ماقسارى – بولاشاعى مول داقىل
بٷگٸندە ەلٸمٸزدٸڭ اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەنٸندە قولدانىلاتىن تەحنولوگييالاردىڭ شامامەن 90%-ى ەسكٸرگەن جەنە جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدٸ. وسىعان بايلانىستى قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك-شىعىسىنداعى ٶسٸمدٸكتەردٸڭ ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ, ولاردىڭ ەكولوگييالىق جاي-كٷيٸن جاقسارتۋ جەنە كليماتتىق جەنە توپىراق رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ ٷشٸن توپىراقتاعى ورگانيكالىق زاتتاردىڭ مٶلشەرٸ ساقتالاتىن جەرلەردە توپىراقتى قورعاۋ تەحنولوگيياسىن ەزٸرلەۋ قاجەت.
اۋىلشارۋاشىلىق تەحنولوگيياسىنىڭ تٶمەن دەڭگەيٸمەن جەردٸ ۇزاق ۋاقىت پايدالانۋ توپىراق قۇنارلىلىعىنىڭ كٷرت تٶمەندەۋٸنە, سونىڭ ٸشٸندە توپىراقتاعى ورگانيكالىق زاتتاردىڭ تٶمەندەۋٸنە, ەروزييا مەن دەفلياتسييا پروتسەستەرٸنٸڭ دامۋىنا ەكەلدٸ.
عىلىمي ساراپتامالار بويىنشا 1950 جىلدارداعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا توپىراق قۇنارى ازايىپ, قازٸرگٸ ۋاقىتتا گۋمۋستىڭ 30%-ىنا دەيٸن جوعالتتى دەپ سانالادى. قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك-شىعىسى جاعدايىندا تەلٸمدٸ جەرلەردٸ يگەرۋ جەنە ۇتىمدى پايدالانۋ ٷشٸن قۇرعاقشىلىققا تٶزٸمدٸ داقىلداردى پايدالانا وتىرىپ, قور ساقتاۋشى تەحنولوگييالاردىڭ عىلىمي نەگٸزدەرٸن جەتٸلدٸرۋ قاجەت.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستان ەگٸنشٸلەرٸنٸڭ الدىنا ساپاسى جاعىنان بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ٶنٸم شىعارۋ مٸندەتٸ قويىلىپ وتىر. بۇل جاعدايدا توپىراق قورعاۋ جەنە رەسۋرس ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارى نەگٸزٸندە ەگٸنشٸلٸك جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ ەرەكشە ٶزەكتٸ بولىپ تابىلادى.
قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك-شىعىسىنداعى ەگٸنشٸلٸك ايماعىندا دەستٷرلٸ داقىلدار – كٷزدٸك بيداي جەنە جازدىق ارپامەن قاتار ماقسارى دا ٷلكەن مٷمكٸندٸكتەرگە يە.
تۇتاستاي العاندا, قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك-شىعىسىندا جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋلەر مىناداي تۇجىرىمدار جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. سۋمەن قامتاماسىز ەتٸلمەگەن تەلٸمٸ جاعدايىندا ىلعال, قور ساقتاۋشى تەحنولوگييالاردى قولدانۋدىڭ ماڭىزى زور. توپىراقتى ٶڭدەۋدٸڭ مەحانيكالىق ەدٸستەرٸنە قاراعاندا, ەسٸرەسە قۇرعاق جىلدارى سٶزسٸز ارتىقشىلىققا يە. داقىلداردى ٶسٸرۋ تەحنولوگيياسىن ينتەنسيفيكاتسييالاۋ ماقساتىندا مينيمالدى جەنە تٸكەلەي ٶڭدەۋ تەسٸلدەرٸن قولدانۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸ زور.
بۇل جۇمىس قر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ باعدارلامالىق-ماقساتتى قارجىلاندىرۋ اياسىندا «قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸك-شىعىسىندا تەلٸمٸ جەرلەر جاعدايىندا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ٶسٸرۋدٸڭ توپىراق قورعاۋ تەحنولوگيياسىن جەتٸلدٸرۋ» جوباسىنىڭ نەگٸزٸندە جٷزەگە اسىرىلدى.
تەلٸمدٸ ەگٸنشٸلٸك جاعدايىندا «قازاق ەگٸنشٸلٸك جەنە ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» جشس-نٸڭ تەجٸريبەلٸك تانابىندا جەنە الماتى وبلىسى ٸلە اۋدانىنداعى «ٶنٸم» شارۋا قوجالىعىنىڭ ەگٸس القاپتارىندا قۇرعاقشىلىققا تٶزٸمدٸ اۋىل شارۋاشىلىق داقىلدارىن ەرتاراپتاندىرۋ ماقساتىندا تاناپتىق تەجٸريبەلەر جٷرگٸزٸلدٸ.
