جۇرت نازارىنا بٸردەن ٸلٸگەتٸن قاي مينيسترلٸك? سٶز جوق, ول – بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ. سوندىقتان بۇل سالانىڭ تٸزگٸنٸن ۇستاعان شەندٸلەر ەربٸر ٸستٸ باستاعاندا ەكٸ شوقىپ, بٸر قاراپ ويعا العان ٸسٸن ساراپتاۋى تيٸس. اسىعىس, ەلدەگٸ جاعدايمەن ساناسپاي رەفورما جاساۋ ٶزٸڭدٸ دە, مينيسترلٸكتٸ دە باتپاققا باتىراتىنى سٶزسٸز. مۇندايدا بٷكٸل حالىقتىڭ سىن ساداعى سٸزگە قاراي باعىتتالادى. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى بٸلٸم سالاسى كٶپتەگەن رەفورمادان كٶز اشقان جوق. ونىڭ بەرٸ سەتتٸ بولدى دەپ ايتا المايمىز. سول سيياقتى بٸلٸم مينيسترلٸگٸن مەكتەپتە ساباق بەرمەگەن, عىلىممەن اينالىسپاعان شەندٸلەر باسقارىپ, ٶز بٸلگەندەرٸنشە ەرەكەت ەتتٸ. ولاردىڭ قاتارىندا – قىرىمبەك كٶشەرباەۆ, ۆلاديمير شكولنيك, بٸرعانىم ەيتٸموۆا, جانسەيٸت تٷيمەباەۆ سىندى عالىمنان گٶرٸ شارۋاشىلىققا جاقىن ادامدار دا بولدى.
ساياسي سالماق
كەزٸندە «نۇر وتان» پارتيياسىن باسقارىپ, سودان كەيٸن مەجٸلٸستە سپيكەر قىزمەتٸن اتقارعان باقىتجان جۇماعۇلوۆ بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ باسشىلىعىنا كەلگەندە ەلٸمٸزدەگٸ عالىمدار قاتتى قۋانعانى انىق.
يە, باقىتجان تۇرسىنۇلى كٶپ ادام ارماندايتىن لاۋازىمدى قىزمەتتەردٸ اتقارسا دا «عىلىم سالاسىنىڭ ادامى» بولىپ قالا بٸلگەن جان.
بٸزدە قاندايدا بٸر ادام مينيستر بولسا, تۋمىسىنان باسشى بولىپ اسپاننان تٷسكەندەي, ٶزٸن بيٸك شىڭعا جەتەلەگەن سالاسىن ۇمىتىپ كەتەدٸ. ال جۇماعۇلوۆ بولسا, شىققان تٷبٸن ەشقاشان ۇمىتقان ەمەس. ول باس اينالدىرار قانداي قىزمەتتە جٷرسە دە ۇستازى ٶمٸربەك جولداسبەكوۆ قازىعىن قاعىپ قالاپ بەرگەن ۇلتتىق ينجەنەرلەر اكادەميياسىنىڭ وتىن ٶشٸرمەدٸ. ويلانىڭىزشى, قاي مينيستردٸڭ سوڭىندا وسىنداي ٸرگەلٸ مەكەمە قالدى. ەشقايسىسىنان.
ٷكٸمەت ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ جانازاسىن شىعارعاندا ول تالانتتى ينجەنەر-عالىمداردىڭ باسىن قوسىپ, ٸرگەلٸ ۇيىم قۇرىپ, وتاندىق عىلىمنىڭ ٶرٸسٸن تارىلتپاۋعا كٷش سالدى. مۇنى ەندٸ جۇماعۇلوۆتىڭ عىلىمعا دەگەن ادالدىعى دەپ باعالاعان جٶن شىعار.
بيىل ول تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىنا وراي, «ٷزدٸك ينجەنەرلەر» سىيلىعىن تاعايىنداپ, قازاقستاننىڭ ەر قيىرىندا جٷرگەن بٸلٸكتٸ عالىم-ينجەنەرلەردٸ ىنتالاندىردى. سوندىقتان باقىتجان تۇرسىنۇلى ٶزگەلەردەي ەمەس, ٶز سالاسىن ٶرگە سٷيرەگەن, سوڭىندا ٸز قالدىرعان عالىم رەتٸندە تاريحتا قالاتىنى سٶزسٸز.
