نەگٸزٸندە, قازاقستانداعى ساياسي بۇلقىنىس ەلدەقاشان باستالعان. بٸرتٸندەپ, كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٷش الدى. بٸر قىزىعى, بيلٸك مۇنى بەرتٸنگە دەيٸن اڭعارماي كەلدٸ (ونىڭ سەبەبٸن كەيٸن ايتامىن). بۇل ٷردٸس تٶمەننەن, حالىقتىڭ ٸشٸنەن باستاۋ الدى جەنە كٷن ٶتكەن سايىن كٷشەيە تٷستٸ.
بيلٸك قازاننىڭ قاقپاعىن مىقتاپ بەكٸتپەك بولعانىمەن, ونىڭ جان-جاعىنان شىعىپ جاتقان بۋدى توقتاتۋ مٷمكٸن ەمەس ەدٸ. بۇل ەلەۋمەتتٸك بۋ بولاتىن جەنە ونىڭ اقىر اياعىندا سىرتقا شىعۋى زاڭدى-تۇعىن. كٷشتەپ تەجەگەن دٷنيەنٸڭ مٸندەتتٸ تٷردە كەرٸ ەسەرٸ بولاتىنىن بيلٸك بولجاي العان جوق.
ەزٸرگٸ كٷنٸ ەلٸمٸزدە ەلەۋمەتتٸك جەنە ساياسي بەلسەندٸلٸك تانىتقان ەكٸ توپ قالىپتاستى. مۇنىڭ – بٸرٸ ەلٸمٸزدٸڭ باتىس ٶڭٸرٸ جەنە الماتى قالاسى. ەكٸ تاراپ تا بەلسەندٸ. بٸراق, بەلسەندٸلٸگٸن, كٶزقاراسىن بٸلدٸرۋگە كەلگەندە ەكٸ جاقتىڭ ەدٸسٸ ەكٸ تٷرلٸ, بٸر-بٸرٸنە مٷلدە ۇقسامايدى.
بۇل تۇرعىدا باتىس ايماقتارمەن سالىستىرعاندا الماتى اسا بەلسەندٸ ەمەس, الماتىلىق قاۋىم جالپى بەلسەندٸ ەمەس. مۇنى ٶتكەن جولعى پارلامەنت سايلاۋىنان-اق اڭعارۋعا بولادى. سايلاۋعا قاتىسۋشىلاردىڭ سانى جٶنٸنەن وڭتٷستٸك استانا ەڭ سوڭعى ورىندى الدى.
ايتپاقشى, اتىراۋداعى ميتينگٸگە دەيٸن, تاعى بٸر دٷمپۋدٸڭ بولعانىن بٸرەۋ بٸلسە, بٸرەۋ بٸلمەس.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى 16 مۇناي كەسٸپورنىنىڭ كەسٸپوداقتارى جاڭا «ەڭبەك كودەكسٸنٸڭ» قابىلدانۋىنا قارسى شىقتى.
«اتالعان زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ جەنە ەزٸرلەۋ كەزٸندە بيلٸك بٸزبەن اقىلداسقان دا, كەڭەسكەن دە جوق» دەدٸ كەسٸپوداقتار.
مۇنايشىلار, ەگەر «ەڭبەك كودەكسٸ» دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋ مينيسترلٸگٸ ۇسىنعان العاشقى نۇسقادا قابىلدانار بولسا, بۇل جۇمىسشىلاردى مەملەكەت كەپٸلدٸك بەرەتٸن بارلىق ەلەۋمەتتٸك جەڭٸلدٸكتەردەن ايىرادى دەپ قاۋٸپتەندٸ. وسى ماقساتتا كەسٸپوداقتار بٸرٸگە وتىرىپ ەلورداعا ارنايى دەلەگاتسييا جٸبەردٸ. بٸراق...
بٸراق, ولاردىڭ ەرەكەتٸ نەتيجەسٸن بەرگەن جوق. جاڭا «ەڭبەك كودەكسٸ» مۇناي كەسٸپوداقتارىنىڭ جانايقايىن, تالاپ-ارىزىن ەسكەرمەي, مينيسترلٸك ۇسىنعان العاشقى نۇسقادا قابىلدانىپ كەتە باردى.
بٸلسەڭٸز, بۇل كودەكستٸڭ مۇنايشىلار ٷشٸن تيٸمسٸز تۇسى كٶپ بولاتىن. بٸرٸنشٸ كەزەكتە, اتالمىش زاڭ جۇمىسشىلاردىڭ ەمەس, جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ مٷددەسٸن قورعادى. ال بۇل دەگەنٸمٸز, بولاشاقتاعى جاڭا نارازىلىقتارعا تٷرتكٸ بولۋى مٷمكٸن بٸردەن-بٸر جايت.