ماقسارىنىڭ ەرتە كەزدەن بەلگٸلٸ بولۋىنا قاراماستان, بۇل داقىل وسى ۋاقىتقا دەيٸن از زەرتتەلگەن. ٶسٸرٸلەتٸن ٶڭٸرگە بايلانىستى ماقسارىنىڭ تابيعي ايىرماشىلىقتارى, مايىنىڭ مٶلشەرٸ مەن قۇرامى بويىنشا بارىنشا ەر تٷرلٸ بولىپ كەلەدٸ.
ماقسارىنى كٶپ ماقساتقا – تٶرت تٷلٸك پەن قۇستار ٷشٸن جەم, ازىق رەتٸندە, سونداي-اق مەديتسينادا جەنە تاماق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋدە پايدالانىلادى. سوڭعى ۋاقىتتا وندا پولي قانىققان ماي قىشقىلدارى دەڭگەيٸنٸڭ جوعارىلىعىنان ونىڭ پايدالى بولۋىنا بايلانىستى ماقسارى مايىنا قاجەتتٸلٸك ٶسۋدە. ماقسارى ٶسٸرۋدٸڭ كوممەرتسييالىق تارتىمدىلىعى دا ٶتە جوعارى بولعاندىقتان قازاقستاندا بۇل داقىلدى ٶسٸرۋدٸڭ جەتٸستٸكتەرٸ مەن مەسەلەلەرٸ ايقىندالۋدا.
ەلٸمٸزدە ماقسارىنى اقمولا, اقتٶبە, الماتى, باتىس قازاقستان, جامبىل, قوستاناي, قىزىلوردا, پاۆلودار, تٷركٸستان, شىعىس قازاقستان جەنە شىمكەنت ٶڭٸرلەرٸندە ٶسٸرٸلەدٸ. ماقسارى ٷلكەن ەگٸس القاپتارى قوستاناي – 84505 گەكتار, تٷركٸستان – 83436 گەكتار, باتىس قازاقستان – 69188 گەكتار, جامبىل – 55076 گەكتار, اقتٶبە وبلىستارىندا 43960 گەكتار جەردە شوعىرلانعان.
الماتى وبلىسىندا ماقسارىنىڭ ەگٸس القابى 26919 گا قۇرايدى. ماقسارى-قۇرعاقشىلىققا, تٶمەن تەمپەراتۋراعا تٶزٸمدٸ, توپىراققا تالابى از داقىل. ماقسارى كٶپ ماقساتتى داقىل: ٶسٸمدٸك مايىن ٶندٸرۋ كٶزٸ, جوعارى قورەكتٸك جەم, تاماق جەنە فارماتسەۆتيكا ٶنەركەسٸبٸنە ارنالعان شيكٸزات. جاقىندا زەرتتەۋشٸلەر ماقسارى توپىراق قۇرىلىمىن جاقسارتاتىنىن انىقتادى
قۇرعاق جىلدارى از بولسا دا ٶنٸم الۋ – بۇل قازٸردٸڭ ٶزٸندە نەتيجە. دەگەنمەن, كٷرت كونتينەنتالدى كليمات ماقسارىنىڭ ٶنٸپ ٶسۋٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرمەيدٸ, ٶيتكەنٸ بۇل داقىل ەڭ قيىن جاعدايدا دا ٶنٸم بەرۋگە قابٸلەتتٸ».
ماقسارى كٷرت كونتينەنالدى كليماتتىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸنە جاقسى بەيٸمدەلگەن. ماقسارى ٶسٸرۋگە ۆەگەتاتسييالىق كەزەڭنٸڭ گيدروتەرمييالىق رەجيمٸ ٷلكەن ەسەر ەتەدٸ. زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ ماقسارىنىڭ قۇرعاقشىلىققا جوعارى تٶزٸمدٸلٸگٸن انىقتادى, بۇل ىلعالدى ٷنەمدٸ جەنە تيٸمدٸ پايدالانۋعا جەنە ۇزاق قۇرعاقشىلىق كەزەڭٸنە تٶتەپ بەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. جىلۋ جەتٸسپەيتٸن ىلعالدى كٶكتەمگٸ جىلدارى ماقسارى ەرتەرەك ەگٸلگەن جٶن. ماقسارىنى قور ساقتاۋشى تەحنولوگيياسىمەن ٶسٸرۋدٸڭ قازاقستان ٷشٸن بولاشاعى زور داقىل.
راۋان جاپاەۆ, قازاق ەگٸنشٸلٸك جەنە ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعى عزي ەگٸنشٸلٸك زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ.