كٷرەس
سٶز باسىندا باقىتجان جۇماعۇلوۆ بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ بولىپ تاعايىندالعاندا عالىمدارىمىز قاتتى قۋاندى دەپ ايتتىق قوي. بٸراق ارادا بٸراز ۋاقىت ٶتكەننەن كەيٸن ولاردىڭ بٸرازىنىڭ قۋانىشى سۋ سەپكەندەي باسىلعانداي بولدى...
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ەلٸمٸزدە جوعارعى وقۋ ورىندارى جاڭبىردان كەيٸنگٸ ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ كەتكەنٸ بەرٸمٸزگە مەلٸم. الىستاعى الماتىعا ارتىنىپ, تارتىنباي, ٸرگەدەگٸ اۋدان ورتالىعىندا بوي كٶتەرگەن ۋنيۆەرسيتەت پەن اكادەمييالارعا تٷسٸپ, بٸلٸكتٸ مامان اتاناتىن مٷمكٸندٸك پايدا بولدى.
اۋدان ورتالىعىنداعى يەسٸز قالعان بالاباقشالار ۋنيۆەرسيتەت, اكادەميياعا اينالىپ شىعا كەلدٸ. ٸسٸنەن گٶرٸ جارناماسى زور مۇنداي وقۋ ورىندار بٸر اۋىز ورىسشا بٸلمەيتٸن اۋىل بالاسىن بٸردەن اعىلشىنشا وقىتامىز دەپ كٶتەرە المايتىن شوقپاردى بەلدەرٸنە بايلاعانى دا ەسٸمٸزدە. مٸنە, سودان بەرٸ ونشاقتى جىل بولدى, اعىلشىنشا سايراپ كەتكەن جاستاردى كٶرمەدٸك.
ايتپاقشى, دەل وسى كەزەڭدە بيلٸك باسىندا جٷرگەن تالاي شەنەۋنٸكتەر دە ٶزدەرٸنٸڭ كانديداتتىق, دوكتورلىق جۇمىستارىن قورعاپ الدى ەمەس پە? بٸزگە سەنبەسەڭٸز, عالامتوردى اشىپ جٸبەرٸپ, كەز كەلگەن شەنەۋنٸكتٸڭ ٶمٸربايانىنا ٷڭٸلٸپ, كٶز جەتكٸزۋٸڭٸزگە بولادى.
يە, جوو اشۋ پايدانىڭ كٶزٸنە اينالدى. وسى بٸر جامان ٷردٸستٸ تەجەۋگە بەرتٸنگٸ جىلدارى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸن تٸزگٸندەگەن بٸرعانىم ەيتٸموۆا, شەمشا بەركٸمباەۆا, جانسەيٸت تٷيمەباەۆتاردىڭ شاماسى جەتپەدٸ. ٶيتكەنٸ جەر-جەردە وقۋ ورىندارىن اشقانداردىڭ بەرٸ ازۋىن ايعا بٸلەگەن اكادەميكتەر مەن رەكتورلار ەدٸ. سول كەزدە بٸلٸم مەن عىلىم سالاسىن باسقارعان مينيسترلەردٸڭ قاپتاعان وقۋ ورىنداردى جاباتىن قاۋقارى جوق ەدٸ. «اش پەلەدەن قاش پەلە» دەمەكشٸ, ولار بەرٸنەن ٷنسٸز قۇتىلدى.
