مۇناي, اەس, لوگيستيكا: توقاەۆ شەتەلدٸك ينۆەستورلار كەڭەسٸندە نە ايتتى

– بٸز 2029 جىلعا قاراي شەتەلدەن قوسىمشا 150 ميلليارد دوللار تٸكەلەي ينۆەستيتسييا تارتامىز دەگەن ٶرشٸل ماقسات قويدىق. بۇل مٸندەتتٸ ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن ٷكٸمەت جانىنداعى ينۆەستيتسييالىق شتابقا تۋىنداعان پروبلەمالاردى جەدەل شەشە الاتىن قۇزىرەت بەرٸلدٸ. بيىل مامىر ايىندا ۇلتتىق ەكونوميكانى ىرىقتاندىرۋعا نەگٸز قالاعان جارلىققا قول قويدىم. بٸز ەلٸمٸزدە ينۆەستورلاردىڭ جۇمىس ٸستەۋٸنە قولايلى جاعداي جاساۋ باعىتىندا جٷيەلٸ شارالار قابىلداۋدى جالعاستىرا بەرەمٸز, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدٸڭ مينەرالدى-شيكٸزات قورى مول ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. سونداي-اق گەولوگييالىق بارلاۋ جەنە پايدالى قازبالاردى يگەرۋ سالاسىنداعى ٷدەرٸستەردٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن اشىقتىعىن ارتتىرۋ شارالارى جٶنٸندە مەلٸمەت بەردٸ. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان سوڭعى التى جىلدا گەولوگييالىق بارلاۋعا 1 ميلليارد دوللاردان استام جەكە ينۆەستيتسييا تارتقان.

قازٸر ەلٸمٸزدەگٸ 1,6 ميلليون شارشى شاقىرىمعا جۋىق اۋماققا گەولوگييالىق زەرتتەۋ جٷرگٸزۋ ٷشٸن جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن الۋعا بولادى.

– جاقىندا قابىلدانعان 2029 جىلعا دەيٸنگٸ ۇلتتىق ينفراقۇرىلىم جوسپارى جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرۋشٸلەرگە تىڭ مٷمكٸندٸك ۇسىنادى.  جالپى سوماسى 86 ميلليارد دوللاردان اساتىن 200-گە جۋىق ٸرٸ ينفراقۇرىلىمدىق جوبا ٸسكە اسىرىلماق. ٷكٸمەت جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرۋشٸلەردەن وفتەيك-كەلٸسٸمشارتتار ارقىلى ساتىپ الۋعا ارنالعان تاۋارلار تٸزٸمٸن جاساقتاپ جاتىر. ٶنەركەسٸپ ٶركەندەۋٸ ٷشٸن جوعارى بٸلٸكتٸ جۇمىسشىلار قاجەت. سوندىقتان مەن 2025 جىلدى «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» دەپ جارييالادىم. بٸز قازاقستانداعى كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق تيٸستٸ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا نيەتتٸ ينۆەستورلاردى ٸزدەيمٸز, – دەدٸ پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ەنەرگەتيكا سەكتورىنداعى جاعدايدى ايتا كەلە, ەل دامۋىندا حالىقارالىق مۇناي كومپانييالارى ماڭىزدى رٶل اتقارعانىنا ايرىقشا توقتالدى.

– شەتەلدٸك ينۆەستورلار ەلٸمٸزگە كاپيتال قۇيىپ, وزىق تەحنولوگييالارى مەن جوعارى بٸلٸكتٸ ماماندارىن ەكەلدٸ. ولاردىڭ ينۆەستيتسيياسى وتاندىق ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ دامۋىنا وڭ ىقپال ەتتٸ: كەيٸنگٸ 30 جىلدا مۇناي ٶندٸرٸسٸ ٷش ەسە ارتتى. وسى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ نەتيجەسٸندە قازاقستان مۇناي ٶندٸرۋ قارقىنى جوعارى مەملەكەتتەردٸڭ ٷزدٸك بەستٸگٸنە كٸردٸ. بولاشاقتا بٸز بۇل مەجەنٸ جىلىنا 100 ميلليون توننادان اسىرۋدى كٶزدەپ وتىرمىز, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇناي حيميياسى ٶنەركەسٸبٸن ٶركەندەتۋ قازاقستان ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋعا زور ٷلەس قوسادى.

– 2022 جىلى ٶندٸرٸستٸك قۋاتى جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەن شىعارۋعا جەتەتٸن ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ زاۋىتتى ٸسكە قوستىق. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بۇل كەسٸپورىن ٸشكٸ سۇرانىستىڭ شامامەن 60 پايىزىن ٶتەپ وتىر ەرٸ ٶز ٶنٸمٸن ەۋروپا, تٷركييا جەنە قىتاي نارىقتارىنا ەكسپورتتايدى. بيىل قىركٷيەك ايىندا جىلىنا 1,2 ميلليون توننا پوليەتيلەن ٶندٸرەتٸن زاۋىت قۇرىلىسى باستالدى. بۇدان بٶلەك, مۇناي حيميياسى سالاسىندا جالپى قۇنى 14 ميلليارد دوللاردان اساتىن بٸرقاتار جوبا پىسىقتالىپ جاتىر, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى "تازا ەنەرگەتيكا" سەكتورىنىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ مەسەلەسٸنە ايرىقشا توقتالدى.  اتاپ ايتقاندا, قازاقستاندا جالپى قۋاتى 43 گۆت بولاتىن "جاسىل" جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن Total, Svevind, ACWA Power جەنە Masdar سيياقتى ەلەمدٸك كومپانييالارمەن ناقتى ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكٸزٸلدٸ. بۇدان بٶلەك,  قازاقستان اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ٸسٸندە مول ەلەۋەتكە يە.

