تاريح بەتٸندە تۇر - اۋىزبٸرشٸلٸك بولمادى, الاۋىزدىققا كٶپ جول بەردٸك. سٶيتتٸك تە, جەڭٸلدٸك.
"التىن وردانىڭ" مۇراگەرٸ بولا تۇرا مۇراتىمىزعا جەتە المادىق, مەنبٸلەرمەندٸك پەن مەنمەندٸكتٸڭ جٸبٸن ٷزٸپ كەتە المادىق.
از دۇشپان ايلاسىن اسىردى, كٶپ دۇشپان دەگەنٸنە كٶندٸردٸ. تارىداي شاشىراپ, ەر تٷرلٸ تاعدىردىڭ تالايىنا ۇشىرادىق.
ۇمىتىلدى...
ۇزاق ۋاقىت قۇلدىقتا بولعاندىقتان, سانامىزدان «مەنٸڭ ەلباسىم», «مەنٸڭ مەملەكەتٸم» دەگەن سىندى ۇعىمدار ۇمىتىلىپ, "تٶل تۇلعاعا" بويسۇنۋ دەگەن سەزٸمدەر جوعالىپ كەتتٸ. يە, بٸز "تايپالىق تولەرانتتىلىق", "رۋلىق ٸشتارتۋ" سەكٸلدٸ بايلانىستى ساقتادىق. جەر بەتٸندە امان قالۋ ٷشٸن جەرلەستٸك قارىم-قاتىناستى دا جەك كٶرمەدٸك. ەلٸ كٷنگە "جەرلەسٸم" دەسە, بٶركٸمٸزدٸ اتۋعا دايىنبىز. رۋلاسىمىز قىزمەتكە تۇرسا رۋxتانىپ قالامىز. اعايىننىڭ اتى شاپسا, تاقىم قىسامىز. قوڭسىمىزدىڭ قويى ەگٸز تاپسا وعان قۋانامىز.
بٸراق «بۇل - مەنٸڭ مەملەكەتٸم, ەلباسىم-ەلٸمنٸڭ ەگەسٸ, ونىڭ مەرتەبەسٸ - مەنٸڭ مەرتەبەم, ەلباسىنا ايتىلعان اۋىر سٶز - ماعان دا قاتىستى عوي» دەپ ويلاي الاتىن دەڭگەي, ٶكٸنٸشكە قاراي, ەر قازاقتان تابىلماي تۇر.
رۋىمىزدى بوقتاتپاق تٷگٸلٸ, قوقىرايعاننىڭ قولىندا ٶلۋگە بارمىز.
ال, "مەملەكەتٸم, مەنٸڭ ۇلتىم", دەگەن جەردە, "بٸتكەن ەلمٸز عوي", "شٸرٸگەن جٷيە عوي", "بەرٸنە بيلٸك كٸنەلٸ", دەپ, وتىرعان بۇتاقتى قيىپ جٸبەرۋگە, "نە بولسا و بولسىن", دەپ, ورتاق كيٸزدٸ تٸلٸپ جٸبەرۋگە دايار تۇرامىز.
كٷيەۋ بالامىز كەدەنشٸ بولسا قىزىمىزدى بەرمەيتٸندەي, قۇدامىز گەنەرال بولسا, ٷيٸنە بارمايتىنداي, جوعارىداعى جولى بولعاننىڭ كٶبٸن جەمقور, ەلدٸنٸڭ بەرٸن ەدٸلەتسٸز كٶرەمٸز.
ەيتسەدە, مەملەكەتتٸك مەكەمەلەرگە بارعاندا, سوندا ٸستەيتٸن تانىسى كەزدەسسە, اينالىپ ٶتٸپ تانىمايتىن تەرەزەگە بارعان پەندەنٸ كەزٸكتٸرمەدٸم.
جوعارى جىلدامدىقپەن جٷرٸپ قويىپ, "جولپول" توقتاتقان كەزدە "جٸبەرٸپ قالار ما ەكەن", دەپ, جۇمساق جىميىپ, ونىڭ زاڭ تالاپ ەتپەۋٸن ٸشتەي دەمەتٸپ, "تار جەردە تانىپ قاپ, بوساتا قويار ما ەكەن", دەگەن ەمەكسۋ ەكٸنٸڭ بٸرٸنٸڭ ويىندا جٷرگەن پەندەشٸلٸك ەمەس پە?.. ".
ٶتٸرٸك ٶكپە
"ەركٸمنٸڭ ٶز ماقساتى كەرەگٸندە..." دەپ, اباي xاكيم ايتقانداي, ەلباسىنا ەكٸلەنە تيٸسٸپ, بيلٸككە ٸشٸ جىلىماس بوپ العانداردىڭ ەلمەن ارلاسىپ جٷرگەندە بٸرنەشە تٷرٸن كٶردٸم.