باقىتجان جۇماعۇلوۆ جوعارى بٸلٸم بەرۋ سالاسىن پايدانىڭ كٶزٸنە اينالدىرعان اپايتٶس اكادەميكتەر مەن رەكتورلارعا, وبلىستاردى اشسا الاقانىندا, جۇمسا جۇدىرىعىندا ۇستاعان قالتالى, بٸلٸم سالاسىن مەنشٸكتەپ العان توپقا قارسى كٷرەس باستادى. الدىمەن اۋىل-اۋدانداردا اشىلعان كوللەدجدەر نىساناعا ٸلٸكتٸ. يە, جۇرتتىڭ اقشاسىن قالتاعا باسىپ, جارتىكەش مامان دايىنداۋعا ەدەتتەنٸپ العان ورتا بۋىندى وقۋ ورىندارى بۇل ٸسكە قاراپايىم حالىقتى ارالاستىرىپ, ٸستٸ ۋشىقتىرۋعا تىرىستى. بٸراق ولاردىڭ مۇنداي قوقان-لوقىسىنان جۇماعۇلوۆ ىققان جوق.
كوللەدجدەردەن باستالعان كٷرەس جاعالاي وبلىس ورتالىقتارىندا اشىلعان ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ينستيتۋتتارعا جەتتٸ. الماتىدا تالاپقا ساي كەلمەگەن بٸراز وقۋ ورىندارى بٸر-بٸرٸمەن بٸرٸگۋگە مەجٷر بولدى. جاستارعا اتٷستٸ بٸلٸم بەرٸپ كەلگەن ۋنيۆەرسيتەتتەر قاراپايىم حالىقتان جينالعان قارجىنى وقۋ ورىننىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتىپ, ۇستازدار قاۋىمنىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶتەرۋگە باعىتتاي باستادى.
جۇماعۇلوۆتىڭ وقۋ ورىندارعا قارسى جارييالاعان بۇل كٷرەسٸ كٶپتەگەن ادۋىندى اكادەميكتەرگە ۇناماعانى انىق. بٸلەتٸندەر, باقىتجان مىرزانىڭ قىزمەتتەن كەتۋٸنە اكادەميكتەردٸڭ جوعارىعا تاسىعان سٶزٸ دە ەسەر ەتكەنٸن ايتىپ قالادى. تٸپتٸ ٶزدەرٸ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸ باسقارعانىمەن, جەكەمەنشٸك ۋنيۆەرسيتەتتەرٸن اشىپ العان رەكتورلار توبى دا ارلى-بەرلٸ ارىز تاسىعان دەگەن دە سىبىس بار.
جۇماعۇلوۆتىڭ بۇل كٷرەسٸ جالعاسىن تابۋى كەرەك ەدٸ. امال نە, اسلان سەرٸنجٸپوۆتٸڭ اتاعى دٷردەي اكادەميكتەرمەن ايقاسقا تٷسٸپ, بۇل كٷرەستٸ ارى قاراي جالعاستىرۋعا شاماسى جەتپەدٸ. بٸراق جۇماعۇلوۆتىڭ بۇل كٷرەسٸ ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وڭالۋىنا ازدا بوسلا تٷرتكٸ بولعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك.
قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدەگٸ ۋنيۆەرسيتەتتەر سول كەزدە قويىلعان قاتاڭ تالاپتاردى باسشىلىققا الىپ, جۇمىسىن جالعاستىرۋدا. وسى كٷرەستٸڭ ارقاسىندا ەلٸمٸزدەگٸ جوعارى وقۋ ورىنداردىڭ سىرت ەلدەردەگٸ وقۋ ورىندارىمەن بايلانىسى ارتىپ, بٸلٸم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق, ۋنيۆەرسيتەتتەرٸمٸزدٸڭ جۇمىسىنا ساپا كٸرگٸزدٸ.
بٷگٸندە جاستار اراسىندا جوعارى باعاعا يە بولعان نارحوز, Caspian University, اlmaty Management University سىندى وقۋ ورىندارى قاتاڭ تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ, جۇمىستارىن جاڭا باعىتتا ۇيىمداستىرا بٸلدٸ.
جالپى, جۇماعۇلوۆتىڭ سانى كٶپ, ساپاسى جوق وقۋ ورىندارعا قارسى جارييالاعان ىمىراسىز كٷرەسٸنٸڭ نەتيجە بەرۋٸنە بٸزدەر جوعارىدا ايتقان ساياسي سالماعىنىڭ ىقپال ەتكەنٸ انىق. ول بيلٸكتە «نۇر وتان» مەن پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ تٶراعاسى بولىپ ساياسي سالماق جيناعاننان كەيٸن عانا مۇنداي جاۋاپتٸ ٸسكە تەۋەكەل ەتكەنٸن بايقايسىڭ.