– بٸز ۋران ٶندٸرٸسٸ بويىنشا ەلەمدەگٸ ٸرٸ ەلدەردٸڭ ساناتىنا كٸرەمٸز. ٶزدەرٸڭٸزگە مەلٸم, جاقىندا ٶتكەن جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا ازاماتتارىمىز قازاقستانداعى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسىن قولدادى. بۇل باستامانى ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸمٸزگە سالعان ۇزاقمەرزٸمدٸ ينۆەستيتسييا دەۋگە بولادى. قازٸرگٸ كەزدە وسى جوبانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن حالىقارالىق كونسورتسيۋم قۇرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرىپ جاتىرمىز, –  دەدٸ پرەزيدەنت.

ينۆەستورلاردىڭ نازار اۋدارۋىنا لايىق سالانىڭ بٸرٸ – اگروٶنەركەسٸپ سەكتورى.

– قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ورتالىق ازييا ايماعىنىڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان ستراتەگييالىق باسىمدىق سانالادى. ەلٸمٸزدە اۋىل شارۋاشىلىعىنا جارامدى 200 ميلليون گەكتاردان استام جەر بار, بۇل رەتتە ەلەمدە التىنشى ورىندامىز. كەيٸنگٸ التى جىلدا سالاداعى ەكسپورت كٶلەمٸ ەكٸ ەسە ۇلعايىپ, بەس ميلليارد دوللاردان استى. بٸز اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن جوعارى تەحنولوگييالىق سەكتورعا اينالدىرۋدى كٶزدەيمٸز. وسى ورايدا, شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ ٷلەسٸ بار قۇنى بەس ميلليارد دوللاردان اساتىن 100-دەن استام جوبا قولعا الىنادى, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.

كٶلٸك جەنە لوگيستيكا سەكتورىندا قازاقستان ەۋرازيياداعى نەگٸزگٸ تاسىمال تورابى رەتٸندە ٶز پوزيتسيياسىن نىعايتۋعا نيەتتٸ. ەلٸمٸزدە ون بٸر مىڭ شاقىرىم ەسكٸ تەمٸر جولدى جٶندەۋ جەنە بەس مىڭ شاقىرىمنان استام جاڭا تەمٸر جول سالۋ جوسپارلانعان. ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىن دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان جاڭا جٷك تەرمينالدارىن سالۋ مەن كەمە ٶندٸرٸسٸن جولعا قويۋ ارقىلى ورتا دەلٸز ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييا تارتۋعا باسا نازار اۋدارىلادى.

پرەزيدەنت ٶز سٶزٸندە ينۆەستورلار قۇقىعىن قورعاۋ جەنە رەتتەۋشٸلٸك ساياساتتى دامىتۋ مەسەلەلەرٸنە ەرەكشە مەن بەردٸ.

مەملەكەت باسشىسى سوت جەنە قۇقىق جٷيەسٸندە جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جاڭعىرتۋلار قولايلى ينۆەستيتسييالىق احۋال قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار ٷكٸمەت پەن ينۆەستورلاردىڭ ٶزارا قارىم-قاتىناسىن تسيفرلاندىرۋ اياسى كەڭەيٸپ كەلەدٸ. جىل سوڭىنا دەيٸن ۇلتتىق تسيفرلىق ينۆەستيتسييالىق پلاتفورما تولىق جۇمىس ٸستەگەندە, جوبالاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋ بارىسىن ناقتى ۋاقىت رەجيمٸندە قاداعالاۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى.  

جاڭا سالىق كودەكسٸ ماشينالار, قۇرال-جابدىقتار جەنە باعدارلامالىق جاساقتامالار ساتىپ الۋعا جۇمسالعان شىعىنداردى شەگەرەتٸن سالىق پرەفەرەنتسييالارىن بەكٸتۋ ارقىلى ينۆەستيتسييالىق كەزەڭدٸ جانداندىرادى.

ەلٸمٸز قارجى سەكتورىنداعى ىنتىماقتاستىق اياسىندا "استانا" حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ  قىزمەتٸنە ەرەكشە مەن بەرەدٸ. احقو – ەلەمدەگٸ جەتەكشٸ قارجى ورتالىقتارىنىڭ وزىق تەجٸريبەسٸن مەڭگەرگەن ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸندەگٸ بٸرەگەي مەكەمە.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶز سوڭىندا ەلٸمٸزدەگٸ ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋعا, جاڭا باستامالار مەن ناقتى جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان شەتەلدٸك ينۆەستورلار كەڭەسٸنٸڭ مٷشەلەرٸ مەن مەملەكەتتٸك ورگاندار اراسىنداعى ديالوگتى جالعاستىرۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى.

سونىمەن قاتار جيىندا ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ وديل رەنو-باسسو, پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ نۇرلان بايبازاروۆ, "قازاقستاننىڭ شەتەلدٸك ينۆەستورلار كەڭەسٸ" قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما تٶراعاسى ەرلان دوسىمبەكوۆ, CNPC ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ چجان داوۆەي, ەۋرازييالىق دامۋ بانكٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى نيكولاي پودگۋزوۆ, Alstom كومپانيياسىنىڭ افريكا, تاياۋ شىعىس جەنە ورتالىق ازييا ٶڭٸرلەرٸ بويىنشا پرەزيدەنتٸ ەندريۋ دەلەوني, "لۋكويل" جاق باس اتقارۋشى ديرەكتورى ۆاديم ۆوروبەۆ سٶز سٶيلەدٸ.