بٸرٸ, "قيسىق-قىڭىر بوپ, بيلٸكتٸڭ قابىرعاسىنا تٸزەڭدٸ تاقاپ, مازاسىن الىپ, بٷيٸ تيگەندەي قىپ, بار ەكەنٸڭدٸ بايقاتىپ وتىرماساڭ, بيٸكتەگٸلەر باسىنادى. قولقاڭا قۇلاق سالمايدى. قوياسىن اقتارىپ,قورقىتىپ وتىرساڭ عانا, بەرەرٸمەن بٶلٸسٸپ, بەدەلٸڭدٸ قاپەرٸنە الادى", دەگەن تٷسٸنٸكپەن جٷرگەندەر.
ەكٸنشٸسٸ,
كٸشٸگٸرٸم بيلٸكتٸڭ دەمٸن تاتىپ, كٸسٸ جۇمساپ, تالتايىپ تۇرىپ, شالقايىپ سٶيلەپ ٷيرەنگەندەر. ودان دا بيٸك جوتاعا جوعارىلايمىن, دەپ, جٷرگەندە ەرتٷرلٸ سەبەپپەن جولى جابىلىپ, قولى قاعىلعاندار.
ولار دا, بيلٸككە دەگەن ٶكپەسٸن, مانساپقا قۇشتار پەندەشٸلٸگٸن "xالىقتىڭ قامى, كٶپتٸڭ تالابى" سيياقتى پەردەلەردٸڭ ارتىنا جاسىرىپ, سوققىسىن جاساپ, ەسەبٸن تٷگەندەيدٸ. جازاتايىم جولى بولا قالسا, تٷر-تٷسٸ دە, كٷلكٸسٸ دە ٶزگەرە قالاتىنىنا كٷمەنٸڭٸز بولماسىن.
ٷشٸنشٸلەر, الپاۋىت ەلدەردٸڭ استاۋىنان جەم جەپ, اتتىڭ قامىتىن تايعا كيگٸزگٸسٸ كەپ, تٷيمەنٸڭ كٶزٸنە تٷيەلٸ كٸسٸنٸ كٸرگٸزگٸسٸ كەپ, تاڭەرتەڭ ەڭبەكتەگەن بالانى تال تٷستە جٷرگٸزگٸسٸ كەپ جٷرگەندەر.
تاريxى مەن تانىمى بٶلەك, قۋاتى مەن قارىمى بٶلەك دامىعان ەلدەردەي بولا قويمادىڭ, دەپ, كەشە عانا "جەردٸڭ جايىنا قاراي كٶشٸپ-قونىپ, مالدىڭ جايىنا قاراي ٶسٸپ-ٶنٸپ, ايعىرى شاۋىپ, بيەسٸ تاۋىپ, ەتتٸ قازانعا ساپ قويىپ, شەجٸرە شەرتٸپ, ەڭگٸمە ايتىپ وتىرعان", قامسىز قازاقتىڭ قارەكەتشٸل, جيناقى بولماعىنا سابىر قىلا الماي, ساستىرتاتىندار.
سىرتتان تاڭىلاتىن تانىمدار مەن اقپاراتتاردى ارقالاپ كەلٸپ, ٶز جۇرتىنا "جاۋ ساعىنعان" جارامساقتار.
"ەكەڭدٸ جاقسى كٶرەسٸڭ بە, جوق, شەشەڭدٸ جاقسى كٶرەسٸڭ بە?» دەپ بالانىڭ باسىن قاتىراتىن بەتۋاسىز ادامدارداي «بيلٸكپەن بٸرگەسٸڭ بە, جوق, حالىقپەن بٸرگەسٸڭ بە?» دەپ كٶپە-كٶرنەۋ قاۋىمدى ەكٸگە بٶلەتٸن تٷسٸنٸكتەگٸلەر.
تٶرتٸنشٸلەر, اباي اتامىز ايتپاقشى, "كٶزٸنەن باسقا ويى جوق", ەستٸگەنٸ مەن كٶرگەنٸنە عانا سەنەتٸندەر. جەتكەن اقپارات ٶسەك پە, اقيقات پا, انىعىن قاجەت ەتپەيتٸندەر.
وتىنىڭ باسىنا سٶزٸن ٶتكٸزە الماي وتىرىپ, وتاندىق مەسەلەگە شەشٸم ايتاتىندار.
تاعدىرعا كەتكەن ەسەسٸن كلاۆياتۋرانى قاقىراتا باسىپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ ەلٸمجەتتٸلٸگٸن پايدالاناتىندار, ينتەرنەت يٸنٸندە وتىرىپ الىپ, اتى شىققاننىڭ القىمىنا جارماسىپ, اتى شاپقاننىڭ ارتىنان تاس لاقتىرۋدى "ازاماتتىق پارىزىم", دەپ ەسەپتەيتٸندەر. اتام قازاق ايتپاقشى: "كٶش كەرٸ بۇرىلسا, اقساق تٷيە الدىعا شىعادى".