ەرينە, بۇل تۋرالى كەسٸپ ايتۋعا بولماس, بٸراق, ەلەۋمەتتٸك قارسىلىقتىڭ كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە قازاقستاننىڭ باتىس ٶڭٸرلەرٸندە سوڭعى كەزدەرٸ سالافيتتٸك راديكالدى باعىتتاعى ەكسترەميستٸك توپتاردىڭ قايتا «تٸرٸلۋٸن» قوسۋعا بولادى. سوڭعى ۋاقىتتا مۇنداي توپتار جاستارمەن اراداعى ٷگٸت-ناسيحات جۇمىستارىن ٷدەتە تٷستٸ.
سٶزٸمنٸڭ باسىندا, ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي بەلسەندٸ ەكٸ ٶڭٸر رەتٸندە – الماتى مەن قازاقستاننىڭ باتىس ٶڭٸرلەرٸن اتاعان بولاتىنمىن. بۇل تۇجىرىمىم بٸر جاعىنان جاڭساق بولۋى دا مٷمكٸن. سەبەبٸ, ەلەۋمەتتٸك بۇلقىنىستار ەلٸمٸزدٸڭ كەز-كەلگەن ٶڭٸرٸندە تۇتانۋى عاجاپ ەمەس.
ەندٸگٸ جەردە «جەردٸ ساتۋ جەنە جالعا بەرۋ» تۋرالى مەسەلەگە توقتالايىن.
بٸر جايت, اقيقات. جەردٸ جەكەنٸڭ يەلٸگٸنە بەرۋ تۋرالى ٷكٸمەتتٸڭ شەشٸمٸ سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا بولماعان ەڭ ٸرٸ ساياسي-ەلەۋمەتتٸك نارازىلىققا ۇلاستى. نەگە?
بىلاي قاراساڭىز, بۇعان دەيٸن دە ەلەۋمەتتٸڭ نارازىلىعىن تۋدىرعان ٶتكٸر مەسەلەلەر بولدى. بٸر عانا, ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنسىزدانۋى قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىنا, قالتاسىنا قاتتى ەسەر ەتتٸ. سەبەبٸ, دوللارعا ساي باعا قىمباتتادى.
قازاقستاننىڭ الدىمەن كەدەندٸك وداققا, ارتىنشا ەۋرازييالىق وداققا ەنۋٸ قوعامنىڭ پٸكٸرٸ مەن كٶزقاراسىن ەكٸگە جارعان مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ ەدٸ. بۇلاردىڭ بٸردە-بٸرٸ دە حالىقتىڭ الاڭعا شىعۋىنا تٷرتكٸ بولا العان جوق.
كەيبٸر ساراپشىلاردىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, اتىراۋداعى وقيعا حالىقتىڭ تەك بٸر مەسەلە تٶڭٸرەگٸندەگٸ جانايقايى ەمەس, جالپى بٷگٸنگٸ كٷنگٸ ەلٸمٸزدەگٸ احۋالعا قاتىستى تۇتاستاي العانداعى كٶزقاراسى. ەلەۋمەتتٸڭ قازٸرگٸ ساياساتقا كٶڭٸلٸ تولمايتىندىعىنىڭ بەلگٸسٸ.
يە, مۇنداي پٸكٸرگە دە ورىن بار. ەسٸرەسە, قازاقستاننىڭ باتىس ايماقتارىندا تەۋەلسٸزدٸك العان تۇستارى ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ ٸرٸ كەن ورىندارىنا قونجيىپ العان كٶپتەگەن شەتەلدٸك كومپانييالارعا قاتىستى اشۋ-ىزا جىلدار بويى جيناقتالىپ كەلدٸ. سەبەبٸ, باسقالارىنان بۇرىن, دەل وسى باتىس حالقى مۇنايدان تٷسكەن قىرۋار قارجىنىڭ حالىق پەن شەتەلدٸك كومپانييالار اراسىندا قانشالىقتى ەدٸلەتسٸز بٶلٸسكە تٷسٸپ جاتقانىن كٶرٸپ, بٸلٸپ وتىر.
ٶز باسىم جەر داۋىنا قاتىستى اتىراۋداعى نارازالىقتىڭ تاعى بٸر قىرىنا توقتالايىن.
