اۆتورى: گەرمان گەسسە
بۇل شىعارمالار, فرانتسۋز جازۋشىسى جيۋلەن گريننٸڭ – سٸرە سول كەزدەگٸ كافكامەن سالىستىرۋعا تۇرارلىق جالعىز قالامگەردٸڭ – كٸتاپتارىنداعىداي قورقىنىشتى تٷستەردٸ ەسكە سالادى. ولار, ادامدار مەن باسقا دا ماقۇلىقتاردىڭ الاساپىران, ەرەجەسٸ تٷسٸنٸكسٸز ٸزگٸلٸكتٸڭ يەلٸگٸندەگٸ, شىعاتىن جولى جوق, ٶمٸرگە قاۋٸپتٸ ويىن ەلەمٸن تاڭعالارلىق شىنايىلىقپەن سۋرەتتەيدٸ. بۇل ويىننىڭ ەرەجەسٸن تٷسٸنۋ ٷشٸن بٸر ادامنىڭ ٶمٸرٸ جەتپەيدٸ. ونىڭ ەرەجەسٸ تاڭعالارلىق ەرٸ قيىن, ٶزٸنٸڭ تەرەڭدٸگٸمەن, ماعىناسىمەن ەرەكشەلەنەدٸ. كەيدە, تٸپتٸ, سىرتقى كٷشتەردٸڭ ەسەرٸنەن ول جەردەگٸنٸڭ بارلىعى تۇراقسىز كٶرٸنەدٸ. سەن ٶزٸڭدٸ قولىڭمەن ۇستاۋعا مٷمكٸن ەمەس, كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن, تٷسٸنٸككە سىيمايتىن قۇدٸرەتتٸڭ قاسىندا تۇرعانداي سەزٸنەسٸڭ. ول جەردەگٸ ادامداردىڭ ايتۋىنشا وندا نەگٸزگٸ زاڭ بار. ولار كٷڭگٸرت بولسا دا ٶزدەرٸن قورعانسىز سەزٸنەدٸ. ولار ٶز ٸشٸندە اداسىپ كەتكەندٸكتەن كٸمگە بويۇسىنارىن بٸلمەيدٸ. قۇدايدىڭ سىبىرلاپ, ٸزگٸلٸككە شاقىرعانىن ەستيدٸ, جاقسىلىق جاساعىسى كەلەدٸ, بٸراق وعان اپارار جولدى تاپپايدى. كٶپتەگەن جاراتىلىستار مەكەندەگەن, وقيعالارعا باي, پوەتيكاسى عاجاپ, ايتىپ جەتكٸزۋ مٷمكٸن ەمەس استارلى ەڭگٸمەلەرگە تولى كافكانىڭ ەلەمٸن تٷسٸنبەستٸك پەن ٷرەي قۇرايدى. كافكا تۇڭعيىق, رۋحاني داعدارىستى الدىن الا سەزٸنگەن, جالعىز ٶزٸ ٸشٸنەن تولعاتىپ جٷرٸپ, بٸز ەندٸ عانا تٷسٸنۋگە ٶرەمٸز جەتەتٸن شىعارمالاردى ٶمٸرگە ەكەلگەن.
كافكا جانىنان بەزگەن ادام. ەرينە, ول ونداي سەزٸمدەردٸ جيٸ كەشكەن, ٷمٸتٸن ٷزگەن. بٸراق, قۇدايدان نەمەسە شىنايى بولمىستان ٷمٸتٸن ٷزبەگەن ول, ٶزٸنە دەگەن سەنٸمدٸ جوعالتقان, ادامنىڭ قۇدايمەن بايلانىسقا تٷسۋٸن, تۋرا ماعىناسىندا جاناسۋىنا كٷمەنٸ باسىمىراق بولعان. ونىڭ شىعارمالارىنا ارقاۋ بولعان باستى مەسەلە وسى, ەسٸرەسە «قامال» (زاموك) رومانىندا. رومانداعى كەيٸپكەر ەشقاشان كٶرمەگەن, كەزٸكپەگەن مىرزاسىنىڭ نازارىن اۋدارۋدى ارماندايدى, بويۇسىنىپ, قىزمەت ەتكٸسٸ كەلەدٸ. كافكانىڭ بارلىق شىعارمالارىنداعىداي بۇل ەرتەگٸنٸڭ دە اقىرى قايعىلى. كەيٸپكەر مىرزاسىن تاپپايدى, ونىڭ ٶمٸرٸنٸڭ مەنٸ جوعالادى. وقىپ وتىرعاندا مٸنە-مٸنە كەزٸگٸپ قالاتىنداي, قۇلدى راقىمشىلىق كٷتٸپ تۇرعانداي سەزٸلەدٸ, الايدا ونى كٶرۋگە دەرەجەسٸ جەتپەيدٸ, ول ەسٸرە بەلسەندٸلٸك تانىتىپ, ىجداعاتتانعان سايىن ٶز جولىن ٶزٸ كەس-كەستەيدٸ.