كٶسەم مەن شەشەن, تەكتٸ مەن بەتتٸ اتىلىپ-ساتىلىپ, ساپامىز كەتكەلٸ, قارعالىعىنا قاراماي قىراننىڭ تۇعىرىن ەگەلەگەندەر, قاشىرلىعىنا قاراماي, تۇلپاردىڭ تاعاسىن تۇياعىنا شەگەلەگەندەر.
كٸمگە نە دەلەلدەپ, كٸمگە ايبار كٶرسەتكەندەيمٸز?
دٷنيەنٸڭ ديدارى كٷندە ٶزگەرٸپ جاتىر. ەلەم بولسا- ەلەمتاپىراق. مەدەنيەتتەر ميداي ارالاسىپ, يماني يمۋنيتەتٸ جوقتار جاھانعا جۇتىلىپ بارا جاتىر. كٸمگە نە دەلەلدەپ, كٸمگە ايبار كٶرسەتكەندەيمٸز.
كەيبٸر دەڭگەيلەس ەلدەر اللادان سۇراپ, ارمانداپ قول جەتكٸزە الماي وتىرعان, كٶش باستار-ەردٸڭ دە قادٸرٸنە جەتە الماي, ەتەكتەن تارتىپ, ەسٸن جيدىرتپاۋعا دايىن وتىرعاندار بار.
ەڭ قيىنى,
ايدالاداعى بيلٸك ٶكٸلٸن ايتپاعاندا, تۇلا بويىن رەنٸش كەرنەپ, اعايىنىمەن ات قۇيرىعىن كەسٸسۋگە دايىن, جارتى اۋىز سٶز ٷشٸن جارىنا تالاق بەرە سالۋدان تايسالمايتىن, ۇل-قىزىنىڭ قايدا, كٸممەن جٷرگەنٸنە مەن بەرمەيتٸن قاپەرسٸز قاۋىمعا اينالىپ بارا جاتىرمىز.
ٷش عاسىر كيگەن بوداندىق قامىتى باسىمىزدان شەشٸلگەنمەن, سانامىزدان سالدارى كەتەر ەمەس.
بٸر تۋدىڭ استىنا ٷش قازاقتىڭ باسىن بٸرٸكتٸرگەن ەردٸڭ ەلەسٸ عانا ەسٸمٸزدە. ونداي قاھارماندى "ٶزٸم" دەپ, ٶزەۋرەۋگە جٷرەگٸمٸز قاتتىلىق, قۇشاعىمىز تارلىق قىلىپ جاتىر. اتا-ەجە كٶرمەگەن بالانىڭ ٶزٸ ٷلكەنگە يلٸكپەي, ٸزەتكە ساراڭ بوپ جاتادى, اتا-اناسىنىڭ بٸرەۋٸ بولماي جالعىزٸلٸكتٸ تەربيە كٶرگەن پەرزەنت تە جۇرتپەن بٸردەن جۇعىسا الماي, ەكەدەن الماعان ەركٶڭٸلدٸكتٸ بويىنان تاپپاي, انادان الماعان مەيٸرٸم بۇلاعىنىڭ كٶزٸن اشا الماي, قانشاما سٷرٸنٸپ, قانشاما تٷڭٸلەدٸ?... ال, ۇزاق ۋاقىت ۇلتتىق مەملەكەت قۇرا الماعان, ورتاسىنان وزىعى الدىعا شىعا الماعان, تاريxىن ساتقىنداردىڭ ٸزٸ شۇبارلاعان قاۋىمنىڭ xالٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ.
اقساقالى جوق اۋىل- جەتٸم. كٶشباسشىسى جوق قاۋىم-جەتٸم.
بٸزدەن بۇرىن ٶمٸر سٷرگەن بابالارىمىز دا, راس, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن باسشىلارعا جەتكٸزٸپ, بيلٸكتٸ سىنايتىن. بٸراق بٸز سەكٸلدٸ ارانى اشىپ, جاۋلىققا قيىپ جٸبەرمەيتٸن. ەدٸلەتتٸ بولاتىن. باسشىنى قالاي سىناۋدىڭ جولى مەن جٶنٸن بٸلەتٸن. تەكتٸ بابالاردان قالعان دەستٷرلٸ ەدٸستەردٸ قولداناتىن.
باسشىعا وڭاشا ايتۋعا, ٶز اياعىمەن بارىپ, ٶز اۋزىمەن ايتۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولماسا, اۋزى دۋالى ادام ارقىلى جەتكٸزۋگە تىرىساتىن.