باعىتتى ايقىنداۋ
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى عىلىم سالاسى تولىقتاي كٷيرەدٸ دەسەك بولادى. ٶندٸرٸس پەن عىلىمنىڭ اراسىنداعى بايلانىس ٷزٸلدٸ. بۇدان باسقا ەلٸمٸزدٸڭ عىلىم سالاسى «بولون ٷردٸسٸنە» بەت بۇرىپ, عىلىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا جولىنا تٷستٸ. وسى زاماناۋي ٷردٸستەردٸ بٸر-بٸرٸمەن ٷيلەستٸرەتٸن زاڭنامالىق بازا دايىنداۋ دا باقىتجان جۇماعۇلوۆتىڭ ەنشٸسٸنە تيدٸ.
وسىنداي ٸرگەلٸ ٸستەردٸڭ ارقاسىندا قازاقستانعا سىرتتان كەلەتٸن كادرلاردىڭ قاراسى بٸرشاما تٶمەندەدٸ. بۇل باعىتتا جۇمىس ٸستەگەن «كەسٸپقور» حولدينگٸ مۇناي-گاز سەكتورىنا مامان دايارلايتىن ورتا بۋىندى وقۋ ورىندار قۇرىپ, شەتەلدەن كەلەتٸن جۇمىس كٷشٸنە بٸراز تەجەۋ سالدى. ەلٸمٸزدەگٸ ٸرٸ كومپانييالار دا ٶزدەرٸنە قاجەتتٸ مامان دايارلاۋ ٸسٸنە مويىن بۇرا باستادى.
باقىتجان جۇماعۇلوۆ مينيستر بولىپ تۇرعاندا قولعا العان ماڭىزدى باستاماسى رەتٸندە شەتەلدەگٸ قازاق عالىمدارىن ەلگە قايتارۋعا ەرەكەتتەنگەنٸن اتاپ ايتۋعا بولادى. ول شەتەلدەردە ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن قازاق عالىمدارىن ەلگە قايتارۋ جٶنٸندە مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى الدىندا باستاما كٶتەرٸپ, سىرتتا جٷرگەن 125 عالىمنىڭ قازاقستانعا پايداسى قاجەت ەكەنٸن اشىق ايتقانى ەسٸمٸزدە. نەتيجەسٸندە بٸراز عالىمدار ەلٸمٸزگە ورالىپ, جۇمىس ٸستەي باستادى. وسى تۇرعىدان العاندا باقىتجان جۇماعۇلوۆتى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ جۇمىسىن تيٸمدٸ باعىتتا ۇيىمداستىرا بٸلگەن بٸردەن-بٸر باسشى دەپ ايتۋعا بولادى.
جالپى, باقىتجان جۇماعۇلوۆ تۋرالى سٶز بولسا, ونىڭ ٶزٸ باستاعان بٸلٸم رەفورمالارىن تولىق اياقتاي الماي كەتكەنٸ ايتىلادى. ەگەر مٷمكٸندٸك بەرٸلگەندە, ۇجىمداسقان توپتارمەن شايقاسىنا وراي تۋعىزىپ, قولداعاندا, وندا بٷگٸنگٸ شۋ بولماس تا ەدٸ. باقىتجان جۇماعۇلوۆ بٸلٸم سالاسىنا كەرەك مامان. كەزٸندە قازۇۋ-دٸڭ رەكتورى بولا جٷرٸپ, تالاي يگٸ باستامالاردى باستاعان ول ەلٸ دە بولسا ٸرگەلٸ وقۋ ورىندارىنا باسشى بولسا, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ۇلت قالىپتاستىرۋعا بەلشەشە كٸرٸسەتٸنٸنە سەنٸم مول.
ن.ەۋبەكٸر.