بۇل – ادامداردىڭ سانا-سەزٸمٸنٸڭ وياۋنى. مەن كٸممٸن? قانداي مەملەكەتتە ٶمٸر سٷرەمٸن? مەملەكەتٸم دۇرىس باعىتتا ما? مەن نەگە ٶز كٶزقاراسىمدى بٸلدٸرۋگە تيٸستٸ ەمەسپٸن? سانسىز ساۋال...
انىعى, وسى ۋاقىتقا دەيٸن حالىقتىڭ, ەلدٸڭ سانا-سەزٸمٸ تەرەڭ داعدارىستا بولدى. تٸپتٸ, ەلەۋمەتتٸك ساۋالنامالار نەگٸزٸندە قازاقستاننان كەتكٸسٸ كەلەتٸن, ٶز بولاشاعىن بۇل ەلمەن بايلانىستىرعىسى جوق ازاماتتاردىڭ دا كٶپ ەكەنٸن كٶردٸك.
الايدا اتىراۋداعى ميتينگ كەرٸسٸنشە قۇبىلىستى كٶرسەتتٸ. ەلٸمٸزدە سانا-سەزٸمٸن «اتا-بابانىڭ جەرٸ» دەگەن تٷسٸنٸك ارقىلى وياتۋعا بولاتىن ازاماتتار بار ەكەن. «اتا-بابامنىڭ جەرٸ» دەمەك, بۇل جەردٸ قورعاۋ كەرەك جەنە كەلەر ۇرپاققا اماناتتاپ تاپسىرۋ قاجەت.
اتىراۋداعى نارازىلىقتىڭ ەشقانداي قاق-سوقسىز بەيبٸت اياقتالۋىنىڭ سىرى نەدە? مەنٸڭشە, بۇل ارادا جاڭاٶزەندەگٸ وقيعانىڭ ٷلكەن كٶمەگٸ بولدى. بيلٸك سول كەزدەگٸ قاتەلٸگٸن قايتالاعىسى كەلگەن جوق...
مىنانى تٷسٸنۋٸ كەرەك: ٶزٸنٸڭ ساياسي قارسىلاستارىن, بەسەكەلەس پارتييالار مەن كەسٸپوداقتاردى, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردى تۇنشىقتىرعانىمەن بيلٸك ۇتپايدى. كەرٸسٸنشە, بالاما اقپاراتتان قاعىلادى. ٶزٸنٸڭ سىرتىنان قانداي ەڭگٸمەلەردٸڭ ايتىلىپ جاتقانىن ەستٸپ, بٸلۋدەن قالادى. ساياسي قارسىلاستار سول ٷشٸن دە كەرەك.
سايىپ كەلگەندە ەلدەگٸ ەلەۋمەتتٸك-ساياسي تولقۋلارعا بيلٸكتٸڭ ٶزٸ كٸنەلٸ. ساياسي وپپونەنتتەرٸن قۋدالاپ, وپپوزيتسييالىق پارتييالاردى ەلسٸرەتٸپ تىنعان بٷگٸنگٸ جٷيە جۇرتتىڭ ٶزٸ تۋرالى نە ويلايتىنىن ەستٸپ-بٸلۋدەن قالدى.
اتىراۋ مەن ٶزگە ٶڭٸرلەردەگٸ جەردٸڭ ساتىلۋىنا نارازىلىق تانىتىپ, الاڭعا شىققان ازاماتتاردى قۋدالاۋعا كٶشسە بيلٸك ودان ەرمەن قاتەلەسەدٸ.
كونفۋتسييدٸڭ قارسىلاستارىنىڭ بٸرٸ – مو تسزى بىلاي دەگەن ەكەن: «ەلدٸ تەرتٸپكە كەلتٸرۋ ٷشٸن الدىمەن تەرتٸپسٸزدٸك نەدەن تۋىنداعانىن بٸلۋ كەرەك». بٸزدٸڭ جاعدايدا نارازىلىقتىڭ نەدەن تۋىنداعىنان بٸلۋ ٷشٸن, جۇرتقا جوعارىدان قارايتىن تٷسٸنٸكتەن ارىلۋ قاجەت.
حالىقپەن سٶيلەسۋ كەرەك. ونىڭ نە ايتقىسى كەلەتٸنٸن بٸلٸپ, سٶزٸنە قۇلاق اسۋ قاجەت. حالىق بيلٸكتەن وسىنى تالاپ ەتۋدە. بٸراق, بٸزدٸڭ جٷيەدە بۇل مٷمكٸن بە? بيلٸكتٸڭ جوعارىدان تٶمەنگە تٷسۋگە باتىلى جەتە مە?
دەرەككٶز: newtimes.kz