بٸر اۋىز سٶزٸ قاپەرگە الىنسا, كٶپكە ماقتانىپ, كەۋدەسٸن ۇرمايتىن. گازەتكە سۇحبات بەرٸپ, نە ينتەرنەتكە پوست جازىپ "مٸنە, بٸز بيلٸككە بىلاي دەپ ايتىپ تاستادىق", دەپ ۇراندامايتىن.
قازٸر شە?
ال قازٸر ەكٸ ادامنىڭ باسىن قوسىپ, ەسٸكتٸڭ الدىن سىپىرتا المايتىن بٸرەۋ ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ مەسەلەلەردٸ شەشٸپ جٷرگەن تۇلعاعا كٷلٸن شاشىپ وتىراتىن بولدى. مۇندا قانداي ەدٸلدٸك بار?
اجىراسقالى جاتقان ەكٸ جاستى جاراستىرىپ, اعاسىن الداپ-سۋلاپ اراعىن قويعىزىپ, تەمەكٸسٸن تاستاتىپ, جيەنٸن جۇمىسقا تۇرعىزىپ, ەكەسٸنە جاڭالاۋ كٶلٸك مٸنگٸزۋگە تىرىسىپ, ەيتەۋٸر, ەۋلەتٸنە قامقور بوپ, پروبلەمالارىن شەشۋگە شىن ۇمتىلىپ جٷرگەن جان مەملەكەت باسقارۋدىڭ قانداي قيىن ەكەنٸن تٷسٸنەر ەدٸ. ٶيتكەنٸ, مەملەكەت - ٷلكەن بٸر وتباسى سەكٸلدٸ. وسىعان مەنٸڭ كٶزٸم ەبدەن جەتتٸ.
وتباسى بەرەكەلٸ بولۋى ٷشٸن - سٶزٸ جاراسپاي تۇرسا دا ادامدار بٸر-بٸرٸن تٷسٸنۋگە تىرىسادى. جەڭگەڭنٸڭ قاباعى سالقىن بولسا دا, اعاڭ ٷشٸن سول ٷيدەن شەي ٸشٸپ كەتۋگە مٸندەتتٸسٸڭ.
كەلٸنٸڭ بٸلۋ كەرەك ناسيxاتتى قىزىڭا ايتۋ ارقىلى جەتكٸزەسٸڭ. بٸزدٸڭ مەملەكەت - بٸزدٸڭ وتباسى.
سول وتباسىمىزدىڭ باسشىسىنىڭ جاقسىلىعىن كٶرمەسەك, بيلٸكتٸڭ بٸزگە ۇناماعان سيپاتىنىڭ نەدەن ەكەنٸن ناقتى تٷسٸنۋگە تىرىسپاساق, قازٸرگٸ مٷمكٸندٸكتەرٸمٸزگە دەل باعا بەرە الۋىمىز نەعايبىل. سوندىقتان, كەيدە بيلٸكتٸ تٷسٸنۋگە تىرىسۋ, قازٸر بيلٸك ٷشٸن ەمەس, قاۋىم ٷشٸن قاجەت بولىپ تۇر.
قانشاما مەملەكەتتەردٸڭ تاعدىرى تالقاندالىپ جاتقانىنىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ - بيلٸك پەن حالىقتى ەكٸگە بٶلۋدەن باستالعان بولاتىن.
باسى اشىق اقيقات- قاي بيلٸك بولسا دا ٶز قاۋىمىنا لايىق. بيلٸكتە وتىرعان تۇلعالار جەمقور بولسا دا, جاعىمپاز بولسا دا, جاقسى بولسا دا, جاسامپاز بولسا دا, سونى تەربيەلەپ جەتٸلدٸرگەن قاۋىم بار.
بيلٸكتەگٸ بار پروبلەما قاۋىمنان باستاۋ الىپ تۇر, ال قاۋىمدا بار مەسەلەنٸ بيلٸك شەشۋگە مٷددەلٸ. وسى ەكٸ نيەت بٸر جەرگە توعىسسا, مەملەكەت باياندى باقىتتىڭ جولىندا.
"بالتا ٶزٸنٸڭ سابىن شاپپايدى, پىشاق ٶزٸنٸڭ سابىن جونبايدى. بيلٸك پەن قاۋىم بٷتٸن بٸر اعزا سەكٸلدٸ. سىنايتىندار بولۋ كەرەك, بٸراق, سىندىرىپ الماۋىمىز كەرەك. جاقسى كٶرۋٸمٸز كەرەك, بٸراق, جاعىمپازدىققا ۇلاسىپ كەتپەۋٸ كەرەك... تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸزدٸڭ كٷنٸ قۇتتى بولسىن! ەل امان, جۇرت تىنىش بولسىن!
مۇحامەدجان تازابەكوۆ,
اۆتوردىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىنان الىندى
