– قازاقستانداعى ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ 70 پايىزى كٶمٸردٸڭ ٷلەسٸندە. بۇل قورشاعان ورتاعا وڭالماستاي زييان كەلتٸرۋدە, – دەيدٸ مامان. ونىڭ ايتۋىنشا, قازبا بايلىقتى مولىنان يگەرۋدٸڭ ەكولوگيياعا كەرٸ ەسەرٸ بار. قازاقستانداعى كٶمٸرقىشقىل گازىنىڭ كٶلەمٸ 1990 جىلعا كٶرسەتكٸشتەن اسىپ تٷسٸپ, جىلىنا 400 ملن-عا تونناعا جەتكەن. قازٸرگٸ تاڭدا ٸرٸ قالالارداعى جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قاسىندا تاۋ بولىپ ٷيٸلٸپ جاتقان كٷلدٸ كٶرەمٸز. ۇزاق جىلدان بەرٸ جينالعان كٷل اۋاعا تاراپ, قورشاعان ورتاعا كەسٸرٸن تيگٸزٸپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. بۇل مەسەلەگە ٷكٸمەت تە كٶڭٸل بٶلٸپ, قۋات كٶزٸن ٶندٸرۋدٸڭ جاڭعىرمالى تٷرلەرٸن دامىتۋعا بەت بۇرىپ وتىر. قازٸرگٸ تاڭدا از دا بولسا العا جىلجۋشىلىق بار. الداعى ۋاقىتتا بۇل باعىتتاعى جۇمىستارعا سەرپٸن بەرۋٸمٸز كەرەك.
– ەگەر ەدەل-جەدەل شارا قولدانباسا, قازاقستانداعى ۋلى گازداردىڭ كٶلەمٸ ۇلعايا بەرەدٸ. بۇل مەملەكەتتٸڭ «پاريج كەلٸسٸمٸندە» كٶرسەتٸلگەن «كٶمٸرقىشقىل گازىنىڭ ٷلەسٸن 2030 جىلعا قاراي 15 پايىزعا تٶمەندەتۋ» تۋرالى مٸندەتٸنە قايشى كەلەدٸ. قازاقستانداعى ەلەكتر قۋاتى ٶندٸرٸسٸنٸڭ 70 پايىزى كٶمٸرگە تيەسٸلٸ. ەلدەگٸ اۋانىڭ لاستانۋى بٸرٸنشٸ كەزەكتە كٶمٸر ٶندٸرٸسٸمەن بايلانىستى. اۋاعا اسا قاۋٸپتٸ كٶمٸرتەگٸ ديوكسيدٸن بٶلٸپ وتىرعان ەلدەردٸڭ اراسىندا قازاقستاندا 14-شٸ ورىندا تۇر. نۇر-سۇلتان مەن الماتى قالاسىنداعى اۋانىڭ ساپاسى سىن كٶتەرمەيدٸ, – دەيدٸ ساراپشى.
ەڭگٸمە باسىندا قازاقستان ەلەكتر قۋاتنىڭ باسىم بٶلٸگٸن كٶمٸر جاعىپ ٶندٸرەتٸنٸن ايتتىق. ال قازٸر مەملەكەتٸمٸز جەل, كٷن كٶزٸنەن ەلەكتر قۋاتىن ٶندٸرۋ ٸسٸنە شىنداپ قولعا الۋدا. بۇل رەتتە قازاقستان ٷكٸمەتٸمٸنٸڭ بۇل باعىتتاعى كٶپتەگەن حالىقارالىق كەلسٸمدەرگە قول قويىپ, ماڭىزدى مٸندەتتٸ موينىنا العانى ايقىن دەلەل بولادى.
ايتالىق, اتقارۋشى بيلٸك 2030 جىلعا دەيٸن ەلٸمٸزدە ٶندٸرٸلەتٸن قۋات كٶزٸنٸڭ 10 پايىزىن جاڭعىرمالى قۋات كٶزدەرٸنەن ٶندٸرۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. قازٸرگٸ تاڭدا ونىڭ كٶلەمٸ 3 پايىزدان اسادى. بٷگٸندە الماتى, اقمولا, جامبىل وبلىسىندا جەل ەلەكتر ستانسالارى كٶپتەپ سالىنۋدا.
وسى رەتتە ٷكٸمەت عالىمداردىڭ باسىن قوسىپ, قازاقستاندا جەل ەلەكتر ستانسالارىن ورناتۋعا لايىقتى ورىنداردىڭ كارتاسىن جاساۋى, بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى ناقتىلاي تٷسكەنٸ انىق. ەگەر بٸزدەر وسى باعىتتا تايماساق, كٶمٸر جاعىپ, ەلەكتر قۋاتىن ٶندٸرۋدٸڭ كٶلەمٸن بٸرشاما ازايتاتىن مٷمكٸندٸگٸمٸز بار.