«دٸندار» جازۋشىلار ٶز كەيٸپكەرلەرٸمەن بٸرگە اداسىپ, بٸراز قينالعاننان كەيٸن, كەيٸپكەردٸڭ دۇرىس ەسٸكتٸ اشقانىن كٶرٸپ, تىنىسى كەڭەيٸپ, ٶزدەرٸ دە جەڭٸلدەپ قالار ەدٸ. كافكا ولار سيياقتى الىسقا ساندالمايدى, ول كٶپ جازۋشىلاردا كەزدەسپەيتٸن, ادامنىڭ ەسٸ شىعاتىن تەرەڭدٸككە شٶگەدٸ.
ٶز تۋىندىلارىنان تەرٸس اينالۋدى جٶن كٶرەتٸن, ساناناسىن كٷمەن تورلاعان, ٸزدەنٸمپاز ادام – حاس تالانتتى جازۋشى بولعان. ايتا الماعان ويىن ويلاپ تاپقان تٸلٸ, سيمۆول مەن تەمسٸلدەر ەلەمٸ ارقىلى جەتكٸزگەن. تٸپتٸ, وسىنىڭ بارلىعى بولماعان كٷننٸڭ ٶزٸندە ادامدار ونى شەبەرلٸگٸ ٷشٸن عانا باعالايتىن ەدٸ.
بۇل تۋىندىلاردىڭ بٸزگە جەتكەنٸ ٷلكەن باقىت.
ٷرەيگە تولى قورقىنىشتى, كەيدە شەكسٸز قۋانتاتىن رۋحى بيٸك, ماڭىزدى سۇراقتار كٶرٸنٸس تاپقان بۇل شىعارمالار جەي عانا قۇجات ەمەس. بۇل شىنايى, تاپ-تازا شىعارماشىلىق قۋات جاساعان سيمۆولدار, كٶركەم بولمىس پەن قييالدىڭ جەمٸسٸ. شىعارمالاردىڭ اۆتورىن قىزىققا قاتتى بەرٸلٸپ كەتكەن دەپ ساناۋى مٷمكٸن, بٸراق قايتالانباس قييال مەن ونىڭ تٸلدٸ سەزٸنۋٸ جەتكٸزۋ فورماسىنا مٸنسٸز كٶرٸك بەرگەن.
ونىڭ دٸندارلىعىنان ەۆرەي كەسكٸنٸ بايقالادى. بٸراق ونىڭ العان بٸلٸمٸ ارقىلى بٸز كٶبٸرەك حريستياندىق, باتىستىق ىقپالدىڭ باسىم ەكەنٸن كٶرەمٸز. ول ٶز ماحابباتى مەن قۇمارلىعىن تالمۋدقا ەمەس, پاسكال مەن كەركەگورعا ارناعان. سەبەبٸ كەركەگورلىق ورتاداعى بولمىس تۋرالى سۇراق, ونى باسقا مەسەلەلەرگە قاراعاندا كٶبٸرەك الاڭداتىپ, ۇعىنۋ پروبلەماسى سيياقتى ازاپ شەككٸزگەن. ونىڭ بار تراگەديياسى – ال ول ٶتە تراگەدييالىق جازۋشى بولعان – تٷسٸنبەستٸك, ناقتىراق ايتساق, ادام مەن ادامنىڭ, تۇلعا مەن قوعامنىڭ, ادام مەن قۇدايدىڭ اراسىنداعى جالعان تٷسٸنبەستٸك. «زاڭ الدىندا» دەگەن قىسقا عانا شىعارماسى وسى مەسەلەنٸ تولىقتاي اشىپ كٶرسەتۋگە شاق قالعان. ٶلەگەننەن كەيٸن جارىق كٶرگەن «قۇبىلىس» (پروتسەسس) پەن «قامال» (زاموك) روماندارى وسى شىعارمامەن تىعىز بايلانىستى. قيىندىقتان دال بولعان بٸزدٸڭ زاماندا, كەركەگور مەن نيتسشەنٸڭ تۋىندىلارىمەن بٸرگە پراگالىق جازۋشىنىڭ تاڭعالارلىق شىعارمالارى دا بٸر قاتاردا بولادى. ول ٶز زامانىنىڭ پروبلەماسىن سەۋەگەيلٸك تۇسپالمەن انىق ايتقان, اۋىر تولعانىستار مەن قيىندىقتارعا نازار اۋدارعان. ەشتەڭەگە قاراماستان ول ٶزٸنٸڭ شىعارمالارىندا بٸزگە كٶپتەگەن قيىندىقتاردىڭ عانا ەمەس, قولىندا سۇلۋلىق پەن جۇبانىشتىڭ ەسٸگٸن اشار كٸلتٸ بار, قۇدايدىڭ قالاۋلىسى بولىپ قالا بەرەدٸ.
اۋدارعان سانجار بەكجانوۆ,
«سولاقايلار» ەدەبي كلۋبى
