجەتٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرىپ, قىزمەت ساپاسىن ٸشٸنارا جاقسارتتى», – دەيدٸ يمينوۆا.
سونىمەن قاتار, ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, كەيبٸر مەملەكەتتٸك سەرۆيستەر مەن موبيلدٸ قوسىمشالار ەلٸ دە كٶزٸ كٶرمەيتٸن پايدالانۋشىلار ٷشٸن تەحنيكالىق شەكتەۋلەرگە بايلانىستى قولجەتٸمسٸز.
بۇدان بٶلەك, قالالار مەن اۋىلدار اراسىنداعى ايىرماشىلىق ايقىن ساقتالىپ وتىر. اۋىلدىق جەرلەردە مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامدار جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ بولماۋىنان باستاپ, جۇمىس پەن ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەرگە قولجەتٸمدٸلٸكتٸڭ شەكتەۋلٸگٸنە دەيٸنگٸ بازالىق كەدەرگٸلەرگە تاپ بولادى.
جۇمىسپەن قامتۋ – نەگٸزگٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ. نۇرجامال يمينوۆانىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە ەڭبەككە قابٸلەتتٸ مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردىڭ شامامەن 30%-ى عانا جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردىڭ 70%-عا جۋىعى ٷشٸنشٸ (جەڭٸل) توپتاعى ادامدار. قازاقستاندا فورمالدى تٷردە 3–4% كٶلەمٸندە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ كۆوتاسى بار, الايدا ول ەردايىم ساقتالا بەرمەيدٸ.
«ەگەر ون جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ ەكەۋٸ مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردى جۇمىسقا الۋعا دايىن بولسا, بۇل قازٸردٸڭ ٶزٸندە جاقسى كٶرسەتكٸش. جالپى العاندا, مۇنداي قىزمەتكەرلەردٸڭ ەلەۋەتٸ تٶمەن دەگەن تۇراقتى كٶزقاراس ساقتالعان.
كٶپ جاعدايدا بيزنەسكە جۇمىس ورنىن بەيٸمدەۋدەن گٶرٸ ايىپپۇل تٶلەۋ وڭاي. سونىمەن قاتار بۇل قاراجاتتى پايدالانۋ تەتٸكتەرٸ جەتكٸلٸكتٸ اشىق ەمەس», – دەيدٸ يمينوۆا.
تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە – قارجىلىق قىزمەتتەرگە قولجەتٸمدٸلٸك. تۇراقتى تابىسى بار, زەينەتاقى اۋدارىمدارىن جاساپ, سالىق تٶلەيتٸن مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامدار دا نەسيە الۋدا باس تارتۋعا جيٸ تاپ بولادى.
«بانكتەر ونلاين ٶتٸنٸمدەر كەزٸندە مٷگەدەكتٸك ستاتۋسىن قالاي انىقتايتىنى ەلٸ دە اشىق سۇراق. مۇنداي جاعدايلاردى جاناما ديسكريميناتسييا رەتٸندە قاراستىرۋعا بولادى. ەگەر مەسەلە ۇلتتىق دەڭگەيدە شەشٸلمەسە, ازاماتتار حالىقارالىق ينستانتسييالارعا جٷگٸنۋگە قۇقىلى», – دەپ تولىقتىرادى ساراپشى.
ساراپشى ينكليۋزيۆتٸ ورتانى دامىتۋعا ىقپال ەتەتٸن بٸرنەشە نەگٸزگٸ باعىتتى اتاپ ٶتەدٸ. ەڭ الدىمەن, قولجەتٸمدٸ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ: كٶلٸك جٷيەسٸ ەرتٷرلٸ مٷگەدەكتٸك تٷرلەرٸنە بەيٸمدەلۋٸ تيٸس.
سونداي-اق بٸلٸمگە قولجەتٸمدٸلٸكتٸ كەڭەيتۋ ماڭىزدى, ونىڭ ٸشٸندە تسيفرلىق داعدىلار مەن زاماناۋي ماماندىقتار. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, job-coaching تەجٸريبەسٸن ەنگٸزۋ جۇمىسپەن قامتۋدىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرىپ, ادامداردىڭ جۇمىس ورنىنا بەيٸمدەلۋٸنە كٶمەكتەسەدٸ.
«بٸز ەلدٸڭ جٸٶ-نە ٷلەس قوسا الاتىن وسىنداي قۇندى ادامي رەسۋرستى جوعالتا المايمىز. مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامدار ٷشٸن كٶشباسشىلىق باعدارلامالاردى دامىتۋ قاجەت, ولار كوممۋنيكاتسييا داعدىلارىن مەڭگەرٸپ, ٶز مٷمكٸندٸكتەرٸنە سەنٸپ, ٶزٸن جٷزەگە اسىرا الۋى ٷشٸن.
بالا كەزدەن باستاپ تەڭدٸك سەزٸمٸن قالىپتاستىرىپ, ٶز قاجەتتٸلٸكتەرٸ تۋرالى اشىق ايتۋعا دايىن بولۋ ماڭىزدى – بٸلٸمدە, جۇمىستا, كٶلٸكتە جەنە كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە. بۇل قوعامنىڭ ولاردى ەستٸپ, جاۋاپ بەرۋٸ ٷشٸن قاجەت», – دەپ قورىتىندىلادى نۇرجامال يمينوۆا.