بٷگٸندە دامىعان ەلدەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ كٶمٸردەن سانالى تٷردە باس تارتۋدا. ايتالىق, دانييا مەن كانادا 2030 جىلى, يتالييا 2025 جىلى, گەرمانييا 2038 جىلعا قاراي كٶمٸردەن تولىقتاي باس تارتپاق. بەيجٸڭ دە بۇل باستاماعا قوسىلعان. قىتاي 2025 جىلدان باستاپ ەنەرگەتيكاداعى كٶمٸردٸڭ ٷلەسٸن 20 پايىزعا دەيٸن قىسقارتپاق.
ساراپشى قازاقستان دا اينالاسىنداعى ەلدەردەن ٷلگٸ الىپ, «جاسىل ەنەرگەتيكانى» دامىتۋعا كٷش سالىپ جاتقانىن العا تارتتى
قازٸر ەلٸمٸزدە 30 مىڭعا جۋىق شاحتەر بار. ناريمان ماناپبەكوۆ ولاردى قايتا دايارلاۋدان ٶتكٸزٸپ, ٶزگە كەسٸپكە باۋلۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى. سەبەبٸ ۋاقىت ٶتە كەلە ەلەم بويىنشا كٶمٸرگە سۇرانىس ازايادى. مىڭداعان ادام جۇمىسسىز قالماۋ ٷشٸن قازاقستان ٷكٸمەتٸ قازٸردەن قام جاساعانى جٶن.
– ول ٷشٸن قازاقستان عىلىم سالاسىنا بٶلٸنەتٸن قارجى كٶلەمٸن ارتتىرۋى قاجەت. 2019 جىلى ٷكٸمەتتٸڭ عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ٶنەرتابىسقا باعىتتاعان ينۆەستيتسيياسى ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ 0,1 پايىزىن عانا قۇرادى. دامىعان ەلدەردە بۇل كٶرسەتكٸش 2-3 پايىزعا جەتەدٸ. عالىمدارعا دەمەۋ بەرسە, ولار قازاقستاندى ەكولوگييالىق تازا ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جولدارىن ٸزدەستٸرەر ەدٸ. ەكٸنشٸ مەسەلە, ەلدەگٸ جەر ٷيلەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ, انىق ايتقاندا 30 پايىزى ەلٸ كٷنگە دەيٸن كٶمٸردٸ پايدالانادى. بۇل باعىتتا مٷلدە جاڭا كونتسەپتسييا كەرەك, – دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ اتاپ ٶتكەنٸندەي قازاقستاننىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» قارجى قۇيار ەلەۋەتٸ بار. قازبا بايلىقتان تٷسكەن كاپيتالدى كٶمٸرسۋتەك ٶنٸمدەرٸن باس تارتۋ ٷشٸن يننوۆاتسييالىق جوبالارعا باعىتتاۋ قاجەت.
قازاق ەلٸ «جاسىل ەكونويكاعا» كٶشۋدٸڭ كونتسەپتسيياسىن 2013 جىلى قابىلداعانى بەلگٸلٸ. اتالمىش قۇجات ەلٸمٸزدٸڭ جاڭعىرمالى قۋات كٶزدەرٸن دامىتۋداعى باستى شامشىراق دەسەك بولادى.
مامانداردٸڭ ەسەبٸنشە, 2050 جىلى «جاسىل ەكونوميكانىڭ» كٶمەگٸمەن قازاقستان جٸٶ-ٸن 3 پايىزعا دەيٸن كٶتەرۋگە مٷمكٸندٸك الىپ, 500 مىڭ جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇراتىن بولادى. وسى مەجەگە جەتۋٸمٸز ٷشٸن ەلٸمٸز «جاسىل ەكونوميكانى» دامىتۋعا باعىتتالعان جوبالارعا جىل سايىن 3,4 ملرد دوللار كٶلەمٸندە ينۆەستيتسييا قۇيىپ وتىرۋى شارت. سول كەزدە العا قويعان ماقساتىمىز قول جەتكٸزەتٸن بولامىز.
ەلٸمٸزدە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا نازار اۋدارساق, قازاقستاننىڭ تاياۋ بولاشاقتا كٶمٸردٸ تۇتىنۋ كٶلەمٸن ازايتىپ, بەلگٸلەگەن مەجەگە قول جەتكٸزەتٸن ەلەۋەتٸ بار ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى.
